Στην εφημερίδα Εστία συζητάμε με έναν "αλλιώτικο" Ελληνοαμερικανό. Έχουμε συνηθίσει τα success stories από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού να προέρχονται από την επιχειρηματικότητα, την ναυτιλία, ακόμη και την πολιτική. Ο Πάνος Κανέλλος, μετανάστης δεύτερης γενιάς με καταγωγή από την Πιάνα Αρκαδίας, σπούδασε στα λαμπρότερα πανεπιστημιακά ιδρύματα της Αμερικής και σήμερα, καθηγητής πλέον, τολμά το αδιανόητο για τα ελληνικά δεδομένα: αναλαμβάνει τα ηνία ενός ολοκαίνουριου πανεπιστημίου στο Ώστιν του Τέξας, σε συνεργασία με ορισμένες από τις πιο αγέρωχες φωνές προασπίσεως της φιλελεύθερης παράδοσης στις ΗΠΑ. Το εγχείρημα, που έχει τραβήξει την προσοχή επιθεωρήσεων σαν τους New York Times και την Wall Street Journal, υπόσχεται ένα πράγμα: την προάσπιση της αλήθειας, σε καιρούς χαλεπούς -σαν πίσω από άλλο "Σιδηρούν Παραπέτασμα" που απλώνεται στην αμερικανική ακαδημαϊκή ζωή και "παγιδεύει" ένα ένα τα πιο καταξιωμένα της ιδρύματα. Ο κ. Κανέλλος μας μίλησε για την αποστολή του πανεπιστημίου, για το δίπολο Αριστεράς-Δεξιάς, αλλά και για το "άνοιγμα" της Ελλάδας στην ιδιωτική πρωτοβουλία στον χώρο της ανωτάτης εκπαιδεύσεως.
- Τί εἶναι αὐτό πού σᾶς ἐνέπνευσε γιά τήν ἵδρυση ἑνός νέου πανεπιστημιακοῦ ἱδρύματος, πού νά ἐμπνέεται ἀπό τίς ἀρχές πού ἔκανε δικές του τό Πανεπιστήμιο τοῦ Ὤστιν;
Ὅλα ἀρχίζουν ἀπό τόν σκοπό τής ἀνώτατης ἐκπαίδευσης, καί τήν θεμελιώδη ἀποστολή τοῦ πανεπιστημίου, πού εἶναι οὐσιαστικά ἡ ἀναζήτηση τῆς ἀλήθειας. Προκειμένου ἕνα πανεπιστήμιο νά καθιστᾶ ἐφικτή τήν ἀναζήτηση τῆς ἀλήθειας, πρέπει νά εἶναι θεμελιωμένο πάνω στήν ταπεινοφροσύνη τῆς ἀνθρώπινης διάνοιας. Οἱ ἄνθρωποι ἔχουμε περιορισμένο εὖρος γνώσεων καί λογικῆς, καί συναντιόμαστε στό πανεπιστήμιο γιά νά ἀνταλλάξουμε ἰδέες, νά γνωρίσουμε καλύτερα τόν κόσμο, μέσα ἀπό τόν διάλογο, τήν μελέτη, τά μαθήματα. Ἔτσι, τά πανεπιστήμια πού στοχεύουν στήν ἀναζήτηση τῆς ἀλήθειας πρέπει νά βεβαιωθοῦν ὅτι χτίζουν ἕνα περιβάλλον ὅπου κυριαρχεῖ ὁ πλουραλισμός, ὅπου κάθε ἰδέα μπορεῖ νά παρουσιαστεῖ καί νά συζητηθεῖ, ἕνα περιβάλλον πολιτισμένου διαλόγου. Παρόλο πού μποροῦμε νά διαφωνοῦμε, στοχεύουμε ὅλοι στό ἴδιο τελικό ἀποτέλεσμα, ὁπότε διαφωνοῦμε μέ τρόπο φιλικό, καλοπροαιίρετο, καί παραγωγικό, ἀντί γιά ἐπιθετικό. Ἄς συγκρίνουμε αὐτό τό ὅραμα μέ αὐτά πού συμβαίνουν στό πανεπιστήμιο σήμερα, τουλάχιστον στήν Δύση. Τό ἀποκαλῶ ψυχολογική ἤ πνευματική σχιζοφρένεια. Τά πανεπιστήμια εἶναι ἀφοσιωμένα σέ δύο ἀντίθετες θέσεις. Ἀπό τήν μία, εἶναι ἡ ἀφοσίωση στόν σχετικισμό, πού διδάσκει ὅτι ἡ ἀναζήτηση τῆς ἀλήθειας δέν εἶναι ἀπαραίτητη, καθώς βιώνουμε τήν ἀλήθεια μέ τρόπο ἰδιωτικό βάση τῆς δικῆς μας ἐμπειρίας. Τήν ἴδια στιγμή, ὄμως, τό πανεπιστήμιο ἔχει ἀφοσιωθεῖ σέ ὁρισμένες ἠθικές ἰδεολογίες, πού παρουσιάζονται μέ τρόπο ἀπόλυτο.
Μπορῶ νά πῶ ὅτι στήν οἰκοδόμηση ἑνός τέτοιου πανεπιστημίου, πού νά ὑπηρετεῖ πραγματικά τούς σκοπούς τῆς ἀνώτατης ἐκπαιδεύσεως, μέ ἐνέπνευσε ἐπίσης ὁ μέντοράς μου καί καθηγητής μου ὅταν ἤμουν στό Πανεπιστήμιο τῆς Βοστώνης, Ρότζερ Σκροῦτον. Ἰδίως μέ ἐνέπνευσε τό ἔργο του κατά τήν δεκαετία τοῦ ’80, πίσω ἀπό τό Σιδηροῦν Παραπέτασμα, ὅταν στήριξε τά ὑπόγεια πανεπιστήμια γιά νά κρατήσει ζωντανή τήν πνευματική ζωή στήν Πολωνία καί τήν Τσεχοσλοβακία. Ὅταν δέν μποροῦμε νά ἔχουμε ἀκαδημαϊκή ἐλευθερία στά ἐπίσημα ἐκπαιδευτικά ἱδρύματα, ὅπως τότε στήν Γερμανία, τήν Τσεχοσλοβακία καί τήν Πολωνία, πρέπει νά δημιουργήσουμε μία ἐναλλακτική. Αὐτή ἡ ἐναλλακτική εἶναι τό ὑπόγειο πανεπιστήμιο, ὅπως τό ἔχτισε τότε ὁ Σκροῦτον μέ κίνδυνο νά συλληφθεῖ ἤ ἀκόμη χειρότερα. Αὐτή ἡ ἰδέα βρίσκεται γιά μένα πίσω καί ἀπό τό Πανεπιστήμιο τοῦ Ὤστιν.
- Ὅπως ἄλλοτε στόν ψυχροπολεμικό κόσμο, ἔτσι καί σήμερα, πολλοί στήν Δύση κατηγοροῦν τήν Ἀριστερά γιά τήν «κατάντια» αὐτή τῆς ἀνώτατης ἐκπαιδεύσεως…
Δέν εἶναι ἀκριβές τό νά κατηγοροῦμε μόνο τήν Ἀριστερά γιά τήν σημερινή πενία τῆς ἀνώτατης ἐκπαιδεύσεως. Ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι ἡ Ἀριστερά κυριαρχεῖ στήν δημόσια ζωή καί σέ κάθε θεσμό πού δέν εἶναι συνειδητά συντηρητικός. Ὅμως, ὁ ἀντιφιλελευθερισμός τῶν πανεπιστημίων δέν εἶναι προϊόν μίας ἀριστερόστροφης ἀτζέντας, ἀλλά ἀποτέλεσμα πολλῶν παραγόντων, κάποιοι ἀπό τούς ὁποίους σχετίζονται μέ τήν Ἀριστερά, καί ἄλλοι μέ τόν νεοφιλελευθερισμό, βάσει τοῦ ὁποίου τά πανεπιστήμια ἔχουν μεταλλαχθεῖ ἀπό ἱδρύματα προσανατολισμένα στήν γνώση, σέ ἱδρύματα προσανατολισμένα στό κέρδος. Ἐάν θεωροῦμε τό πανεπιστήμιο ὡς ἵδρυμα πού ἔχει σκοπό πρωτίστως τήν δημιουργία ἐργατικοῦ δυναμικοῦ γιά τήν κοινωνία τῆς πληροφορίας, τότε ἡ ἐμπειρία πού παρέχει στους φοιτητές δέν εἶναι αὐτή τῆς κριτικῆς καί ἀνεξάρτητης σκέψης, τῆς ἀμφισβήτησης τῶν παραδεδεγμένων, ἀλλά αὐτή τῆς συμμόρφωσης τοῦ νοῦ στό βιομηχανικό-μανατζεριακό σύμπλεγμα. Μαθαίνεις στούς ἀνθρώπους νά εἶναι συμβατικοί, νά γράφουν σέ κώδικα καί νά μήν κάνουν πολλές ἐρωτήσεις. Νομίζω ὅτι πολλοί ἄνθρωποι, ἐμοῦ συμπεριλαμβανομένου, δίνουμε πολλή σημασία στό κομμάτι «Ἀριστερά-Δεξιά», καί ξεχνᾶμε ὅτι τό πανεπιστήμιο στήν ἀμερικανική κοινωνία μεταλλάχθηκε, ἀπό ἵδρυμα πού στοχεύει στήν ἀνακάλυψη τῆς ἀλήθειας, σέ ἕνα πού ἀποσκοπεῖ στήν κάλυψη τῶν ἀναγκῶν τῆς κοινωνίας τῆς πληροφορίας. Αὐτός εἶναι καί ἕνας ἀπό τούς λόγους γιά τόν ὁποῖο δέν μοῦ ἀρέσει ὁ ὅρος woke καί δέν τόν χρησιμοποιῶ. Πρόκειται γιά μία ἀνόητη ἔννοια πού ἔχει ἐργαλειοποιηθεῖ καί ὑποβαθμίζει τόν διάλογο. Πολλοί μᾶς κατηγοροῦν ὅτι χτίζουμε ἕνα πανεπιστήμιο «ἐνάντια στό woke». Χτίζουμε ἕνα πανεπιστήμιο πού δέν εἶναι ἐνάντια σέ πράγματα, ἀλλά πού συντάσσεται μέ ὁρισμένους στόχους, ἤτοι, μέ τήν ἐπιδίωξη τῆς ἀλήθειας καί τόν πλουραλισμό τῶν ἰδεῶν. Ἐάν ὅλα αὐτά ἔρχονται σέ ἀντίθεση μέ τίς woke ἀξίες, αὐτό εἶναι μία ἄλλη συζήτηση πού δέν ἀφορᾶ τόν στόχο τοῦ πανεπιστημίου μας.
- Πῶς προσεγγίζετε αὐτόν τόν στόχο στό Πανεπιστήμιο τοῦ Ὤστιν;
Ἡ πρόκληση εἶναι, τό πῶς νά δημιουργήσουμε τίς συνθῆκες τοῦ πολιτικοῦ διαλόγου, πού ἐπιτρέπουν τήν ἐλεύθερη ἀνταλλαγή ἰδεῶν, μέ παραγωγικό τρόπο πού δέν ἐνοχοποιεῖ κανέναν ἁπλὰ ἐπειδή ἔχει ἄδικο. Κατ’ἀρχάς, πρέπει νά εἶναι κανείς σίγουρος ὅτι ἐπιλέγει ἀνθρώπους πού καταλαβαίνουν τήν ἀποστολή αὐτή καί ἔχουν δείξει τήν ἀφοσίωσή τους σ’αὐτήν, εἴτε αὐτοί εἶναι φοιτητές, εἴτε ἀκαδημαϊκό προσωπικό. Δέν μέ ἐνδιαφέρουν οἱ πολιτικές ἀπόψεις τοῦ καθενός, αὐτό πού ἔχει σημασία εἶναι νά ἔρχεται στό πανεπιστήμιό μας μέ τήν ἐντύπωση ὅτι ἡ δουλειά του ὡς δασκάλου ἤ ὥς φοιτητῆ εἶναι νά καταλάβει καλύτερα τόν κόσμο. Ἔπειτα, προσπαθοῦμε νά δημιουργήσουμε συνήθειες καί μία διανοητική κουλτούρα πού διευκολύνουν αὐτόν τόν στόχο. Ἐφαρμόζουμε, γιά παράδειγμα, τόν λεγόμενο «κανόνα τοῦ Chatham House». Δηλαδή, μπορεῖ κανείς νά ἀναφέρει σέ τρίτους κάτι πού εἰπώθηκε στήν τάξη, ἀπαγορεύεται ὄμως νά ἀναφέρει ποιος τό εἶπε, ἐκτός ἄν ἔχει τήν ρητῆ συναίνεση τοῦ ὀμιλοῦντος. Αὐτό ἔχει ἰδιαίτερη σημασία ἄν σκεφτεῖ κανείς ὅτι τό 70% τῶν φοιτητῶν σήμερα φοβοῦνται νά μιλήσουν στήν τάξη, ὄχι λόγω τῆς ἀντίδρασης τοῦ καθηγητῆ ἀλλά κυρίως τῶν συμφοιτητῶν τους, πού ἐάν ποῦν κάτι ἀμφιλεγόμενο μποροῦν νά τό μεταδώσουν στά κοινωνικά δίκτυα καί νά τούς καταστρέψουν τήν ζωή. Μία ἀκόμη ἀλλαγή πού κάνουμε στό Πανεπιστήμιο τοῦ Ὤστιν ἀφορᾶ τό σύστημα τῆς ἀκαδημαϊκῆς μονιμότητας πού ἐφαρμόζουν τά ἀμερικανικά πανεπιστήμια. Σύμφωνα μέ αὐτό, ὅταν ἕνα ἵδρυμα ἔχει ἀνάγκη καθηγητές, οἱ ὑπόλοιποι καθηγητές προσλάμβάνουν κάποιον καί ἔπειτα τόν περνοῦν ἀπό μία δοκιμή ἔξι ἐτῶν, ὥστε στό τέλος νά ἀποφασίσουν ἄν θά τοῦ προσφέρουν μία μόνιμη θέση. Σέ βάθος χρόνου, αὐτό τείνει νά δημιουργεῖ μία ἰδεολογική ὁμοιομορφία. Ἐάν γιά παράδειγμα ἀνοίξει μία θέση γιά διδάσκοντα στό Yale, ἀπό τούς 500 πού θά κάνουν αἴτηση, θά διαλέξουν κάποιον μέ τόν ὁποῖο συμφωνοῦν πολιτικά, καί ὕστερα θά τόν δοκιμάσουν γιά ἔξι χρόνια ὥστε νά δοῦν ἄν τά βρίσκουν μαζί του. Αὐτός εἶναι ὁ λόγος πού στά ἀμερικανικά πανεπιστήμια, τήν στιγμή πού πρίν μία εἰκοσαετία περίπου τά τρία τέταρτα τῶν καθηγητῶν ἦταν ἀριστερῶν καταβολῶν, σήμερα εἶναι σχεδόν ὅλοι. Εἶναι, ἔτσι, μύθος αὐτό πού λέγεται γιά τούς συντηρητικούς, ὅτι εἶναι λιγότερο ἔξυπνοι καί γιά αὐτό δέν γίνονται καθηγητές. Ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι ἕνα διδακτορικό εἶναι μία χρονοβόρα καί δύσκολη διαδικασία, καί ἐάν δέν εἶσαι σίγουρος γιά τό ἀποτέλεσμα, ἐάν θεωρεῖς ὅτι θά ὑποστεῖς διακρίσεις λόγω τῶν ἰδεῶν σου, δέν εἶναι τόσο πιθανό ὅτι θά ἀφιερώσεις 7-8 χρόνια σ’αὐτό. Ὁπότε, ἄνθρωποι συντηρητικοί, ἄνθρωποι πού δέν συμφωνοῦν ἐντελῶς μέ ὁλόκληρη τήν προοδευτική ἀτζέντα, ἀκόμη καί κεντρῶοι ἤ κεντροαριστεροί, ἀποφεύγουν νά ἐπιδιώξουν διδακτορικές σπουδές, γιατί δέν τούς ἀρέσουν οἱ προοπτικές τους. Πρόκειται γιά ἕνα σύστημα πράγματι διεφθαρμένο. Λοιπόν, δέν θά ἐφαρμόσουμε τό σύστημα τῆς ἀκαδημαϊκῆς μονιμότητας ὅπως ἰσχύει. Θά εἶναι τό πανεπιστήμιο, καί ὄχι οἱ ἄλλοι καθηγητές, πού θά προσλαμβάνει τούς καθηγητές. Ἔτσι, ὁ πρόεδρος τοῦ πανεπιστημίου θά παίρνει τήν τελική ἀπόφαση γιά μία πρόσληψη, ἀφοῦ συζητήσει μέ τά ἄτομα τοῦ συγκεκριμένου τομέα καί λαμβάνοντας ὑπ’ὄψιν τήν προτίμησή τους μετά ἀπό μία διαδικασία συνεντεύξεων πού θά κάνουν οἱ ἴδιοι οἱ καθηγητές, ὡς εἰδικοί τοῦ ἀντικειμένου. Ὁ λόγος τῆς παρέμβασης τοῦ προέδρου θά εἶναι νά ἀποτρέψει τίς διακρίσεις γιά ἰδεολογικούς λόγους.
Τό ἴδιο ἰσχύει καί γιά τήν ἐπιλογή τῶν φοιτητῶν. Ἑτοιμαζόμαστε πλέον στό Πανεπιστήμιο τοῦ Ὤστιν νά ὑποδεχτοῦμε τήν πρώτη φουρνιά πρωτοετῶν φοιτητῶν μας αὐτό τό φθινόπωρο. Πρόκειται γιά περίπου 100 φοιτητές, ὅλοι τούς Ἀμερικανοί καθώς δέν μποροῦμε προς τό παρόν νά παρέχουμε βίζα στούς διεθνεῖς φοιτητές. Τό βασικό κριτήριο πού ἀναζητοῦμε στους φοιτητές μας εἶναι ἡ ἀκαδημαϊκή διάκριση καί ἡ ἀριστεία, ὁπότε κοιτᾶμε χειροπιαστά στοιχεῖα ὅπως οἱ βαθμοί καί ὁ μέσος ὅρος. Ἔτσι, οἱ φοιτητές πού ἐπιλέξαμε εἶχαν πολύ ὑψηλό ἀκαδημαϊκό ἐπίπεδο. Ἀναζητοῦμε ὅμως ἐπίσης τά χαρακτηριστικά ἑνός φοιτητῆ πού κατανοεῖ τήν ἀποστολή τοῦ πανεπιστημίου, καί εἶναι πρόθυμος νά κατανοήσει αὐτοῦ τοῦ εἴδους τήν κοινότητα. Μοῦ ἀρέσει νά ἀναφέρομαι στά χαρακτηριστικά πού ψάχνουμε στους φοιτητές μας μέ τά ἀρχικά « G G G », πού ἀντιστοιχοῦν στίς λέξεις Grace, δηλαδή χάρη, Grit, δηλαδή ἐργατικότητα, καί Gratitude, εὐγνωμοσύνη, γιατί πρέπει νά καταλαβαίνει κανείς πώς τό νά εἶσαι φοιτητής σέ ἀμερικανικό πανεπσιτήμιο τόν 21ο αἰῶνα, σημαίνει τό νά εἶσαι ἕνας ἀπό τούς πιο τυχερούς ἀνθρώπους πού ἔζησαν ποτέ. Ἔχεις λοιπόν καί τήν εὐθύνη νά πάρεις στά σοβαρά τήν μόρφωσή σου καί νά κάνεις κάτι μέ αὐτήν.
- Πολλοί βέβαια ἀντιλέγουν ὅτι πρόκειται γιά τήν ἵδρυση ἑνός «συντηρητικοῦ» ἱδρύματος, πού ἔργο του θά ἔχει νά ἀναπαράγει πολιτικές ἰδέες ἑνός συγκεκριμένου πλαισίου καί νά καταρτίζει μελλοντικούς πολιτικούς καί ἀκτιβιστές ἑνός συγκεκριμένου κόμματος…
Τό πρόγραμμά μας δέν ἔχει τίποτε τό σαφῶς «συντηρητικό». Εἶναι ἕνα κλασικό πρόγραμμα σπουδῶν, πού διατρέχει τίς ἰδέες καί τά ἔργα πού ἔχουν ὑπάρξει σημαντικά στήν διάρκεια τοῦ πολιτισμοῦ. Ἐάν διαβάζουμε καί Μπέρκ καί Μάρξ, πῶς μποροῦμε νά εἴμαστε «συντηρητικοί»; Στό Κολλέγιο Σέντ Τζών, ὅπου βρισκόμουν πρίν, τό πρόγραμμα ἦταν ἕνα κλασικό πρόγραμμα σπουδῶν γενικῆς παιδείας, αὐτό πού ὀνομάζουμε liberal arts, βασισμένο στά «μεγάλα ἔργα»: μέσα σέ τέσσερα χρόνια, οἱ φοιτητές διάβαζαν περίπου 200 βιβλία, ὅλα τους κλασικά ἔργα τῆς δυτικῆς γραμματείας, σέ εὐρεῖα θεματική, ἀπό τήν ἱστορία, τήν φιλοσοφία, τά μαθηματικά, πού ξεκινοῦσαν ἀπό τήν ἀρχαιότητα καί ἔφταναν σχεδόν ὥς τό σήμερα. Τό πρόβλημα μέ τά περισσότερα προγράμματα σπουδῶν αὐτοῦ τοῦ τύπου σήμερα εἶναι ὄτι δέν ὑπάρχει καμία συνοχή στήν διαμόρφωση τοῦ ὑλικοῦ καί τοῦ περιεχομένου τῶν μαθημάτων. Στό Πανεπιστήμιο τοῦ Ὤστιν, τά πρῶτα δύο χρόνια τῶν σπουδῶν εἶναι ἀφιερωμένα στό πρόγραμμα «Πνευματικά Θεμέλια», ὅπου ἐντάσσονται τά τρία τέταρτα ὅλων τῶν μαθημάτων καί συμμετέχουν ὅλοι οἱ φοιτητές πού τά παρακολουθοῦν κατά τήν ἴδια χρονική περίοδο. Τά μαθήματα αὐτά εἶναι χτισμένα γύρω ἀπό τίς πιό θεμελιώδεις ἔννοιες τοῦ πολιτισμοῦ ἐν γένει καί ἰδιαιτέρως τοῦ δυτικοῦ πολιτισμοῦ, καί ἐπιδιώκουν νά ὁρίσουν τήν διάκριση ἀνάμεσα στό χάος καί τόν πολιτισμό. Θά διαβάσουμε ἔτσι γιά τήν καταγωγή τῆς πολιτικῆς κοινωνίας, ξεκινώντας ἀπό τόν Πλάτωνα καί φτάνοντας στόν Χόμπς καί τόν Ρουσσώ, ἀλλά θά ὑπάρχουν καί μαθήματα γιά τήν διαμόρφωση τοῦ αἰσθητικοῦ κριτηρίου μας καί τήν ἔννοια τῆς ὀμορφιᾶς, ἤ ἀκόμη γιά τά ἰδεολογικά πειράματα στόν 20ο αἰῶνα ὑπό τόν ναζισμό καί τόν κομμουνισμό. Θά ἔλεγα ὅτι σέ γενικές γραμμές ἐπιδιώκουμε νά κατανοήσουμε τήν γενεαλογία τῆς νεωτερικότητας, τό πῶς φτάσαμε ὥς ἐδῶ, μέσα ἀπό ἕνα συγκροτημένο πρόγραμμα πού ἀντί νά ἀποτελεῖται ἀπό δώδεκα ἄσχετα μεταξύ τους μαθήματα, ὅπως στά περισσότερα πανεπιστήμια, εἶναι πολύ προσεγμένο καί συνδέει τά μαθήματα μεταξύ τους σέ μία ὁλιστική προσέγγιση. Στά ἑπόμενα δύο χρόνια οἱ φοιτητές μας μποροῦν νά διαλέξουν ἕναν τομέα στόν ὁποῖο νά ἐπικεντρωθοῦν, σέ τομεῖς ὅπως ἡ πληροφορική, τά μαθηματικά, ἡ οἰκονομία, ἡ ἱστορία κλπ. Ὁπότε κάνουν αὐτή τήν ἐπιλογή ἀφοῦ ἔχουν πρῶτα περάσει ἀπό αὐτό τό βαθύ καί πλούσιο πρόγραμμα πνευματικῶν θεμελίων. Γιατί τό πρόβλημα εἶναι ὅτι ὡς πανεπιστήμια ἀποτυγχάνουμε νά παρέχουμε στους φοιτητές τά πνευματικά θεμέλια πού χρειάζονται γιά νά ζήσουν σήμερα σωστά, καθώς ὅλα ἔχουν καταστεῖ ἐντελῶς ἀναρχικά καί τό κρίσιμο ἐρώτημα εἶναι, πῶς δημιουργοῦμε μία τάξη στό χάος;
Δέν χτίζουμε ἕνα πανεπιστήμιο «ἐνάντια στήν Ἀριστερά», ὥστε νά ὁδηγούμαστε γι’αὐτόν τόν λόγο προσλαμβάνουμε Δεξιούς. Τό φαινόμενο πού προσπαθοῦμε νά ἀναιρέσουμε εἶναι ὁ ἀντιφιλελευθερισμός. Ἀντί νά περιορίζουμε τίς ἀπόψεις ὥστε νά προωθήσουμε ἕνα συγκεκριμένο πολιτικό πρόγραμμα συντηρητικοῦ χαρακτῆρα, τό πανεπιστήμιό μας εἶναι ἕνα κλασικό φιλελεύθερο ἵδρυμα, ὁπότε εἴμαστε ἀνοιχτοί στήν ἀνεκτικότητα καί ἐπιδιώκουμε τήν ποικιλία τῶν ἀπόψεων. Ἄν δεῖ κανείς τό διοικητικό μας συμβούλιο, θά βρεῖ μεταξύ ἄλλων τόν Ρίτσαρντ Ντώκινς, τόν γνωστότερο ἄθεο τοῦ κόσμου, ἀλλά καί τόν ἀθωνίτη μοναχό π. Μάξιμο Κώνστα. Ἤδη, ἐάν κοιτάξει κανείς τά ἱδρυτικά μέλη τοῦ Πανεπιστημίου μας, μία μικρή ὁμάδα ἀνθρώπων πού βρεθήκαμε στό Ὤστιν πρίν τρία χρόνια γιά νά συζητήσουμε γιά τά προβλήματα τῆς ἀνώτατης ἐκπαίδευσης, καί θέλαμε νά ἐπιλύσουμε αὐτό τό πρόβλημα, εἴτε μέ τήν διόρθωση τῶν ὑπαρχόντων ἱδρυμάτων εἴτε μέ τήν δημιουργία νέων, θά δεῖ ὅτι δέν ἔχουν καμία πολιτική ἐναρμόνιση. Πρόκειται γιά ἄτομα σάν τήν Μπάρι Βάις, τήν λογοκριμένη δημοσιογράφο τῶν New York Times, πού κανείς δέν γνωρίζει ποιές ἀκριβῶς εἶναι οἱ πολιτικές πεποιθήσεις της, τόν Νήλ Φέργκιουσον πού εἶναι δεξιός, καί τόν Χέδερ Χάνγκ πού εἶναι πολύ ἀριστερῶν πεποιθήσεων. Τό ἴδιο ἰσχύει καί γιά μένα, πού ὡς ὁ μόνος ἔχων ἐμπειρία μέ τήν πανεπιστημιακή διοίκηση -ἤμουν τότε πρόεδρος στό ἱστορικό πανεπιστήμιο Σέν Τζών στήν ἀνατολική ἀκτή- καθώς κανείς δέν γνωρίζει τί πιστεύω γιά τά πολιτικά πράγματα. Ἀκόμη καί ἡ τοποθεσία τοῦ πανεπιστημίου μας δείχνει αὐτή τήν προσήλωσή μας στήν ἀνταλλαγή ἰδεῶν. Μπορεῖ τό Τέξας νά εἶναι μία συντηρητική πολιτεία, ὅμως τό Ὤστιν εἶναι μία προοδευτική πόλη, ὅπου ἔχει τήν ἕδρα του τό ἱστορικό Πανεπιστήμιο τοῦ Τέξας, εἶναι τό ἐπίκεντρο τῶν τεχνῶν καί τῆς μουσικῆς, καί εἶναι ἕνα περιβάλλον φιλελεύθερο, θά ἔλεγε κανείς, μέ τήν παλιά ἔννοια τοῦ ὅρου. Πολύ στοχευμένα διαλέξαμε την πόλη τοῦ Ὤστιν, έπειδή θέλαμε νά εἴμαστε κάπου ἤρεμα, κάπου πού νά μήν ὑπάρχει πολιτική ὁμοιομορφία, ὅπου ὑπάρχει ἐλεύθερη κυκλοφορία ἰδεῶν, ἀκριβῶς ἐπειδή ἐάν χτίζαμε τό πανεπιστήμιό μας σέ μία «κόκκινη πολιτεία», θά ὑπῆρχε ὁ κίνδυνος νά ἑδραιωθεῖ μία τάση γιά πολιτική ὁμοιομορφία.
- Πέρα ἀπό τό ἀξιοσημείωτο τοῦ ἔργου σας, ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον ἔχει καί ἡ προσωπική ἱστορία σας, ὡς παιδί Ἑλλήνων μεταναστῶν πού ζεῖ τό «ἀμερικανικό ὄνειρο». Ποιά ἡ σχέση σας μέ τήν Ἑλλάδα, καί σκοπεύετε νά «ἔρθετε» πρός τά ἐκεῖ μέ τό Πανεπιστήμιο τοῦ Ὤστιν;
Τό νά εἶσαι Ἕλληνας εἶναι ἡ μεγαλύτερη εὐλογία, καί τό λέω αὐτό εἰλικρινά. Ὁ πατέρας μου ἦρθε στήν Ἀμερική ὡς μετανάστης τήν δεκαετία τοῦ ’60, ὅταν ἦταν ἀκόμη εἴκοσι ἐτῶν, ἀπό ἕνα μικρό χωριό τῆς Ἀρκαδίας πού λέγεται Πιάνα. Εἶχε συγγενεῖς στίς ΗΠΑ καί πῆγε στό Σικάγο γιά νά μπεῖ στόν χῶρο τῆς ἑστίασης, καί ἐκεῖ γνώρισε τήν μητέρα μου, πού εἶχε γεννηθεῖ στίς ΗΠΑ ἀλλά ἦταν ἑλληνικῆς καταγωγῆς. Ἡ οἰκογένειά μου ἤμασταν πάντα πολύ δραστήριοι στήν ζωή τῆς ἑλληνοαμερικανικῆς κοινότητας, καί μέ τήν Ἑλληνορθόδοξη Ἐκκλησία, καθώς οἱ γονεῖς μου ἦταν πολύ εὐσεβεῖς ἄνθρωποι. Ἐξακολουθῶ νά βοηθῶ τήν κοινότητα, ὡς μέλος τῶν συμβουλίων διάφορων θεσμῶν, ὅπως τήν Ἑλληνορθόδοξη Σχολή τοῦ Τιμίου Σταυροῦ στήν Βοστώνη ἀλλά καί διαχριστιανικές φιλανθρωπικές ὀργανώσεις. Ἡ γυναίκα μου εἶναι ἐπίσης Ἑλληνοαμερικανίδα, ὁπότε τά παιδιά μας εἶναι 100% Ἕλληνες καί συνεχίζουν τίς παραδόσεις. Ἔτσι, θά ἤθελα πολύ νά ἔχουμε κάποιου εἴδους δραστηριότητα στήν Ἑλλάδα μέ τό Πανεπιστήμιο τοῦ Ὤστιν. Πρόκειται γιά ἕνα θέμα πού μέ ἀπασχολεῖ χρόνια τώρα, καί εὐτυχῶς φαίνεται πώς γίνεται κάπως πιό εὔκολο ἀπ’ὅ,τι παλιότερα τό νά πραγματοποιηθεῖ αὐτός ὁ στόχος. Θυμᾶμαι πρίν χρόνια, ὁ Πατριάρχης Ἱεροσολύμων μοῦ ζήτησε νά τόν βοηθήσω νά ἱδρύσει ἕνα πανεπιστήμιο τοῦ Πατριαρχείου στήν Ἑλλάδα, ὁπότε ξεκίνησα τότε νά βλέπω τήν διαδικασία, καί εἶδα ὅτι ὑπῆρχαν πάρα πολλά ἐμπόδια, ὥστε τό ἐγχείρημα τελικά δέν πῆγε πουθενά. Προς τό παρόν, ἡ πρώτη μας διεθνής δραστηριότητα ξεκινᾶ τό ἑπόμενο καλοκαίρι, μέ ἕνα καλοκαιρινό πρόγραμμα στό Πανεπιστήμιο τῆς Ὀξφόρδης.
Δημοσιεύθηκε στην Εστία της Κυριακής 4/8/2024. Επιμέλεια: Μαρία Κορνάρου.
Η εικαστική σύνθεση που συμπληρώνει τη σελίδα είναι αντλημένη από το διαδίκτυο.
