« Ευαγγελίζου ημέραν εξ ημέρας το σωτήριον του Θεού»
Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ
Ας ξεκινήσουμε με το ερώτημα: « Πώς αποκρίνεται ο Θεός στην τραγικότητα της ζωής μας;». Πώς αποκρίνεται στην αγωνία, στον πόνο μας στις ποικιλόμορφες αστοχίες της εποχής μας αλλά και της κάθε εποχής;
Ο Θεός αποκρίνεται με πρόσωπα. Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου είναι η απόκριση του Θεού Πατρός για την άρση της πτώσης μας. Είναι η απαρχή της επιστροφής μας.
Αν προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε τη διαφορά ανάμεσα στον τρόπο του Θεού και τον τρόπο του κόσμου, θα παρατηρήσουμε τις εξής θεμελιώδεις αντιφάσεις:
Ο τρόπος του Θεού αφορά τον ευαγγελισμό του ανθρώπου ενώ ο τρόπος του κόσμου στοχεύει στον επαγγελματισμό.
Ο Θεός ήρθε ως «ο διακονών» και όχι ως ο «κατάρχειν των ελαχιστοτέρων» που αντιπροσωπεύει τον ατομισμό της εποχής μας.
Και το βασικότερο ο Θεός θυσιάζεται για εμάς, ενώ εμείς θυσιάζουμε τους άλλους, αλλά και τον Θεό για την πάρτι μας.
Ας συνεχίσουμε με ένα δεύτερο ερώτημα: « Ποια παιδεία έδωσε στην Παναγία την δυνατότητα να γίνει Θεοτόκος;». Αναλογιστείτε πως η Παναγία αφιερώθηκε στο ιερό από τριών ετών. Ανατράφηκε μυσταγωγικά «εν παιδεία και νουθεσία Κυρίου». Θα σκεφτείτε, ίσως, πως ήταν εξ αρχής προικισμένη για την αποστολή αυτή καθώς μαρτυρά και το θαύμα της γεννήσεώς της από πιστούς γονείς προχωρημένης ηλικίας. Ποιος όμως άνθρωπος δεν είναι προικισμένος με το «κατ’ εικόνα» και την κλήση της «καθ’ ομοιώσεως» με τον Θεό; Και αν η Παναγία αφιερώθηκε στον χώρο και τον τρόπο του ιερού, εμείς σε ποιόν χώρο και τρόπο παραδίδουμε την ανατροφή των παιδιών μας; Μήπως ακόμα και ο παραδοσιακός αξιακός μας κόσμος εκτοπίζεται από το life style των ΜΜΕ;
Πόσο απέχει η παιδεία μας από την παιδεία του ευαγγελισμού; Είναι παιδεία η μαθητεία που δεν στοχεύει στον ευαγγελισμό της ανθρώπινης ύπαρξης;
Επιτρέψτε μου να απαντήσω βιωματικά, αναφερόμενη στον τρόπο που προσεύχονταν η γιαγιά μου η Κυριακούλα η Μικρασιάτισα μπροστά από το εικόνισμα του σταυρού. Σιγοψιθύριζε: « Ποιος είμαι, πού πάω, από πού έρχομαι, ποιος ο σκοπός της ζωής μου και που θα καταλήξω;». Πού συναντάμε αυτά τα ερωτήματα στην παιδεία μας; Μαθήτευα με ένα παράδειγμα που δίδασκε πως παιδεία που δεν σέβεται την οντολογία του ανθρώπινου προσώπου δεν είναι παιδεία.
Η ΠΑΙΔΕΙΑ
«Ὁ κάλλει, λέγων ἀλλοτρίῳ ἐπιβάλλων τούς ὀφθαλμούς οὐκ ἔτι κόρην ἀλλά πόρνην ἔχει τήν τοῦ ὀφθαλμοῦ κόρην» (ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ)
Χάνουμε καθημερινά έδαφος μυσταγωγίας. Απεκδυόμαστε ουσίες (Γ.Ν. Πεντζίκης). Οικοδομούμε ένα κόσμο «πτωχευμένης πραγματικότητας» ( Ζ. Λορεντζάτος). Η μυσταγωγία αφορά την ενατένιση του κόσμου από τα έσχατα. Αποτελεί την ιερή συναρμογή της ανθρώπινης ύπαρξης με τον κόσμο. Την ενοποιητική θαλπωρή των διεστώτων, σαν όλα τα σκοτάδια του κόσμου να γίνονται νήματα για να υφάνουμε φως. Το «χαμένο κέντρο» προέκυψε από την απώλεια της αίσθησης της αποστολής μας και από την αδυναμία να αφουγκραστούμε το μυστήριο της κλήσεώς μας. Την μη αίσθηση ότι η παρουσία μας εδώ δεν είναι ένα τυχαίο βιολογικό γεγονός αλλά η απόκριση του Θεού στον κόσμο. Ο Θεός αποκρίνεται με πρόσωπα. Το πρόσωπο είναι η παρακαταθήκη του αιώνιου μέσα στον χρόνο.
«Νομίζω πώς ἡ σημερινή Ἑλλάδα μπορεῖ νά κρίνει τό λεγόμενο δυτικό πολιτισμό- διαβάζουμε σάν προμετωπίδα στόν πρόλογο τῆς «Συμβολῆς σέ μιά φιλοσοφία τῆς ὕπαρξης» (1937) του Γ. Σαραντάρη)- ἡ ἐποχή μας ἔχει ἱερή ὑποχρέωση νά κρίνει τό παρελθόν (καί, φυσικά, προπάντων τό εὐρωπαϊκό παρελθόν) καί ... ἄλλωστε δέ μπορεῖ νά ἀποφύγει τούτην τήν ὑποχρέωση, γιατί νιώθει πώς διαφορετικά ἔρχεται ὁ θάνατος...Ἔργο τῆς γενεᾶς μας εἶναι νά ἐξηγήσει ποιός εἶναι αὐτός ὀ θάνατος». Η «Συμβολή» του μᾶς ἔχει ἤδη θέσει ἐνώπιον τοῦ σημαντικότερου προβλήματος τῆς ἐποχῆς μας: τόν ἐκτωπισμό τῆς συνολικῆς πραγματικότητας ἀπό τήν περιορισμένη πραγματικότητα τῆς γνώσης καί πιό συγκεκριμένα τήν ἀφαίρεση τοῦ ἐγώ ἀπό τό ὀντολογικό πεδίο τῆς ὕπαρξης. Πρόκειται γιά μιά βάρβαρη ἐκγύμνωση ἀπό τήν ἐσωτερική μας οὐσία πού ὁδηγεῖ σέ «χυδαῖο θάνατο» ἄνθρωπο καί κτίση. Καί στό σημεῖο αὐτό ὀφείλω νά ἀναφέρω σχετικά πονήματα τοῦ Φίλιππου Σέρραρντ («Ὁ βιασμός τοῦ ἀνθρώπου καί τῆς κτίσεως καί «Θάνατος καί Ἀνάσταση τῆς ἱερῆς κοσμολογίας»), πού ἀναφέρονται στήν ἀποιεροποίηση καί χρησιμοθηρική ἐκμετάλευση τῆς φύσης καί στήν ἀπανθρωποποίηση τοῦ ἀνθρώπου καί τῆς κοινωνίας του, ἐξαιτίας τοῦ ἐπιστημονικοῦ κοσμοειδώλου πού ἐκτώπισε τίς βιωματικές ἀρχές τῆς ἱερῆς ἀνθρωπολογίας καί κοσμολογίας.
Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ
«Τι ευνούχισε τον άνθρωπο από την αίσθηση της αποστολής και της κλήσης του;»
Λάβαμε μια παιδεία που μας έπεισε ότι τα αντιληπτικά μας όργανα είναι πέντε: όραση, ακοή, γεύση, όσφρηση, αφή. Μα είναι δυνατόν να αντιληφθεί ένας άνθρωπος σωστά την πραγματικότητα του κόσμου δίχως τα αντιληπτικά όργανα της καρδιάς και του νου; Πως καταλήξαμε παρόλο τον ορθολογισμό και τις σπουδές μας να βιάζουμε τη κτίση και την φύση μας; Πώς ως λογικά όντα φτάσαμε σε οικολογικά, κοινωνικά, ανθρωπιστικά αδιέξοδα; Θα αποκριθούμε σε όλα αυτά με αλογίες αλλαγής φύλου, ομοφυλοφιλίας και τεχνολογίες που επεμβαίνουν στο DNA μας; Ποιόν κόσμο παραδίδουμε στους απογόνους μας;
Αντιλαμβανόμαστε πια τη ζωή όχι με ευκαιρίες σωτηρίας αλλά με όρους επιβίωσης. Όχι με όρους ύπαρξης αλλά με οικονομικούς όρους. Και μας συμβαίνει αυτό διότι χάσαμε τον προσανατολισμό μας, χάσαμε τον αντιληπτικό πόρο του μυστηρίου που περνά από την σιωπή και τη μέθεξη. Οι ησυχαστές του Αγίου Όρους ήξεραν ότι ο «εν τη καρδία νους» συμπάσχει, συνπροσεύχεται, συνπορεύεται, συνωδινεί, συνχαίρει, συνοδοιπορεί, συνεργάζεται. Ο εγκεφαλικός ορθολογισμός της παιδείας μας διόγκωσε τον ατομισμό τόσο που καταλήξαμε στην αντικατάσταση της κοινωνίας από την αγορά. «Δεν υπάρχει αντίκρισμα ψυχής στην τράπεζα των συναλλαγών. Μας πουλούν μας αγοράζουν αργύρια τριάντα» (Γ, Θέμελης).
Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΓΕΝΟΣ ΜΑΣ
«Το έθνος να θεωρεί εθνικόν ό,τι είναι αληθές» (Δ. Σολωμός)
«Το αληθές δεν είναι χάρισμα φυλετικό ή εθνικό. Η αλήθεια εκπορεύεται κατ’ ευθείαν από το Πνεύμα το Άγιο» (Φ. Σέρραρντ)
Το γένος μας στα χρόνια της Τουρκοκρατίας αναστήθηκε χάρη στον ευαγγελισμό του από τον Άγιο Κοσμά Τον Αιτωλό που προέτρεπε για την ίδρυση σχολείων ελληνικών. Έλεγε: «Η πίστης μας δεν εστερεώθη από αμαθείς αγίους, αλλά από σοφούς και πεπαιδευμένους, οίτινες και τας Γραφάς ακριβώς μας εξήγησαν και δια θεόπνευστον λόγων αρκούντως μας εφώτισαν…Διότι πως δύναται να διατηρηθεί αβλαβές το έθνος μας κατά την θρησκείαν και την ελευθερίαν, όποτε ο ιερός κλήρος αγνοεί κατά δυστυχία των αγίων Γραφών την εξήγηση, ήτις εστί το φως και η στερέωσις της πίστεως;»
Και κατά τη θεμελίωση του ελεύθερου ελληνικού κράτους πάλι βλέπουμε την μέριμνα του πρώτου κυβερνήτη του Ιωάννη Καποδίστρια για την ίδρυση σχολείων όχι μόνο ως τόπους μετάδοσης γνώσεων, αλλά ως φροντιστήρια ηθικής, χριστιανικής και εθνικής αγωγής. Και μάλιστα οι παρακάτω λόγοι του έχουν εξέχουσα σημασία και ισχύ για τις μέρες μας: « Πρώτον να μορφωθώσιν Έλληνες και είτα να δημιουργηθή Ελλάς…Τα παιδιά μας κινδυνεύουν να εκστραφώσι της οικείας πίστεως χάνοντα βαθμιδόν και την αίσθησιν των θρησκευτικών των χρεών, και την χρήσιν της γλώσσης των και την μνήμην των εφεστίων ηθών. Παραδεδομένοι οι νέοι ούτοι μόνως εις εαυτούς και εις των ξένων τα παραδείγματα, χαμένοι θέλουσιν είσθαι δια την πατρίδα των, και ούδ’ άλλου τόπου την σήμερον θέλουσιν γείνη χρήσιμον απόκτημα. Αλλά και τούτου γενομένου το όνειδος της εξεθνώσεώς των εις την Ελλάδα θα πέση».
Συνδαυλίζοντας τη διαχρονική πορεία της «Πονεμένης Ρωμιοσύνης» ο Φ. Κόντογλου γράφει: «Οἱ λαοί πού ζοῦνε μέ πόνο καί μέ πίστη τυπώνουνε πιό βαθιά τόν χαρακτήρα τους στόν σκληρό βράχο τῆς ζωῆς, καί σφραγίζονται μέ μιά σφραγίδα πού δέν σβήνει ἀπό τίς συμφορές καί τίς ἀβάσταχτες καταδρομές ἀλλά γίνεται πιό ἄσβηστη. Μέ μιά τέτοια σφραγίδα εἶναι σφραγισμένη ἡ Ρωμιοσύνη. Πρέπει νά καταλάβουμε πώς ὁ Ἑλληνισμός δέν χάνεται μονάχα σά χάσει τήν πολιτική του ἐλευθερία, ἀλλά σά χάσει τήν πνευματική ἐλευθερία του. Στά χρόνια τῆς σκλαβιᾶς, ὅσοι ἀλλαξοπιστούσανε, τό ἔθνος τούς λογάριαζε γιά χαμένους. Μά τώρα τί εἶναι ἄλλο ἀπό ἀλλαξόπιστοι ὅσοι καταφρονᾶνε τά δικά τους καί θέλουνε νά τά θάψουνε, καί νά πάρουν αἰσθήματα καί φερσίματα ξένα ὁλότελα στόν χαρακτῆρα τους;»
Ευτυχώς είμαστε «ελεύθεροι πολιορκημένοι από την ιστορία μας» (Κ.Τσιρόπουλος)
«Μια ατελεύτητη σειρά πρόγονοι, αγριωποί, βασανισμένοι, περήφανοι κινούσαν τον κάθε μου μυώνα. Ω ναι, δεν είναι μικρό πράγμα να ’χεις τους αιώνες με το μέρος σου» (Ο.Ελύτης).
Καιρός να συναισθανθούμε την αξία της παρουσίας μας και να μεταλαμπαδεύσουμε στους απογόνους τον αναστάσιμο τρόπο της ύπαρξης.
«Συναισθάνομαι την έννοια της αμαρτίας ως προσβολή προς το αθάνατο μέγεθος που αντιπροσωπεύω…Ετάχθηκα παιδαγωγός, πρέπει να κατορθώσω να εκφράσω το αιώνιο καθολικό πρόσωπο της ζωής» (Ν.Γ. Πεντζίκης).
Το χρέος μας μεγεθύνεται από την ιερή παρακαταθήκη που κληρονομήσαμε διότι «Αυτό που είμαστε δεν είναι τόπος, αυτό που είμαστε δεν είναι χρόνος, αυτό που είμαστε είναι κόσμος. Υψιπετής κόσμος, αναλισκόμενος ιλασμός».
Ο νόστος του Θεού είναι η Μεγάλη Σαρακοστή της ψυχής. Μέσα από τη δική Του πρόνοια σας εύχομαι Καλή Σαρακοστή και αέναο νόστο θείας χάριτος.
Εν Μονοκαρυά: Μεγάλη Σαρακοστή 2026
Στην εικαστική συμπλήρωση της σελίδας, ρωσική εικόνα του Ευαγγελισμού. (Περιοχή Γιάροσλαβλ, Α΄ μισό 16ου αι.)
