Αντώνης Στάης
Την πρωίαν της παραμονής τῶν Χριστουγέννων, τοῦ ἔτους 20…, ὁ κυρ Α., ἀνήρ ἐξηκοντούτης, γυμνὸν ἔχων ἀπὸ πολλῶν χρόνων τὸ κρανίον καὶ ξυραφισμένος ὡς νεανίας, ἀπεφάσισεν ὅπως ἀναβῇ καὶ ἀκούσῃ τὰς Μεγάλας Ὥρας τῶν Χριστουγέννων εἰς τὸν ναὸν τῆς πάλαι ποτέ μονῆς τοῦ Λατόμου.
Ἡ μονὴ αὕτη ἐκεῖτο εἰς ἀπόστασιν χιλίων τριακοσίων βημάτων ἀπὸ τῆς κεντρικῆς ἀρχαίας ὁδοῦ τῆς πόλεως, τῆς φερούσης νῦν τὸ ὄνομα Ῥωμαίου τινὸς ἀξιωματούχου πλὴν ὅμως ἦτο θεμελιωμένη ἐπὶ βράχου, εἰς ὕψος δέκα δεκάδων μέτρων ἄνωθεν τῆς θαλάσσης. Ἦτο δὲ παλαιότατος ὁ ναὸς οὗτος, τοῦ πέμπτου αἰῶνος. Εκ τοῦ ναοῦ διετηρεῖτο σήμερον μόνον τὸ πρὸς ἀνατολὰς ἥμισυ, ἔχον ἐπιφάνειαν οὐχὶ μεγαλυτέραν ἑνὸς διαμερίσματος δι’ οἰκογένειαν τῆς συγχρόνου πόλεως. Ἡ μονή, μᾶλλον ὅ,τι εἶχεν ἀπομείνει ἀπ’ αὐτήν μετὰ καταπατήσεις αἰώνων, περιεβάλλετο ἀπὸ χθαμαλὸν ἀσπρισμένον μανδρότοιχον.
Ὁ κυρ Α. ἐσηκώθη πρὸ τῆς Ἀνατολῆς καὶ ἐβάδιζε ρεμβάζων πρὸς τὸν τερματικὸν σταθμὸν τοῦ μητροπολιτικοῦ σιδηροδρόμου, ὅτε ἤκουσε τοὺς κώδωνας τοῦ παρακειμένου ναοῦ τοῦ Ἁγίου Βασιλείου νὰ σημαίνωσι πλὴν ὅμως δὲν ἐπειράσθη νὰ ὑπάγῃ ἐκεῖ, καθότι τὸ εἶχεν «τάξιμον», ὅταν συνέλθῃ ἀπὸ τὰς τρεῖς ὀφθαλμικὰς ἐπεμβάσεις, ἃς εἶχε ὑποστεῖ τὰς τελευταίας ἑβδομάδας, νὰ ἀναβῇ πεζῇ καὶ νὰ κολλήσῃ κηρία πρὸ τῆς εἰκόνος τοῦ δενδρίτου Ὁσίου Δαυῒδ, εἰς τὸ ὄνομα τοῦ ὁποίου, οἴδ᾿ οἷς κρίμασιν, ἀπεφασίσθη νὰ τιμᾶται κατὰ τοὺς νεωτέρους χρόνους ὁ ναΐσκος τῆς ἀρχαίας μονῆς.
Τὴν ὥραν ἐκείνην ὁ νεφοσκεπὴς οὐρανὸς ἤρξατο νὰ ἀποστέλλῃ πυκνὰς σταγόνας ὕδατος ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἄνεμος κατήρχετο ψυχρὸς καὶ παγετώδης ἀπὸ τὰ πέριξ τῆς πόλεως χιονοσκεπῆ ὄρη. Εἰς τὸν συρμὸν οἱ ἐπιβάται ὀλίγοι, καὶ οὐδεμία ζυγιὰ καλαντιστῶν ἐφαίνετο νὰ ψάλλῃ τὰ Χριστούγεννα, ὡς τὸ παρελθὸν ἔτος, ὅτε ὁ καιρὸς ἦτο καλός.
Δύο νεάνιδες, ἀνθισμένας ἔχουσαι τὰς παρειάς, ἐπισήμως ἐνδεδυμέναι, ἐκάθηντο ἀπέναντί του εις τον συρμόν. Τὰ πρόσωπά των ἦσαν χαρίεντα παρ’ ὅλην τὴν πρωινὴν ὥραν.
Θα είναι υπάλληλοι σε μαγαζιά, ἐσκέφθη, και είναι χαρούμενες για την αυριανή αργία των Χριστουγέννων.
Ἀπεβιβάσθη καὶ ἤρξατο νὰ ἀναβαίνῃ πρὸς τὸν ναόν. Ἡ ὑπὸ τῆς βροχῆς ὀλισθηρὰ ἄσφαλτος καὶ αἱ φθαρμέναι πλάκες τοῦ πεζοδρομίου ἐμαρτύρουν τὴν γλισχρότητα τῶν οἰκονομικῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν αἰσθημάτων τῶν ἀρχῶν πρὸς τοὺς συμπολίτας των. Μετ’ ὀλίγον ἐβάδιζεν ἐπὶ τοῦ ὡραίου ἐκ γρανιτίνων κυβολίθων λιθοστρώτου, διανύων τὰς τελευταίας ἑκατοντάδας βημάτων πρὸ τοῦ ναοῦ.
Πρᾶγμα παράδοξον ἐνώ ἐπροχωρεῖ ταχέως τὸν ἀνήφορον, οὔτε ἦτο ἀσθμαίνων οὔτε παρέπαιε διὰ τὴν ζάλην, ἥτις τὸν ἐβασάνιζεν ἀπὸ τὴν μὴ ἔτι πλήρως ἐπανελθοῦσαν ὅρασιν. Τότε αἰφνιδίως ἐβράδυνε καὶ κατέστη σύννους, ἐνθυμούμενος ὅτι πρὸ ὀλίγων μηνῶν, εἰς τὸν ἀνήφορον τοῦτον, φίλος τις αὐτοῦ, ὁ ταπεινὸς λόγιος Π. Τ., γλιστρήσας, ἔθραυσε τὴν δεξιὰν χεῖρα ἐπιστρέφων ἀπὸ τὸν ναόν.
Διέβη τὴν θύραν τῆς μονῆς, ἐκόλλησε τὰ ταχθέντα κηρία καὶ ἐκάθισεν εἰς κενὸν στασίδιον, κάτωθεν τῆς ὑψηλῆς ἀψίδος, ἥτις ἐστεφάνωνε τὴν νοτίαν καὶ μόνην εἴσοδον τοῦ ναΐσκου. Ἐπὶ τοῦ βορείου τοίχου τῆς ἀψίδος ἦτο ἱστορημένη, κατὰ τὸν παλαιὸν βυζαντινὸν τρόπον, μεγάλη καὶ ὡραιοτάτη εἰκὼν τῆς Γεννήσεως. Ἡ Θεοτόκος, ἀνακεκλιμένη, ἐκάθητο, τὰ Χερουβεὶμ μιμουμένη.
«Θεσπεσίως ἐμαρμαίρουν αἱ μορφαὶ τοῦ θείου Βρέφους καὶ τῆς ἀμώμου Λεχούς, καὶ ζωνταναὶ παρίσταντο αἱ ὄψεις τῶν Ἀγγέλων, τῶν Ποιμένων καὶ τῶν Μάγων». Ὁ κυρ Α. ἐφαντάσθη ἐπὶ μίαν στιγμήν ὅτι ἤκουσεν τὸ «Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ». Ἔξωθεν ἠκούοντο τὰ ὕδατα τοῦ σφοδροῦ ὑετοῦ, καταπίπτοντα βιαίως ἀπὸ τὴν ἐπικλινῆ στέγην τοῦ ναΐσκου. Ταυτοχρόνως ἀπὸ τοῦ χοροῦ ἀνεγινώσκετο:
«Διὰ τοῦτο οὐ φοβηθησόμεθα ἐν τῷ ταράσσεσθαι τὴν γῆν,
καὶ μετατίθεσθαι ὄρη ἐν καρδίαις θαλασσῶν.
Ἤχησαν καὶ ἐταράχθησαν τὰ ὕδατα αὐτῶν,
ἐταράχθησαν τὰ ὄρη ἐν τῇ κραταιότητι αὐτοῦ.
Τοῦ ποταμοῦ τὰ ὁρμήματα εὐφραίνουσι τὴν Πόλιν τοῦ Θεοῦ».
Ἀναζωπυρήθησαν τότε ἀρχαῖαι ἀναμνήσεις ἁβρῶν νεανικῶν χρόνων, ὅτε, διατρίβων ἐν Ἑσπερίᾳ, ἐμελέτα τὰ τῶν ὀρέων καὶ τῶν ὠκεανῶν.
Αχ, να ’ταν τα νιάτα δυο φορές, ἐσκέφθη.
Ἀπὸ τὰς σκέψεις ταύτας τὸν ἐπανέφερεν εἰς τὸν ναὸν ἡ φωνὴ τοῦ πολιοῦ, ταπεινοῦ ἱερέως, τοῦ παπα-Γιώργη, ὅστις ἐξελθὼν τῆς βορείου θύρας τοῦ Βήματος ἐχοροστάτει ψάλλων στεντορείως καὶ σεμνῶς τὸ δοξαστικὸν τῆς Πρώτης Ὥρας
«Τάδε λέγει Ἰωσὴφ πρὸς τὴν Παρθένον
Μαρία, τί τὸ δρᾶμα τοῦτο, ὃ ἐν σοὶ τεθέαμαι;
ἀπορῶ καὶ ἐξίσταμαι, καὶ τὸν νοῦν καταπλήττομαι!»
Ὁ κυρ Α. ἐσήκωσε τὴν κεφαλήν καὶ προσήλωσε τὸ βλέμμα εἰς τὸν Ἰωσήφ, τὸν ἱστορημένον εἰς τὸ ἀριστερὸν μέρος τῆς Γεννήσεως. Ὁ Ἰωσὴφ περίλυπος καὶ πλήρης πόνου, ὡς ἐν ἀπογνώσει σχεδόν, ἔδειχνε νὰ λέγῃ
«Οὐκ ἔτι φέρω λοιπόν τὸ ὄνειδος τῶν ἀνθρώπων…»
Ἡ εἰκὼν αὕτη τοῦ Ἰωσὴφ τοῦ ἐφάνη ὡς ἡ ὡραιοτέρα πασῶν ὅσας ἔγραψαν οἱ μέγιστοι τῶν μαστόρων τῆς βυζαντινῆς τέχνης, ἀποδιδοῦσα τελείῳ τῷ τρόπῳ τὸ νόημα τοῦ δοξαστικοῦ, ὃ ἔψαλλεν ὁ ἀγαθὸς Λευίτης. Ὁ Ἰωσὴφ, βεβυθισμένος, ὡς πλείστοι τῶν ἀνθρώπων, εἰς τὸν πόνον καὶ τὰς ἀμφιβολίας.
Ἐταράχθη καὶ αὐτὸς ὁ κυρ Α., ρεμβάζων καὶ ἀναθυμούμενος τὰς ἰδίας αὐτοῦ ἀμφιβολίας καὶ τοὺς πόνους, οὓς ἐπεσώρευσαν εἰς αὐτὸν αἱ τοῦ οἰκογενειακοῦ βίου μέριμναι. Πόσα δεν πέρασαν κι από μένα… ἐσκέφθη. Πλὴν ὅμως ἤθελε νὰ τοῦ φωνάξῃ
- Ιωσήφ, κοίτα στη χιβάδα του Ιερού τον Χριστό.
Ὄντως, εἰς τὴν ἀψίδα τῆς κόγχης τοῦ ἱεροῦ Βήματος, ἄνωθεν τοῦ θυσιαστηρίου, ἦτο ἱστορημένος διὰ ψηφίδων, ἐν ἑτέρᾳ μορφῇ, ὁ Κύριος, ὡς ἄχρονος νεανίας, λαμπροφορών, ἐν δόξῃ, κατασταλάζων γλυκασμὸν εἰς τὰς ψυχὰς τῶν πιστῶν.
Μετ’ ὀλίγον ἠκούσθη ἀπὸ τοῦ χοροῦ τὸ δοξαστικὸν τῶν ἰδιομέλων τῆς Τρίτης Ὥρας, ὅπου πλέον ὁ Ἰωσὴφ λέγει
«Ἐγὼ φησι, τοὺς Προφήτας ἐρευνήσας
καὶ χρηματισθεὶς ὑπὸ Ἀγγέλου,
πέπεισμαι ὅτι Θεὸν γεννήσει
ἡ Μαρία ἀνερμηνεύτως.»
Καὶ ἔδοξεν εἰς τὸν κυρ Α. ὅτι καὶ αἱ ἰδίαι αὐτοῦ ἀμφιβολίαι, αἱ παλαιαί, αἱ ἀνεπούλωτοι, ἤρχισαν νὰ ὑποχωροῦσιν ἔμπροσθεν τοῦ φωτός, οὐχὶ διότι εἶχον ἐξαφανισθῇ, ἀλλὰ διότι ἐφωτίζοντο ἄλλως.
Προϊούσης τῆς ἀκολουθίας, ὁ ἱερεὺς ἐξῆλθεν τοῦ Βήματος, ψάλλων τὸ
«Μετὰ φόβου Θεοῦ, πίστεως καὶ ἀγάπης προσέλθετε»,
καλῶν τοὺς πιστοὺς εἰς την Τράπεζαν τὴν φωταγωγημένην. Καὶ ἀφοῦ διένειμε τεμάχια ζυμωτοῦ, εὐώδους ἄρτου, ὡς ἀντίδωρον, προέπεμψε τὴν εἰκοσάδα τῶν πανηγυριστῶν λέγων
«Ἐν εἰρήνῃ προέλθετε».
Ὁ κυρ Α. ἐξῆλθεν τελευταῖος. Ἡ βροχὴ ἐξακολουθοῦσε πίπτουσα, καὶ ἡ κίνησις εἰς τὴν πόλιν εἶχεν ἤδη καταστῇ ζωηρά ἡ δὲ θάλασσα ἐφαίνετο τεταραγμένη. Ἔσφιγξε τὸ παλτὸν περὶ τὸ στῆθος καὶ ἤρξατο νὰ καταβαίνῃ τὸν ἀνήφορον βραδέως, οὐχὶ ὡς ὁ αὐτὸς ἄνθρωπος ὁ ἀναβὰς πρὸ ὀλίγου, ἀλλ’ ὡς ἄλλος, ἐλαφρότερος, φέρων ἔσωθεν ἡσύχιον παρηγοριάν, ἣν οὔτε ἐζήτησεν οὔτε ἠξιώθη νὰ ἐξηγήσῃ.
