Griffith D.W.: INTOLERANCE (1916)

1
234

Μηνάς Γρηγοράτος *

Στην ταινία ΜΙΣΑΛΛΟΔΟΞΙΑ (Intolerance), την μεγαλειώδη τρίωρη υπερπαραγωγή του 1916, ο D.W. Griffith αφηγείται τέσσερις διαφορετικές αλλά παράλληλες ιστορίες: την πτώση της προϊστορικής Βαβυλώνας, την Σταύρωση του Ιησού, την σφαγή του Αγίου Βαρθολομαίου στη μεσαιωνική Γαλλία, και την αμερικανική κοινωνία των πουριτανών, εγκληματιών και καπιταλιστών στις αρχές του 20ου αιώνα. Ο Griffith απέδειξε στην ταινία αυτή ότι η μυθοπλαστική αναπαράσταση μπορεί να κάνει χρήση τεραστίων σκηνικών κατασκευών, και να περιλαμβάνει όχι μόνο οικογένειες ή μια κοινωνία, αλλά διαφορετικές χιλιετίες και πολιτισμούς.

 

 

Η ρυθμική εναλλαγή

Για να το πετύχει ο Griffith συνέλαβε την σύνθεση των τεσσάρων αυτών διαφορετικών εποχών ως Μέρη μιας μεγάλης οργανικής Ενότητας. Τα μέρη εντάσσονται σε δυαδικές σχέσεις (άνδρες-γυναίκες, πλούσιοι-φτωχοί, κτλ) οι οποίες υπόκεινται σε συνεχείς μεταπηδήσεις μέσα στον ιστορικό χρόνο χάρις στο ρυθμό του παράλληλου μοντάζ.

Όμως εκτός από το ότι τα μέρη εντάσσονται σε δυαδικές σχέσεις, ισχύει επίσης ότι στην ταινία τα μέρη της μεγάλης ενότητας δρουν και αντιδρούν το ένα ως προς το άλλο ερχόμενα σε σύγκρουση, σε μονομαχία, καθώς είναι γνωστό ότι το οργανικό σύνολο τίθεται υπό συνεχή απειλή, λόγω των «δράσεων» που εμπεριέχονται στην πλοκή της ταινίας. Η επερχόμενη σύγκρουση αποκαλύπτει στον θεατή πώς υπερβαίνεται η ρήξη ή πώς αποκαθίσταται η οργανική ενότητα καθώς οι συγκλίνουσες «δράσεις» τείνουν προς το κοινό τέλος: ή να αντιστρέψουν την έκβαση της μονομαχίας, ή να διασώσουν την αθωότητα ή να αποκαταστήσουν την απειλούμενη ενότητα. Όλα αυτά επιτυγχάνονται μέσω του συγκλίνοντος μοντάζ χάρις στο οποίο εναλλάσσονται οι στιγμές δύο δράσεων που πρόκειται να ενωθούν. Και όσο περισσότερο συγκλίνουν οι δράσεις, τόσο πλησιάζει η ένωση, τόσο ταχύτερα γίνεται η εναλλαγή των σκηνών χάρις στο επιταχυνόμενο μοντάζ.

Οι τρεις παραπάνω μορφές ρυθμικής εναλλαγής [παράλληλο, συγκλίνον, επιταχυνόμενο μοντάζ] είναι αυτές που ο Griffith θεμελίωσε στην αμερικανική σχολή μοντάζ: τα διαφοροποιημένα μέρη που ανακατεύονται μέσω του παράλληλου μοντάζ είναι οι τέσσερις πολιτισμοί, οι ανταλλασσόμενες σχετικές διαστάσεις εκτείνονται από το κάστρο της Βαβυλώνας έως το εργοστάσιο του καπιταλιστή, οι συγκλίνουσες δράσεις δεν σχετίζονται μόνο εντός των συγκρούσεων κάθε πολιτισμού, αλλά και ανάμεσα στις συγκρούσεις διαφορετικών εποχών που, προς το τέλος της ταινίας, συγκλίνουν μέσω ενός επιταχυνόμενου μοντάζ το οποίο αντιπαραθέτει την Βαβυλώνα και την σύγχρονη Αμερική. Μετά από αυτή τη ρυθμική εναλλαγή που παρουσίασε ο Griffith στη ΜΙΣΑΛΛΟΔΟΞΙΑ, ποτέ ξανά στον κινηματογράφο δεν θα επιτευχθεί παρόμοια οργανική ενότητα από μέρη τόσο διαφορετικά και από δράσεις τόσο μακρινές.

 

Το «οργανικό» μοντάζ

Βέβαια, το μοντάζ δεν επινοήθηκε στη ΜΙΣΑΛΛΟΔΟΞΙΑ. Μπορούμε όμως με σιγουριά να πούμε ότι ο Griffith είναι ο μεγάλος θεμελιωτής του μοντάζ της αμερικανικής σχολής, του «οργανικού» μοντάζ. Αυτό του το αναγνώρισαν όλοι οι μεγάλοι σκηνοθέτες, ακόμη και οι σοβιετικοί. Έτσι, από τον Griffith και μετά, το «οργανικό» μοντάζ έγινε το κυρίαρχο συστατικό του αμερικανικού κινηματογράφου και κυριάρχησε η αφηγηματικότητα: μια Κατάσταση μεταμορφώνεται σε μια άλλη, μέσω του ρυθμού και του μοντάζ, με την μεσολάβηση μιας δυικής Αντίθεσης και με την σύγκλιση των Δράσεων.

Άρα δεν είναι σωστό να κατηγορούμε το μοντάζ της αμερικανικής σχολής ότι υποτάσσεται στην κινηματογραφική αφήγηση. Αντιθέτως, το σωστό είναι ότι η αφηγηματικότητα των αμερικανικών ταινιών απορρέει από το «οργανικό» μοντάζ που θεμελίωσε ο Griffith.

 

Μετά την ταινία αυτή και το οργανικό μοντάζ της αμερικανικής σχολής θα παρουσιάσουμε, σε αντιδιαστολή μ’ αυτό, το διαλεκτικό μοντάζ της σοβιετικής σχολής, το ποιητικό μοντάζ της γαλλικής προπολεμικής σχολής και το εντασιακό μοντάζ της γερμανικής εξπρεσιονιστικής σχολής.

 

* cinema.antifono [at] gmail.com πηγή: antifono.gr

 

1 σχόλιο

Σχολιάστε:

Πληκτρολογήστε το σχόλιό σας
Please enter your name here