Βρέθηκα σήμερα τυχαία μπροστά σε μια εικόνα του Προφήτη Ιωνά. Αφουγκράστηκα την ιστορία του, προσπάθησα να νιώσω τις στιγμές του, το σκοτάδι που βίωσε στην κοιλιά του κύτους, μια αίσθηση απελπισίας και απώλειας που ειναι συνέπεια ελεύθερης επιλογής.
Ο Ιωνάς γνώριζε τον Θεό, όμως δεν είχε ακόμη συμφιλιωθεί με το βάθος της αγάπης Του, γιατί η θεία ευσπλαχνία έφθανε εκεί όπου η δική του καρδιά σταματούσε, στους ανθρώπους της Νινευή, στους εχθρούς, σε εκείνους που είχαν συνδεθεί μέσα του με τον φόβο και την αδικία. Η φυγή του προς τη Θαρσίς ήταν η φυγή του ανθρώπου από μια αλήθεια που τον ξεπερνά. Κι αυτή είναι πως ο Θεός αγαπά κάθε ύπαρξη και επιθυμεί τη μεταμόρφωσή της.
Ο Ιωνάς μπορούσε να δεχθεί το έλεος όταν τον έσωζε ο Θεός από τη θάλασσα, δυσκολευόταν όμως να το αναγνωρίσει όταν αγκάλιαζε εκείνους που ο ίδιος θεωρούσε ανάξιους. Μέσα του ζούσε η παλιά ανθρώπινη ανάγκη να ταυτιστεί η δικαιοσύνη με την τιμωρία, σαν να μπορούσε ο πόνος του να δικαιωθεί μόνο μέσα από τον αφανισμό του άλλου. Γι’ αυτό η μετάνοια της Νινευή δεν του έφερε χαρά, του φανέρωσε το σκοτάδι που είχε φωλιάσει στην πληγή της ψυχής του. Ο άνθρωπος συχνά κρατά την οργή του χωρίς να συγχωρεί, επειδή φοβάται πως, αν την αφήσει αυτή, θα προδώσει όλα όσα υπέφερε. Ετσι όμως η μνήμη του κακού γίνεται δεσμός και η πληγή μετατρέπεται σιγά σιγά σε τρόπο υπάρξεως.
Ο Θεός πλησιάζει τον Ιωνά με τη λεπτότητα ιατρού της ψυχής. Δεν τον συντρίβει, δεν τον ντροπιάζει, τον ρωτά μόνο αν είναι δίκαιη η οργή του και αφήνει την ερώτηση να κατεβεί στα βάθη του είναι του. Έπειτα του προσφέρει τη σκιά της κολοκύνθης και του επιτρέπει να αισθανθεί την απώλειά της, ώστε μέσα από τη λύπη για κάτι μικρό και πρόσκαιρο να γεννηθεί η δυνατότητα μιας μεγαλύτερης συμπόνιας. Ο Ιωνάς θρηνεί για το φυτό που του χάρισε ανακούφιση, και ο Θεός τού αποκαλύπτει τη δική Του λύπη για μια πόλη γεμάτη ανθρώπινες υπάρξεις που αγνοούν τον δρόμο τους και χάνονται μέσα στην αποξένωση. Η κολοκύνθη, ο σκώληκας, ο άνεμος και ο καυτός ήλιος γίνονται μια σιωπηλή θεραπεία, μια πρόσκληση να εγκαταλείψει ο προφήτης τη στενότητα του εγώ και να εισέλθει στον ευρύτερο χώρο της αγάπης.
Η συγχώρηση εδώ δεν σημαίνει ότι το γεγονός που τον πλήγωσε ξεχνιέται, ούτε αποτελεί μια άρνηση της αδικίας, αλλά είναι η πράξη με την οποία ο άνθρωπος αρνείται να παραδώσει την ύπαρξή του στο μίσος και απελευθερώνει τον εαυτό του από την ανάγκη να βλέπει τον άλλον να καταστρέφεται. Είναι μια εσωτερική έξοδος από τον φόβο, μια μετάβαση από την κατοχή της πληγής στη δημιουργική δύναμη της αγάπης. Ο Ιωνάς είχε βγει από την κοιλιά του κήτους, παρέμενε όμως κλεισμένος στην κοιλιά της μνησικακίας του, και ο Θεός συνέχιζε να τον καλεί προς τη ζωή. Το βιβλίο τελειώνει με ένα ερώτημα, επειδή η θεραπεία της καρδιάς δεν ολοκληρώνεται με μια διαταγή. Χρειάζεται την ελεύθερη συγκατάθεση του ανθρώπου, το θάρρος να εγκαταλείψει την αυτάρκεια της οργής και να δεχθεί ότι κάθε πρόσωπο κρύβει μέσα του μια δυνατότητα επιστροφής. Ο Θεός αγαπά τη Νινευή που μετανοεί και τον Ιωνά που ακόμη αντιστέκεται. Στέκεται κοντά στον ένοχο που αναζητεί νέο δρόμο και στον πληγωμένο που δυσκολεύεται να ανοίξει την καρδιά του, θεραπεύοντας τον έναν από την αμαρτία και τον άλλον από τη σκλαβιά του μίσους. Έτσι η συγχώρηση γίνεται πράξη πνευματικής ελευθερίας, η στιγμή κατά την οποία ο άνθρωπος παύει να τρέφεται από τον θάνατο του άλλου και επιλέγει να υπηρετήσει τη ζωή, ανακαλύπτοντας πως μόνο η αγάπη μπορεί να τον οδηγήσει από την απομόνωση στην αληθινή κοινωνία με τον Θεό, με τον πλησίον και με το ίδιο του το είναι.
25/07/26
Πράξεις του Προφήτη Ιωνά. Ρωσική εικόνα σε χαρτί.