Ὁ Μ. Ἀθανάσιος εἶναι διαπρύσιος κήρυκας τῆς τριαδικότητος τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ, τοῦ ἀποκαλυφθέντος ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ἡ σχετική διδασκαλία του εἶναι διάσπαρτη σέ ὅλα τά ἔργα του. Κυρίως ὅμως ἀνιχνεύεται στούς τρεῖς κατά Ἀρειανῶν λόγους του καί στίς τέσσερις πρός Σεραπίωνα ἐπιστολές του. Ἐμεῖς στήν παροῦσα ἐργασία θά ἐπικεντρωθοῦμε στήν ἀναδίφηση τῆς περί Ἁγίας Τριάδος διδασκαλίας του στίς πρός Σεραπίωνα ἐπιστολές του.
Κατ᾿ ἀρχήν ὁ Μ. Ἀθανάσιος τονίζει τήν πίστη τῆς Ἐκκλησίας στήν ἑνωμένη καί ἀδιαίρετη Ἁγία Τριάδα. Τά τρία πρόσωπα τῆς ἁγίας Τριάδος ἀλληλοπεριχωροῦνται καί ὑπάρχουν ἀχωρίστως τό ἕνα ἐντός καί ὄχι ἐκτός τοῦ ἄλλου: «Ἡ γάρ ἁγία καί μακαρία Τριάς, ἀδιαίρετος καί ἡνωμένη πρός ἑαυτήν ἐστι∙ καί λεγομένου τοῦ Πατρός, πρόσεστι (=ὑπάρχει) καί ὁ τούτου Λόγος καί τό ἐν τῷ Υἱῷ Πνεῦμα. Ἐάν δέ καί ὁ Υἱός ὀνομάζηται, ἐν τῷ Υἱῷ ἐστιν ὁ Πατήρ, καί τό Πνεῦμα οὐκ ἔστιν ἐκτός τοῦ Λόγου.Μία γάρ ἐστιν ἐκ τοῦ Πατρός χάρις δι᾿ Υἱοῦ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ πληρουμένη∙ καί μία θεότης ἐστί, καί εἷς Θεός ἐστιν ὁ ἐπί πάντων, καί διά πάντων, καί ἐν πᾶσιν».[1]
Ὁ Υἱός καί τό Ἅγιον Πνεῦμα εἶναι πρόσωπα ὁμοούσια καί ἰσότιμα μέ τόν Πατέρα. Προέρχονται ἀπό τόν Πατέρα ὁ μέν Υἱός γεννητῶς καί τόν Ἅγιον Πνεῦμα ἐκπορευτῶς. Τό ὅτι ὁ Υἱός καί τό Ἅγιον Πνεῦμα εἶναι αἰτιατές ὑποστάσεις/πρόσωπα καί ἔχουν κοινή πηγή προελεύσεως τόν ἀναίτιο Πατέρα ὁ μέν Υἱός γεννητῶς τό δέ Πνεῦμα ἐκπορευτῶς, δέν σημαίνει ὅτι ὁ Υἱός καί τό Πνεῦμα εἶναι ἀδελφοί, διότι ἄλλος τρόπος ὑπάρξεως εἶναι τό γεννητόν καί ἄλλος τρόπος ὑπάρξεως εἶναι τό ἐκπορευτόν. Ὁ Μ. Ἀθανάσιος ἀποκρούει σθεναρῶς τήν διδασκαλία τῶν αἱρετικῶν ὅτι ὁ Υἱός καί τό Πνεῦμα εἶναι ἀδέλφια καί ὅτι ὁ Πατήρ εἶναι παπποῦς τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ἐπειδή αὐτό εἶναι, κατά τούς Ἀρειανούς καί Πνευματομάχους, δημιούργημα τοῦ Υἱοῦ. Ὁ ἱερός Πατέρας ἐκθέτει πρῶτον τήν στρεβλή διδασκαλία τῶν αἱρετικῶν. Παραθέτουμε αὐτούσιο τό κείμενο τοῦ Μ.Ἀθανασίου σέ μετάφραση τοῦ Νικήτα Τσιομεσίδη: «Ἄν δέν εἶναι κτίσμα {τό Ἅγιον Πνεῦμα}, ἤ δέν εἶναι ἕνας ἀπό τούς ἀγγέλους, ὅμως ἐκπορεύεται ἐκ τοῦ Πατρός, τότε λοιπόν εἶναι Υἱός καί αὐτό, καί εἶναι δύο ἀδελφοί αὐτό καί ὁ Υἱός. Ἄν λοιπόν εἶναι ἀδελφός, πῶς καλεῖται τότε ὁ Υἱός μονογενής, ἤ πῶς δέν εἶναι ἴσοι, ἐφ᾿ ὅσον ὁ μέν Υἱός ὀνομάζεται μετά τόν Πατέρα, τό δέ ἅγιον Πνεῦμα μετά τόν Υἱόν; Πῶς δέ, ἀφοῦ εἶναι ἐκ τοῦ Πατρός, δέν λέγεται καί αὐτό ὅτι ἐγεννήθη, ἤ ὅτι εἶναι Υἱός, ἀλλ᾿ ἁπλῶς ἅγιον Πνεῦμα; Ἄν δέ τό ἅγιον Πνεῦμα εἶναι τοῦ Υἱοῦ λοιπόν ὁ Πατήρ εἶναι πάππος τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Τέτοια λέγουν καί εἰρωνεύονται οἱ ἄτιμοι, μεταποιοῦντες καί θέλοντες νά ἐρευνήσουν τά τοῦ Θεοῦ, τά ὁποῖα οὐδείς γνωρίζει, παρά μόνον τό Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ τό βλασφημούμενον ὑπ᾿ αὐτῶν»[2]. Καί ἐκθέτει τήν ὀρθή ἐπί τούτων διδασκαλία: «Διότι ὁ Θεός δέν εἶναι ὅπως ὁ ἄνθρωπος, οὔτε διαιρεῖται ἡ οὐσία του. Διά τοῦτο οὔτε μεριζόμενος γεννᾷ Υἱόν, ὥστε νά γίνῃ καί αὐτός Πατήρ ἄλλου Υἱοῦ, ἐπειδή οὔτε αὐτός εἶναι ἐκ Πατρός. Οὔτε ὁ Υἱός εἶναι μέρος τοῦ Πατρός∙ διά τοῦτο οὔτε γεννᾷ, ὅπως ἐγεννήθη αὐτός, ἀλλά ὅλος εἶναι εἰκών καί ἀκτινοβολία (ἀπαύγασμα) ὅλου τοῦ Πατρός∙ καί ἐπί μόνης τῆς θεότητος ὁ Πατήρ κυρίως εἶναι Πατήρ∙ καί ὁ Υἱός εἶναι κυρίως Υἱός∙ καί δι᾿ αὐτούς εἶναι ὀρθόν τό πάντοτε εἶναι Πατήρ ὁ Πατήρ, καί πάντοτε εἶναι Υἱός ὁ Υἱός. Καί ὅπως δέν θά εἶναι ποτέ ὁ Πατήρ Υἱός, ἔτσι δέν θά γίνῃ ποτέ ὁ Υἱός Πατήρ. Καί ὅπως δέν θά παύσῃ ποτέ ὁ Πατήρ νά εἶναι ὁ μόνος Πατήρ, ἔτσι δέν θά παύσῃ ποτέ ὁ Υἱός νά εἶναι ὁ μόνος Υἱός. Λοιπόν εἶναι παραλογισμός καί μόνον τό νά συλλογίζεται κανείς καί νά ἀναφέρῃ διά μέν τόν Υἱόν ἀδελφόν, διά δέ τόν Πατέρα τό ὄνομα τοῦ πάππου. Διότι οὐδέποτε ὠνομάσθη εἰς τάς Γραφάς τό ἅγιον Πνεῦμα Υἱός, διά νά μή θεωρηθῇ ὅτι εἶναι ἀδελφός τοῦ Υἱοῦ∙ καί οὔτε υἱός τοῦ Υἱοῦ, διά νά μή θεωρηθῇ ὁ Πατήρ πάππος∙ ἀλλά ἔχει ὀνομασθῆ ὁ Υἱός, υἱός τοῦ Πατρός, καί τό ἅγιον Πνεῦμα, Πνεῦμα τοῦ Πατρός∙ καί τοιουτοτρόπως μία εἶναι ἡ πίστις καί ἡ θεότης τῆς ἁγίας Τριάδος»[3]. Καί πάλι: «Ὁ Πατήρ εἶναι Πατήρ, καί ὄχι πάππος, καί ὁ Υἱός εἶναι Υἱός τοῦ Θεοῦ καί ὄχι Πατήρ τοῦ Πνεύματος, καί τό ἅγιον Πνεῦμα εἶναι ἅγιον Πνεῦμα, καί ὄχι ἐγγονός τοῦ Πατρός, οὔτε ἀδελφός τοῦ Υἱοῦ».[4]
Στά ἀνωτέρω θεολογικά ἐπιχειρήματα πού χρησιμοποιεῖ ὁ Μ. Ἀθανάσιος ἐπανέρχεται πάλι στήν Δ´ πρός Σεραπίωνα ἐπιστολή του, τονίζοντας ὅτι στήν Ἁγία Τριάδα τά ὀνόματα πού δηλώνουν τήν σχέση τῶν προσώπων μεταξύ τους καθώς καί τήν ὑποστατική ἑκάστου προσώπου ἰδιότητα μένουν ἀπαραμείωτα καί ἀποκλειστικά σέ κάθε πρόσωπο καί οὐδέποτε συγχέονται μεταξύ τους. Ἔτσι ὁ Πατήρ εἶναι πάντοτε Πατήρ καί οὐδέποτε μεταπίπτει σέ Υἱό ἤ Πνεῦμα, ὁ Υἱός εἶναι πάντοτε Υἱός καί οὐδέποτε Πατήρ ἤ Πνεῦμα καί τό Ἅγιον Πνεῦμα εἶναι πάντοτε Ἅγιον Πνεῦμα καί οὐδέποτε Πατήρ ἤ Υἱός: «Ἡ πίστις τῆς Ἐκκλησίας εἶναι πίστις εἰς Πατέρα καί Υἱόν καί ἅγιον Πνεῦμα∙ εἰς Πατέρα ὁ ὁποῖος δέν δύναται νά λέγεται πάππος, καί εἰς Υἱόν ὁ ὁποῖος δέν δύναται νά λέγεται Πατήρ, καί εἰς Πνεῦμα ἅγιον, τό ὁποῖον δέν ὀνομάζεται διαφοροτρόπως παρά μόνον ἔτσι∙ καί βεβαίως πάντοτε ὁ Πατήρ εἶναι Πατήρ, καί πάντοτε ὁ Υἱός εἶναι Υἱός, καί τό ἅγιον Πνεῦμα πάντοτε εἶναι καί λέγεται ἅγιον Πνεῦμα […] Ὅθεν μόνον ἐπί τῆς θεότητος ὁ Πατήρ εἶναι κυρίως καί μόνος Πατήρ, ὑπάρχει καί ὑπῆρχε καί θά ὑπάρχῃ πάντοτε. Καί ὁ Υἱός εἶναι κυρίως καί μόνος Υἱός. Καί ἐπ᾿ αὐτῶν ἁρμόζει τό λεχθέν ὅτι εἶναι καί λέγεται ὁ Πατήρ πάντοτε Πατήρ, καί ὁ Υἱός πάντοτε Υἱός, καί τό ἅγιον Πνεῦμα εἶναι πάντοτε ἅγιον Πνεῦμα∙ καί αὐτό εἶναι τοῦ Θεοῦ, καί ἔχομεν πιστεύσει ὅτι δίδεται παρά τοῦ Πατρός δι᾿ Υἱοῦ. Ἔτσι λοιπόν παραμένει ἡ ἁγία Τριάς ἀναλλοίωτος γνωριζομένη ἐν μιᾷ θεότητι»[5]. Ἔτσι λοιπόν τά ὀνόματα τῶν προσώπων εἶναι σταθερά καί ἀκοινώνητα, γιά νά ἀποφευχθεῖ κάθε ὑποψία συγχύσεως καί φυρμοῦ μεταξύ τους. Ἀξιοπρόσεκτο εἶναι ὅτι ὁ Ἀλεξανδρινός θεολόγος σημειώνει ὅτι ἡ ἔγχρονος ἀποστολή τοῦ Ἁγίου Πνεύματος στήν κτίση γίνεται καί ἀπό τόν Υἱό.Τοῦτο Σημαίνει ἡ φράση του «τό Πνεῦμα τό ἅγιον παρά τοῦ Πατρός δι᾿ υἱοῦ δίδοσθαι». Ἐπί τούτου λέγει ἀκόμη ὁ σοφός ἱεράρχης: «Διότι ἐάν ἐφρόνουν ὀρθῶς περί τοῦ Υἱοῦ, θά ἐφρόνουν ὑγιῶς καί περί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, τό ὁποῖον ἐκπορεύεται ἐκ τοῦ Πατρός καί ἀνήκει εἰς τόν Υἱόν (“καί τοῦ Υἱοῦ ἴδιον ὄν”)ὑπό τοῦ ὁποίου δίδεται εἰς τούς μαθητάς καί εἰς ὅλους πού πιστεύουν εἰς αὐτόν».[6]
Αὐτή ἡ σχέση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος πρός τόν Υἱό καί ἡ δόση τῆς χάριτός του ἀπό τόν Υἱό δηλοῖ ἀναμφιβόλως ὅτι τό Ἅγιον Πνεῦμα δέν εἶναι κτίσμα ἀλλά ἄκτιστον καί τέλειος Θεός: «Λοιπόν ἄν ὁ Υἱός, λόγῳ τῆς σχέσεώς του πρός τόν Πατέρα, καί λόγῳ τοῦ ὅτι προέρχεται ἐκ τῆς αὐτῆς οὐσίας τοῦ Πατρός, δέν εἶναι κτίσμα, ἀλλ᾿ εἶναι ὁμοούσιος τοῦ Πατρός, ἔτσι λοιπόν ὄχι μόνον δέν θά εἶναι τό Ἅγιον Πνεῦμα κτίσμα, ἀλλά θά εἶναι καί ἀσεβής αὐτός πού λέγει τοῦτο, ἐξ αἰτίας τῆς πρός τόν Υἱόν σχέσεώς του∙ διότι ἐξ αὐτοῦ τοῦ Υἱοῦ δίδεται εἰς ὅλους, καί διότι ὅσα ἔχει τοῦτο εἶναι τοῦ Υἱοῦ».[7] Βέβαια αὐτό πού δέν εἶναι κοινό στόν Υἱό καί τό Ἅγιον Πνεῦμα εἶναι ἡ ὑποστατική ἰδιότητα ἑκάστου προσώπου, ὅπως ἡ γέννηση τοῦ Υἱοῦ καί ἡ ἐκπόρευση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ὅλα τά ἄλλα εἶναι κοινά. Φυσικά αὐτό ἰσχύει καί μέ τόν Πατέρα, ἀποκλειστική ἰδιότητα τοῦ ὁποίου εἶναι ἡ ἀγεννησία.
Τήν θεότητα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος στηρίζει ὁ Μ. Ἀθανάσιος στήν σχέση του πρός τόν Υἱόν. Ἀφοῦ ὁ ἄκτιστος Πατήρ δέν εἶναι δυνατόν νά ἔχει κτιστό Υἱό, ἀλλά κατ᾿ ἀνάγκη ἄκτιστο, ἔτσι καί ὁ ἄκτιστος Υἱός δέν εἶναι δυνατόν νά ἔχει κτιστό Πνεῦμα, ἀλλά κατ᾿ ἀνάγκην ἄκτιστο. (Λέγοντας ὅτι ὁ Υἱός ἔχει ἄκτιστο Πνεῦμα δέν νοοῦμεν ὅτι ἐκπορεύει τό Πνεῦμα, ἀλλ᾿ ὅτι ἀποστέλλει ἐν χρόνῳ τήν ἄκτιστο χάρι του καί ὅτι τό Ἅγιον Πνεῦμα ἀναπαύεται καί φανερώνει τόν Υἱό). Ὡσαύτως καί οἱ ἰδιότητες τοῦ Υἱοῦ εἶναι κοινές μέ τό Ἅγιον Πνεῦμα. Ἔτσι ἡ πανταχοῦ παρουσία καί τό δημιουργικόν τοῦ Υἱοῦ δέν μπορεῖ παρά νά εἶναι ἰδιότητες καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ὅθεν λοιπόν καί τό Ἅγιον Πνεῦμα εἶναι ἄκτιστον καί Θεός. Ἄς δοῦμε τά ἴδια τά κείμενα τοῦ Μ. Ἀθανασίου: «Καί ἀφοῦ ὁ Υἱός δέν εὑρίσκεται εἰς καθωρισμένους τόπους, ἀλλά ὑπάρχων ἐν τῷ Πατρί, ὑπάρχει παντοῦ, καί εὑρισκόμενος ὑπεράνω ὅλων, δέν εἶναι κτίσμα, κατά συνέπειαν δέν θά εἶναι κτίσμα οὔτε τό ἅγιον Πνεῦμα, διότι δέν εὑρίσκεται εἰς καθωρισμένους τόπους, ἀλλά πληροῖ τά πάντα καί εὑρίσκεται ὑπεράνω τῶν πάντων».[8] Καί «Ἀφοῦ λοιπόν τοῦτο ἔτσι εἶναι γεγραμμένον εἶναι φανερόν ὅτι δέν εἶναι κτίσμα τό ἅγιον Πνεῦμα, ἀλλ᾿ ἀνήκει εἰς τούς κτίζοντας∙ ὁ Πατήρ δέ διά τοῦ Υἱοῦ ἐν ἁγίῳ Πνεύματι κτίζει τά πάντα, ἐπειδή ὅπου εἶναι ὁ Λόγος ἐκεῖ εἶναι καί τό ἅγιον Πνεῦμα∙ καί τά κτιζόμενα διά τοῦ Λόγου ἔχουν τήν δύναμιν τῆς ὑπάρξεώς των διά τοῦ ἁγίου Πνεύματος».[9] Ἐπίσης τά χαρίσματα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος εἶναι κοινή ἐνέργεια τῆς Ἁγίας Τριάδος.Ὅλες οἱ ἀγαθοπρεπεῖς δόσεις τῆς θεότητος εἶναι κοινές ἐνέργειες τῆς Ἁγίας Τριάδος, διδόμενες ἐκ τοῦ Πατρός δι᾿ Υἱοῦ ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι: «Δηλαδή δέν ὑπάρχει ἐκτός τοῦ Λόγου τό ἅγιον Πνεῦμα, ἀλλά μέ τό νά ὑπάρχῃ ἐν τῷ Υἱῷ, ὑπάρχει δι᾿ αὐτοῦ εἰς τόν Θεόν, ὥστε τά χαρίσματα νά δίδωνται διά τῆς Τριάδος. Διότι κατά τήν διανομήν τῶν χαρισμάτων, ὅπως γράφει εἰς τούς Κορινθίους τό Πνεῦμα πού τά κατανέμει, ταυτίζεται πρός τόν Κύριον καί πρός τόν Θεόν ὁ ὁποῖος ἐνεργεῖ εἰς ὅλους ὅλα τά θαυμαστά ἔργα. Διότι ὁ ἴδιος ὁ Πατήρ διά τοῦ Λόγου ἐν ἁγίῳ Πνεύματι ἐνεργεῖ καί δίδει τά πάντα».[10] Αὐτό πιστοποιεῖ ὅτι ἡ Ἁγία Τριάς εἶναι ἀδιαίρετη καί ἐνεργεῖ, ἀλλά καί μετέχεται ἑνιαίως: «Διότι ὅταν μετέχωμεν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἔχομεν τήν χάριν τοῦ Υἱοῦ καί δι᾿ αὐτοῦ τήν ἀγάπην τοῦ Πατρός. Καί ὅπως εἶναι μία ἡ χάρις τῆς ἁγίας Τριάδος ἔτσι εἶναι ἀδιαίρετος καί ἡ Τριάς».[11] Ἀκόμη τό ἀδαίρετον τῆς Ἁγίας Τριάδος ἀφεύκτως συνυποδηλοῖ καί τό συναΐδιον καί ἄναρχον τῶν τριῶν ὑποστάσεων/προσώπων καί ἀναιρεῖ κάθε ὑποψία ὅτι ἔστω καί ἕνα ἐκ τῶν προσώπων εἶναι ἠργμένον, (δηλαδή ὅτι ἔχει χρονικήν ἀρχήν, ὅτι ἄρχισε νά ὑπάρχει), ὅπως τά κτίσματα: «Ἄν ὑπάρχῃ Τριάς, καί ἄν πιστεύωμεν εἰς τήν ἁγίαν Τριάδα, ἄς μᾶς εἴπουν, ἄν πάντοτε ὑπάρχῃ Τριάς, ἤ ἄν ὑπῆρξε καιρός κατά τόν ὁποῖον δέν ὑπῆρχε Τριάς. Ἄν λοιπόν εἶναι ἀΐδιος ἡ Τριάς, δέν εἶναι κτίσμα τό ἅγιον Πνεῦμα, ὡς συνυπάρχον ἀϊδίως μέ τόν Υἱόν καί ἐν αὐτῷ. Διότι τά κτίσματα ὑπῆρξε χρόνος κατά τόν ὁποῖον δέν ὑπῆρχον».[12]
Μάλιστα ἡ Ἁγία Τριάς εἶναι πράγματι καί ἀληθείᾳ Τριάς καί ὄχι μόνο κατά ψιλόν ὄνομα καί κατά φαντασίαν. Αὐτή ἡ πραγματικότης συνεπάγεται τήν ὀντολογική ἰσοτιμία τῶν τριῶν Ὑποστάσεων/Προσώπων. Ἄς δοῦμε αὐτούσιο τό ἴδιο τοῦ κείμενο τοῦ ἁγίου: «Τριάς δέ ἐστιν οὐχ ἕως ὀνόματος μόνον καί φαντασίας λέξεως ἀλλά ἀληθείᾳ καί ὑπάρξει (=κατά τήν ὕπαρξη) Τριάς. Ὥσπερ γάρ ὁ ὤν ἐστιν ὁ Πατήρ, οὕτως ὁ ὤν ἐστι καί ἐπί πάντων Θεός ὁ τούτου Λόγος. Καί τό Πνεῦμα τό ἅγιον οὐκ ἀνύπαρκτον ἐστιν, ἀλλ’ὑπάρχει καί ὑφέστηκεν ἀληθῶς. Καί οὔτε ἔλαττον (=μικρότερο) τούτων φρονεῖ ἡ καθολική Ἐκκλησία, ἵνα μή εἰς τούς νῦν κατά Καϊάφαν Ἰουδαίους καί εἰς Σαβέλλιον ἐμπέσῃ∙ καί οὔτε πλεῖον (=μεγαλύτερο) τούτων ἐπινοεῖ, ἵνα μή εἰς τήν τῶν Ἑλλήνων πολυθεότητα κυλισθῇ».[13] Βλέπουμε λοιπόν ὅτι κατά τόν Ἀλεξανδρινό θεολόγο, ἡ προσωνυμία τοῦ ὄντος καί τῆς θεότητος ἰσοτίμως ἀποδίδεται καί στά τρία Πόσωπα, χωρίς κανένα ἀπό αὐτά νά ὑπερτερεῖ ἤ νά ὑπολείπεται ἀπ’τἄλλα. Ὄθεν καμμία ὀντολογική διαβάθμιση νεοπλατωνικοῦ τύπου καί ὡς ἐκ τούτου ὀντολογική ἰεραρχία δέν ὑφίσταται στά τρία Πρόσωπα τῆς Τριαδικῆς θεότητος, ἀλλά πλήρης καί τελεία ἰσότης καί ὀντολογική ἰσοτιμία ὑπάρχει σ’αὐτά.
Ἐν κατακλεῖδι ὁ Μ. Ἀθανάσιος διατρανώνει τήν πίστη τῆς Ἐκκλησίας στήν Ἁγία Τριάδα τονίζοντας ὅτι αὐτή εἶναι ἡ μοναδική πίστη τήν ὁποία συνεπάγεται τό ἕνα καί μοναδικό βάπτισμα: «Διότι καί ὁ Υἱός εἶναι ἴδιον γέννημα τῆς οὐσίας καί τῆς φύσεως τοῦ Πατρός∙ αὐτήν τήν ἔννοιαν λοιπόν ἔχει τό σημαινόμενον διά τοῦ ὀνόματός του. Καί τό Πνεῦμα δέ λεγόμενον Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, καί ὑπάρχον ἐν τῷ Θεῷ, δέν εἶναι ξένον ἀπό τήν οὐσίαν τοῦ Υἱοῦ, οὔτε ἀπό τή θεότητα τοῦ Πατρός. Διά τοῦτο λοιπόν εἰς τήν Τριάδα, ἐν Πατρί, καί ἐν Υἱῷ καί ἐν αὐτῷ τῷ Πνεύματι, ὑπάρχει μία θεότης καί εἶναι ἕν τό βάπτισμα καί μία ἡ πίστις εἰς αὐτήν».[14]
Τέλος κατά τόν Μ. Ἀθανάσιο αὐτός πού δέν πιστεύει στήν ἑνωμένη, ἀδιαίρετη καί ὁμοούσια Ἁγία Τριάδα ὄχι μόνο δέν εἶναι χριστιανός, ἀλλά εἶναι ἄθεος καί χειρότερος ἀπό ἄπιστο: «Οὕτως ὁ διαιρῶν τόν Υἱόν ἀπό τοῦ Πατρός, ἤ τό Πνεῦμα κατάγων εἰς τά κτίσματα, οὔτε τόν Υἱόν ἔχει οὔτε τόν Πατέρα, ἀλλ᾿ ἔστιν ἄθεος καί ἀπίστου χείρων, καί πάντα μᾶλλον ἤ Χριστιανός»[15]
[1] Μ. Ἀθανασίου ἔργα, τόμος 4ος, Πρός Σεραπίωνα ἐπιστολή Α´, 14, ΕΠΕ, Θεσσαλονίκη 1975, σελ. 124
[2] Μ. Ἀθανασίου ἔργα, τόμος 4ος, Πρός Σεραπίωνα ἐπιστολή Α´, 15, μετάφραση Νικήτα Τσιομεσίδη, ΕΠΕ, Θεσσαλονίκη 1975, σελ. 127
[3] Μ. Ἀθανασίου, Πρός Σεραπίωνα ἐπιστολή Α´ 16, ὅ.π., σελ. 129-131
[4] Μ. Ἀθανασίου, Πρός Σεραπίωνα ἐπιστολή Δ´ 4, ὅ.π., σελ. 239
[5] Μ. Ἀθανασίου, Πρός Σεραπίωνα Δ´ 6, ὅ.π., σελ. 241-243
[6] Μ. Ἀθανασίου, Πρός Σεραπίωνα Α´ 2, ὅ.π., σελ. 83
[7] Μ. Ἀθανασίου, Πρός Σεραπίωνα Γ´ 1, ὅ.π., σελ. 211
[8] Μ. Ἀθανασίου, Πρός Σεραπίωνα Γ´ 4, ὅ.π., σελ. 217
[9] Μ. Ἀθανασίου, Πρός Σεραπίωνα Γ´ 5, ὅ.π., σελ. 219
[10] Μ. Ἀθανασίου, Πρός Σεραπίωνα Γ´ 5, ὅ.π., σελ. 221
[11] Μ. Ἀθανασίου, Πρός Σεραπίωνα Γ´ 6, ὅ.π., σελ. 221-223
[12] Μ. Ἀθανασίου, Πρός Σεραπίωνα Γ´ 7, ὅ.π., σελ. 225
[13] Μ. Ἀθανασίου, Πρός Σεραπίωνα Α´ 28, ὅ.π., σελ. 166
[14] Μ. Ἀθανασίου, Πρός Σεραπίωνα Δ´ 3, ὅ.π., σελ. 235
[15] Μ. Ἀθανασίου, Πρός Σεραπίωνα Α´ 30, ὅ.π., σελ. 170
Πολύ ωραίο και εμπεριστατωμένο!