Ο ολοκληρωτισμός της τηλεόρασης

5
128

Θεόδωρος Παντούλας

 
Η μεγάλη αγορά είναι εδώ. Οι «όλοι ίδιοι», «όλοι μόνοι» είναι επίσης εδώ. Πανέτοιμοι να καταναλώσουν την πλασματική τους εικόνα. Χαρούμενες νοικοκυρές, χορτάτοι συνταξιούχοι, τρισευτυχισμένοι εργαζόμενοι, ανέμελα παιδιά. Κι όλα αυτά τα θαυμαστά κατορθώνονται με μια σερβιέτα, λίγο ουίσκι κι ένα ακόμη δάνειο!
 
Σε μια εποχή, που υποτίθεται ότι απολαμβάνουμε απρόσκοπτα τα αγαθά της Ελευθερίας και της Δημοκρατίας, είμαστε έρμαια του πιο σκληρού και, κυρίως, ανεπίγνωστου ολοκληρωτισμού. Του ύπουλου ολοκληρωτισμού της τηλεόρασης.
 
Οι τηλεοράσεις είναι πανταχού παρούσες. Σε όλους τους χώρους, δημόσιους και ιδιωτικούς. Όλες τις ώρες της ημέρας και της νύχτας. Κι εμείς, την εποχή της αποθέωσης της επικοινωνίας, να συνομιλούμε όλο και λιγότερο. Να παρακολουθούμε τηλεοπτικά προγράμματα όλο και περισσότερο. Ακόμη και στα καφενεία –απομεινάρια ενός άλλου ήθους– οι άνθρωποι πλέον δεν επικοινωνούν παρακολουθούν τα προγράμματα. Κι όλα τους είναι «δωρεάν»!
 
Δωρεάν; Όχι δα. Υπάρχει αντίτιμο και μάλιστα ακριβό. Η χειραγώγηση της κοινής γνώμης –με μισές αλήθειες κι ολόκληρα ψέματα– είναι μια ακριβοπληρωμένη δραστηριότητα. Την διεκπεραίωσή της αναλαμβάνουν ειδικοί επαγγελματίες. Είναι αυτοί που συστηματικά μας εθίζουν στην τιποτολογία. Η εξουσία τους επιβάλλει πρότυπα, συμπεριφορές κι αξίες. Η εκπόρνευση ως κοινωνική κατάκτηση. Εξουσία χωρίς κανέναν έλεγχο. Ποιοι είναι αυτοί οι άνθρωποι; Ποιοι είναι οι εργοδότες τους; Πώς μοιράζουν «δωρεάν» ένα ακριβοπληρωμένο προϊόν, όταν ακόμη και για το κατούρημα υπάρχει αντίτιμο;
 
Η τηλεόραση γεννά ερωτήσεις, που τις σκεπάζει όμως με την ακατάπαυστη φλυαρία της. Ακόμα κι όταν δεν έχει κάτι να πει, μιλά. Μισεί την σιωπή. Όπως μισεί εκτός από τις ερωτήσεις και την φαντασία. Το σκίρτημα του έρωτα το έχουμε παρακολουθήσει τόσες φορές από την τηλεοπτική κλειδαρότρυπα, που δεν χρειάζεται πλέον να το ζήσουμε. Το αντιγράφουμε. Οι αντιγραφές καθορίζουν τις ζωές μας. Αλλά οι αντιγραφές έχουν τόση σχέση με το πρωτότυπο, όσο ο έρωτας με το ξεφύλλισμα πορνοπεριοδικών.
 
Η τηλεόραση δεν είναι μια απλή οικιακή συσκευή. Το φως της «φωτίζει» τις ζωές μας όλο το 24ωρο. Υπάρχουν μάλιστα σπίτια με πολλές συσκευές. Ο καθείς και η τηλεόρασή του. Ο καθείς και η μοναξιά του. Υπάρχουν παιδιά που οι τηλεοπτικοί αστέρες τους είναι πιο οικείοι από τους γονείς τους, όπως υπάρχουν γονείς που γνωρίζουν λεπτομέρειες από την ζωή των τηλεοπτικών προσώπων αλλά αγνοούν πώς πάνε στο σχολείο τα παιδιά τους.
 
Η μεγάλη αγορά είναι εδώ. Οι «όλοι ίδιοι», «όλοι μόνοι» είναι επίσης εδώ. Πανέτοιμοι να καταναλώσουν την πλασματική τους εικόνα. Χαρούμενες νοικοκυρές, χορτάτοι συνταξιούχοι, τρισευτυχισμένοι εργαζόμενοι, ανέμελα παιδιά. Κι όλα αυτά τα θαυμαστά κατορθώνονται με μια σερβιέτα, λίγο ουίσκι κι ένα ακόμη δάνειο!
 
Η δυστυχία υπάρχει, αλλά υπάρχει ως θέαμα για την εκ του μακρόθεν ελεημοσύνη μας. Κανείς δεν φταίει! Στείλτε μήνυμα με χρέωση κι όλα θα διορθωθούν. Όμορφος κόσμος τηλεοπτικά πλασμένος.
 
Η εικόνα είναι παντοδύναμη, τόσο παντοδύναμη που πολλοί άνθρωποι εγκαταλείπονται ανεπίγνωστα στον εκμαυλισμό της. Άνθρωποι που παρακολουθούν την ζωή ως θεατές. Ο τηλεοπτικός μπαχτσές έχει για τους πάντες τα πάντα. Κι ο τηλεθεατής –θέλει δεν θέλει- καταπίνει τα πάντα. Πλαστικά φαγητά, πλαστικές ιδέες, πλαστικές ζωές.
 
Δεν ξέρω αν μπορεί να υπάρξει καλύτερη τηλεόραση. Σβηστή όμως μπορεί.
 

5 Σχόλια

  1. Τὴν ἔχω κλείσει ἐδῶ καὶ χρόνια (δὲν ἔχω συσκευὴ δηλαδή), ἀλλὰ παραμένει τὸ ἐρώτημα μὲ τὶ θὰ τὴν ἀντικαταστήσεις. Προσωπικὰ μιλώντας ἔχω ἀπάντηση, οἱ ἄλλοι, ἴσως νὰ χρειάζονται μιὰ ὑπόδειξη.

  2. Επιτρέψτε μου, συμπληρωματικά σε αυτό το πολύ εύστοχο άρθρο του κ. Παντούλα, να παραπέμψω σε ένα πολύ πιο εκτεταμένο σχετικό κείμενο γραμμένο πριν από 60 (εξήντα!) χρόνια, το 1956, από τον σημαντικό, αλλά ακόμα άγνωστο στην Ελλάδα, Γερμανό στοχαστή και αγωνιστή [b]Γκύντερ Άντερς[/b] (Günter Anders), που υπήρξε μαθητής του Κασσίρερ, του Χούσερλ και του Χάιντεγκερ, πρώτος σύζυγος της Άννας Άρεντ, φίλος και συναγωνιστής κατά του ναζισμού των Μπέρτολντ Μπρεχτ και Βάλτερ Μπένγιαμιν, και στη συνέχεια ενεργό μέλος του αγώνα κατά των πυρηνικών όπλων.

    Τίτλος του εν λόγω κειμένου, που αφορά ειδικά την τηλεόραση και αποτελεί μέρος της ευρύτερης μελέτης του με τίτλο [i]Die Antiquiertheit des Menschen[/i] («Η Απαρχαίωση του Ανθρώπου»): [b]Die Welt als Phantom und Matrize[/b] («[i]Ο Κόσμος σαν Φάντασμα και Μαθηματική Μήτρα[/i]»).

    Για όσους διαβάζουν αγγλικά, υπάρχει εδώ: http://www.history.ucsb.edu/faculty/marcuse/projects/anders/Anders1956DissentWorldPhantomAndMatrixOCR.pdf

    Στα ελληνικά, εκτεταμένα αποσπάσματά του μπορείτε να διαβάσετε από εδώ:
    http://dangerfew.blogspot.gr/2012/10/blog-post.html

  3. Εξαιρετικό άρθρο. Το χειρότερο είναι ότι η τηλεόραση με τη δύναμη της εικόνας, σε κάνει ασυνείδητα να την παραδεχτείς ως αυθεντία. “Το ‘πανε σις Ειδήσεις,” “Το έδειξε ο τάδε στην εκπομπή του”, κ.τ.λ. Αυτό είναι τραγικό, διότι σε λίγα χρόνια, αν όχι ήδη, δεν θα γεννάται θέμα κριτικής σκέψης, αφού θα έχουμε εθιστεί στις έτοιμες και κυρίως αναμφισβήτητα “ορθές” απαντήσεις και λύσεις. Η τηλεόραση καταργεί την ΣΥ-ΖΗΤΗΣΗ (ζητώ μαζί με άλλον/ους. Τί ζητώ; Αλήθειες, λύσεις, απαντήσεις.) Είναι μια συνήθεια που δεν πρέπει να την κάνουμε ούτε και για χαλάρωση. Λειτουργεί σαν ναρκώτικό. Δεν σε χαλαρώνει, σε αποχαυνώνει. Κι εγώ την έχω εγκαταλείψει χρόνια, και τώρα με τους περίφημους αποκωδικοποιητές, την κατήργησα τελείως, αφού δεν αγόρασα αποκωδικοποιητή. Ευχαριστώ και τον κ, Ιωανννίδη για τους συνδέσμους που δίνει.

  4. Ας μου επιτραπεί το σχόλιο να είναι βιωματικό, κάνοντας την ευχή να παραδειγματιστούν οι αναγνώστες.
    14 Δεκεμβρίου 2012.Στη Θεσσαλονίκη έχουμε μετατροπή του αναλογικού σήματος στην τηλεόραση, σε ψηφιακό.Πρέπει να αγοράσουμε απολωδικοποιητή για να συνεχίσουμε να αξιοποιούμε την υπάρχουσα τηλεοπτική συσκευή.Βρίσκω το γεγονός ως ευκαιρία για να πάψω να βλέπω τηλεόραση.Δεν αγοράζω λοιπόν αποκωδικοποιητή.

    Και η ενημέρωση;
    Πλήρης! Ραδιόφωνο και διαδίκτυο και φυσικά διάβασμα.Πιστέψτε με, είναι εντελώς διαφορετικό πράγμα!Τόσο στο πρώτο μέσο μα κυρίως στο δεύτερο και στο τρίτο, δεν υπάρχει η παθητικότητα που εμφανίζουμε όταν παρακολουθούμε τηλεόραση.
    Το καλοκαίρι που μας πέρασε βρέθηκα φιλοξενούμενος σε σπίτι όπου η τηλεόραση ήταν το μέσο για να ενημερώνονται.Είδα λοιπόν τρεις-τέσσερις φορές ειδήσεις , με κυρίευσε μια ανησυχία ακούγοντας την ειδησεογραφία .Αναφέρομαι βεβαίως σε αυτή την ιδιότυπη τρομοκρατία του δελτίου ειδήσεων. Επιπλέον προβληματίστηκα μήπως τελικά επέλεξα ένα είδος αυτοαπομόνωσης.Γρήγορα όμως επανήλθα στην κανονική…συνείδηση διότι οι συνομιλητές μου στην παρέα, συστηματικοί τηλεθεατές αυτοί, δεν μου φάνηκαν καλύτερα ενημερωμένοι.Αυτό που τους διέκρινε ήταν θυμός, αγανάκτηση για τα συμβαίνοντα και το ουσιωδέστερο, μονοτροπία στη σκέψη τους.Χοντρικά κινούνταν στο περιεχόμενο της αντζέντας του δελτίου ειδήσεων και των πρωινών ενημερωτικών εκπομπών.
    Δεν έχω αμφιβολία για την…δολιότητα του μέσου.Ένας άνθρωπος της τηλεόρασης μου είπε τούτη την κουβέντα: Αν οι πολίτες δυσκολεύονταν να αγοράσουν τηλεοπτική συσκευή να είσαι βέβαιος ότι θα μας την παρείχαν δωρεάν!

  5. Και ένα χαριτωμένο βιβλιαράκι επί του θέματος:
    7 μέρες TV: Επταήμερος οδηγός για να καταστρέψετε την τηλεόρασή σας ([url]”http://www.protoporia.gr/7-meres-tv-eptaimeros-odigos-gia-na-katastrepsete-tin-tileorasi-sas-p-93743.html”[/url])
    Εκδότης: Ελευθεριακή Κουλτούρα
    ISBN: 9780007430567

    Είναι μετάφραση αλλά δεν θυμάμαι ποιο είναι το πρωτότυπο, δεν το έχω και εδώ που βρίσκομαι να κοιτάξω.

Σχολιάστε:

Πληκτρολογήστε το σχόλιό σας
Please enter your name here