Η φιλοσοφία κατά τον Χάιντεγκερ έχει φθάσει στο τέλος της. Όχι με την έννοια του πέρατος και της παρακμής της ή αντίθετα της τελειοποίησης της. Αυτό που ο Γερμανός φιλόσοφος εννοεί ως το τέλος της φιλοσοφίας και συγκεκριμένα της μεταφυσικής μαρτυρείται από την ανάπτυξη των επιστημών που απορρόφησαν την φιλοσοφία. Με τον όρο μεταφυσική ο Χάιντεγκερ υπονοεί την στροφή στον υποκειμενισμό και την διάκριση υποκειμένου-αντικειμένου που άρχισε με τον Πλάτωνα, κορυφώθηκε με τον Καρτέσιο και συνεχίσθηκε έκτοτε στα πλαίσια ποικίλων φιλοσοφικών ρευμάτων. Με τις επιστήμες, που υιοθετούν και αυτές την διάκριση υποκειμένου-αντικειμένου, το υπολογιστικό σκέπτεσθαι, το οποίο θεωρεί ως πραγματικότητα μόνον ότι είναι μετρήσιμο και δουλεύει με μοντέλα, καθίσταται κυρίαρχο.
Το μόνο δυνατό σκέπτεσθαι μετά το τέλος της φιλοσοφίας, κατά το Χάιντεγκερ, είναι ένα σκέπτεσθαι που δεν σχετίζεται ούτε με την μεταφυσική ούτε με τις επιστήμες. Η επιρροή αυτού του είδους του σκέπτεσθαι στην δημόσια ζωή, την διαμορφωμένη από τις επιστήμες και την τεχνολογία, θα είναι κατά πολύ μικρότερη της επιρροής που ασκούσε στο παρελθόν η φιλοσοφία. Τα περιγράμματα του νέου τύπου σκέψης είναι ασαφή και η έλευση της αβέβαιη.
Ο Χάιντεγκερ στην προσπάθεια του να σκεφθεί διαφορετικά από τον συνηθισμένο τρόπο του φιλοσοφείν πλησιάζει μυστικιστικά και ποιητικού τύπου βιώματα. Από το 1930 και εντεύθεν επιχειρεί να εκθέσει και να αναπτύξει ριζικότερα την ερωτηματοθεσία του έργου του «Είναι και Χρόνος». Έσχατο απόκτημα της προσπάθειας αυτής είναι η εμβίωση του «ξέφωτου» .
Με την εμβίωση αυτήν διανοίγεται η δυνατότητα, όπως θα φανεί παρακάτω, να κατανοηθεί το συνανήκειν του νοείν και του Είναι για το οποίο πρώτος έκανε λόγο ο Παρμενίδης. Ξέφωτο είναι το άνοιγμα στο μέσον του πυκνού δάσους. Ο ανοικτός και ελεύθερος χώρος και όχι μόνον ο φωτεινός. Αυτό το τελευταίο χαρακτηριστικό του ξέφωτου δεν είναι πρωταρχικό, αλλά παράγωγο. Δεν είναι το φως που κάνει το ξέφωτο αλλά αντίθετα το φως προϋποθέτει το ξέφωτο. Το ξέφωτο είναι η ανοικτότητα του Είναι για όλα τα παρόντα και τα απόντα.
Η ανοικτοτητα του ξέφωτου λοιπόν είναι η ανοικτότητα του Είναι, ενώ το φως που διαπερνά το ξέφωτο είναι το φως του Λόγου. Όλη η μεταφυσική περιλαμβανομένου και του αντιπάλου της, του θετικισμού, ομιλεί κατά τον Χάιντεγκερ την γλώσσα του Πλάτωνα. Ο βασικός όρος αυτής της γλώσσας είναι η Ιδέα, η φωτιζομένη εξωτερική όψη των όντων με την οποία αυτά εμφανίζονται. Στην φιλοσοφία από τον Πλάτωνα και μετα δεν γίνεται κανένας λόγος για την ανοικτότητα του Είναι. Μόνον οι προσωκρατικοί φιλόσοφοι διατηρούσαν επαφή με αυτήν την ανοικτότητα και γι’ αυτό πίστευαν ότι καλούμεθα στο σκέπτεσθαι από το Είναι.
Ακολουθώντας τους προσωκρατικούς ο Χάιντεγκερ θεωρεί ότι το σκέπτεσθαι δεν εξαρτάται, πλήρως τουλάχιστον, από την θέληση μας. Εξαρτάται σε έναν βαθμό βέβαια από την ετοιμότητα μας να ακροασθούμε την κλήση του Είναι και να απαντήσουμε με μια ορισμένη δεκτικότητα. Το σκεπτεσθαι όμως εξαρτάται κυρίως από την κλήση του Είναι στον άνθρωπο. Αλήθεια είναι η εκκάλυψη του Είναι, το ξεσκέπασμα αυτού που αποκρύπτεται.
Η αλήθεια δεν προσεγγίζεται τελικά με την μανιώδη επιδίωξη να γνωρίσουμε το αληθές. Προσεγγίζεται έτσι ένα μόνον είδος αλήθειας, η επιστημονική. Οι άλλες αλήθειες δεν προκύπτουν από εμμονικές στοχεύσεις, αλλά αναφαίνονται και αποκαλύπτονται. Η καλλιέργεια των επιστημών υπήρξε καρποφόρα και γόνιμη αλλά έχει αρχίσει να μοιάζει πολύ μονομερής και περιοριστική.Γι’αυτό κατά τον Χάιντεγκερ ήλθε η ώρα για ένα άλλου είδους σκέπτεσθαι.
Πηγές
Εισαγωγή στη Μεταφυσική. Του Μάρτιν Χάιντεγκερ, Μετάφραση Χρήστου Μαλεβίτση.Εκδόσεις Αρμός.2010
End of Philosophy and the task of thinking. By Martin Heidegger. Philosophy texts. 1964
