Βρέθηκα σήμερα τυχαία μπροστά σε μια εικόνα του Προφήτη Ιωνά. Αφουγκράστηκα την ιστορία του, προσπάθησα να νιώσω τις στιγμές του, το σκοτάδι που βίωσε στην κοιλιά του κήτους, μια αίσθηση απελπισίας και απώλειας που είναι συνέπεια ελεύθερης επιλογής.
Ο Ιωνάς γνώριζε τον Θεό, όμως δεν είχε ακόμη συμφιλιωθεί με το βάθος της αγάπης Του, γιατί η θεία ευσπλαχνία έφθανε εκεί όπου η δική του καρδιά σταματούσε, στους ανθρώπους της Νινευή, στους εχθρούς, σε εκείνους που είχαν συνδεθεί μέσα του με τον φόβο και την αδικία. «Διὰ τοῦτο προέφθασα τοῦ φυγεῖν εἰς Θαρσίς, διότι ἔγνων ὅτι σὺ ἐλεήμων καὶ οἰκτίρμων_» (Ιων. 4,2).
Η φυγή του προς τη Θαρσίς ήταν η φυγή του ανθρώπου από μια αλήθεια που τον ξεπερνά. Κι αυτή είναι πως ο Θεός αγαπά κάθε ύπαρξη και επιθυμεί τη μεταμόρφωσή της. Ο Ιωνάς μπορούσε να δεχθεί το έλεος, όταν τον έσωζε ο Θεός από τη θάλασσα, δυσκολευόταν όμως να το αναγνωρίσει, όταν αγκάλιαζε εκείνους που ο ίδιος θεωρούσε ανάξιους. Μέσα του ζούσε η παλιά ανθρώπινη ανάγκη να ταυτιστεί η δικαιοσύνη με την τιμωρία, σαν να μπορούσε ο πόνος του να δικαιωθεί μόνο μέσα από τον αφανισμό του άλλου. Γι’ αυτό η μετάνοια της Νινευή δεν του έφερε χαρά, του φανέρωσε το σκοτάδι που είχε φωλιάσει στην πληγή της ψυχής του. Ο άνθρωπος συχνά κρατά την οργή του χωρίς να συγχωρεί, επειδή φοβάται πως, αν την αφήσει, αυτή θα προδώσει όλα όσα υπέφερε. Έτσι όμως η μνήμη του κακού γίνεται δεσμός και η πληγή μετατρέπεται σιγά σιγά σε τρόπο υπάρξεως.
Ο Θεός πλησιάζει τον Ιωνά με τη λεπτότητα ιατρού της ψυχής. Δεν τον συντρίβει, δεν τον ντροπιάζει, τον ρωτά μόνο αν είναι δίκαιη η οργή του και αφήνει την ερώτηση να κατεβεί στα βάθη του είναι του. Έπειτα του προσφέρει τη σκιά της κολοκύνθης και του επιτρέπει να αισθανθεί την απώλειά της, ώστε μέσα από τη λύπη για κάτι μικρό και πρόσκαιρο να γεννηθεί η δυνατότητα μιας μεγαλύτερης συμπόνιας. Ο Ιωνάς θρηνεί για το φυτό που του χάρισε ανακούφιση. Είχε βγει από την κοιλιά του κήτους, παρέμενε όμως κλεισμένος στην κοιλιά της μνησικακίας του. Αλλά ο Θεός τού αποκαλύπτει τη δική Του λύπη για μια πόλη γεμάτη ανθρώπινες υπάρξεις που αγνοούν τον δρόμο τους και χάνονται μέσα στην αποξένωση. Η κολοκύνθη, ο σκώληκας, ο άνεμος και ο καυτός ήλιος γίνονται μια σιωπηλή θεραπεία, μια πρόσκληση να εγκαταλείψει ο προφήτης τη στενότητα του εγώ και να εισέλθει στον ευρύ χώρο της αγάπης.
Ο Θεός αγαπά τη Νινευή που μετανοεί και τον Ιωνά που ακόμη αντιστέκεται. Στέκεται κοντά στον ένοχο που αναζητεί νέο δρόμο και στον πληγωμένο που δυσκολεύεται να ανοίξει την καρδιά του, θεραπεύοντας τον έναν από την αμαρτία και τον άλλον από τη σκλαβιά του μίσους. Αποκαλύπτει έτσι το αληθινό νόημα της συγχώρησης. Συγχώρηση δεν είναι η λήθη του γεγονότος που πλήγωσε, ούτε η άρνηση της αδικίας που συντελέστηκε. Είναι μια εσωτερική έξοδος από τον φόβο, μια μετάβαση από την κατοχή της πληγής στη δημιουργική δύναμη της αγάπης. Είναι μια πράξη πνευματικής ελευθερίας, με την οποία ο άνθρωπος, έχοντας ο ίδιος δεχθεί το έλεος του Θεού, παύει να τρέφεται από τον θάνατο του άλλου και επιλέγει να υπηρετήσει τη ζωή, ανακαλύπτοντας πως μόνο η αγάπη μπορεί να τον οδηγήσει από την απομόνωση στην αληθινή κοινωνία με τον Θεό, με τον πλησίον και με το ίδιο του το είναι.
25/07/26
Πράξεις του Προφήτη Ιωνά. Ρωσική εικόνα σε χαρτί.
Το δίπολο της Συγχώρεσης ή της Εκδίκησης δεν συγκροτεί κάποιο “επιμέρους” δίλημμα, μέσα στον πρακτικό προβληματισμό του ανθρώπου: Συναπαρτίζει το άπαν της ηθικής διερώτησης.
Κατ’ ουσίαν, επισκοπεί την πεμπτουσία του σκοπού/νοήματος της γήινης ύπαρξης.
Στην προέκταση αυτού, μάλιστα, του ζητήματος ορίζονται τα καθέκαστα δρώμενα οποιασδήποτε διανθρώπινης συνύπαρξης.
Δεν συνηθίζουμε βέβαια, στον αιώνα μας, να εστιάζουμε πάνω στην αντίστιξη ετούτη.
Δεν νομίζω όμως τυχαίο ότι δομούμε, εν τέλει, έναν πολιτισμό που… αιφνιδιάζεται ακατάπαυστα από νέες ακρότητες (π.χ. εφηβική εγκληματικότητα, ενδο-οικογενειακές εξολοθρεύσεις, συζυγοκτονίες μεταξύ [διόλου πατριαρχικών] υπερμοντέρνων εταίρων) τις οποίες, μάλιστα, αποτυγχάνει μνημειωδώς – καν – να ερμηνεύσει!
# Ένα κείμενο, εδώ, που ανατέμνει (επιτρέψτε μου να πω) με λιτότατη έκφραση και απίστευτη διαύγεια κρίσεως την πηγή, ακριβώς, των περιπλοκών που μετασχηματίζουν τη χαρά του υπάρχειν σε οδύνη.
Η συγχωρεση ομολογουμενως ειναι δυσκολο πραγμα. Μονο με το μπολιασμα της ψυχης με την αγαπητικη ενεργεια του Θεου μπορει να πραγματοποιηθει.