Ο Παπαδιαμάντης διχάζει το ΚΚΕ

3
275

Λάμπρος Σταυρόπουλος

Το «ατόπημα» του «Ριζοσπάστη» να εκθειάσει το έργο του μεγάλου λογοτέχνη και η επαναφορά στη μαρξιστική ορθότητα διά χειρός Γ. Μαυρίκου

Η συμπλήρωση 100 χρόνων από τον θάνατό του έχει πυροδοτήσει μια ιδιότυπη ιδεολογική διένεξη στον Περισσό

Η συμπλήρωση 100 χρόνων από τον θάνατο του κορυφαίου λογοτέχνη Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη έχει πυροδοτήσει μια ιδιότυπη -ιδεολογική περισσότερο παρά φιλολογική- διένεξη στον Περισσό. Όλα ξεκίνησαν όταν ο «Ριζοσπάστης» δημοσίευσε στο κυριακάτικο ένθετό του για τον πολιτισμό τον περασμένο Ιανουάριο ένα κείμενο-αφιέρωμα υπό τον τίτλο «Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης. “Η πλουτοκρατία γεννά την αδικίαν”».

Όπως αναφερόταν στην παραπομπή από την πρώτη σελίδα του ενθέτου, «έναν αιώνα μετά, από το έργο αυτού του εκρηκτικού πνεύματος παραμένει αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι ο Παπαδιαμάντης μιλούσε για την -και στην- ψυχή του λαού, για τα πάθη και τους πόθους του, τα οποία ο ίδιος είχε βιώσει από την πρώτη στιγμή που αντίκρισε τον κόσμο».

Ξεσκέπαζε τους πλουτοκράτες

Επισημαινόταν μάλιστα ότι αυτό «το έκανε όχι “φολκλορικά” αλλά ουσιαστικά, αφού δεν έμεινε μόνο στη μαστοριά του λόγου αλλά χρησιμοποίησε αυτή την ικανότητα για να ξεσκεπάσει και να καταγγείλει τους πλουτοκράτες του καιρού του». Σκιαγραφώντας το λογοτεχνικό φαινόμενο του σκιαθίτη θεμελιωτή του νέου ελληνικού διηγήματος, στο κείμενο χαρακτηριζόταν μονόπλευρη η προσέγγιση του Παπαδιαμάντη μέσα από τη θρησκευτικότητά του. «Η κυριαρχία αυτής της μονόπλευρης προσέγγισης θα σήμαινε τον νοηματικό “ευνουχισμό” του έργου του και της προσφοράς του στα νεοελληνικά γράμματα» αναφερόταν, ενώ σχετικά με τη χρήση της καθαρεύουσας από τον Παπαδιαμάντη, για την οποία είχε δεχθεί την μήνιν φανατισμένων δημοτικιστών, τονιζόταν ότι «μια εμφανιζόμενη ως “προοδευτική” προσέγγιση στη λογοτεχνία που θα “φετιχοποιούσε” το κριτήριο της γλώσσας θα οδηγούνταν στην εντελώς αντιδραστική απόρριψη έργων όπως η “Πάπισσα Ιωάννα” του Ροΐδη και η “Φόνισσα” του Παπαδιαμάντη».

Υπογραμμιζόταν εξάλλου η κοινωνική διάσταση του έργου του Παπαδιαμάντη, ο οποίος, όπως παρατηρούσε ο συντάκτης του κειμένου κ. Γρ. Τραγγανίδας, «ήταν διανοούμενος και είχε συνείδηση αυτής του της ιδιότητας, αλλά αρνήθηκε να την εξαργυρώσει -κυριολεκτικά και ηθικά- στο αστικό “πολιτιστικό χρηματιστήριο” των σαλονιών της εποχής επιλέγοντας τον δύσκολο δρόμο».

Ο (κομματικός) «αντίλογος»

Δύο μήνες αργότερα θα δημοσιευθεί στο ίδιο ένθετο του «Ριζοσπάστη» ένα άλλο κείμενο. Τίτλος του «Ο αληθινός Παπαδιαμάντης» και συντάκτης του ένα κομματικό στέλεχος, ο γνωστός συνδικαλιστής και βουλευτής του ΚΚΕ κ. Γ. Μαυρίκος, ο οποίος θα διακηρύξει ότι «οι περισσότεροι αρθρογράφοι προσδίδουν μέσα από τα άρθρα τους χαρακτηριστικά στον ίδιο τον Παπαδιαμάντη και στο έργο του που απέχουν πολύ από την πραγματικότητα». Δεν διστάζει μάλιστα να «στιγματίσει» τίτλους και υποτίτλους σχετικών αφιερωμάτων, αλλά και αναφορές ότι «δήθεν ο Αλ. Παπαδιαμάντης “συνομίλησε με την ψυχή του λαού”» και ότι «δήθεν “χρησιμοποίησε τον λόγο του για να ξεσκεπάσει και να καταγγείλει τους πλουτοκράτες”» (όπως έγραφε ο «Ριζοσπάστης»!). Ενώ θα αποφανθεί ο κ. Μαυρίκος: «Δυστυχώς, αυτός ο πράγματι μεγάλος δημιουργός, ούτε στη ζωή ούτε στη γλώσσα του, κυρίως όμως ούτε στο έργο του, θέλησε να εκφράσει την κοινωνική αδικία και την ανάγκη για απελευθέρωση από αυτήν». Όπως υπογράμμιζε μάλιστα, ο Παπαδιαμάντης μέσα από τις θέσεις, τις δοξασίες και τη στάση ζωής του «φρέναρε τη δυνατότητα που είχε να μπολιαστεί με το κοινωνικοπολιτικό Είναι, να προσπαθήσει να το εκφράσει και να αξιοποιήσει το μοναδικό του ταλέντο στην υπηρεσία του λαού ενάντια στους αστικοτσιφλικάδες».

Αλλά και για το γλωσσικό ο κ. Μαυρίκος θα διαπιστώσει: «Ο Αλ. Παπαδιαμάντης, όπως στη ζωή του, στο έργο του, έτσι και στη γλώσσα του δεν θέλησε να χρησιμοποιήσει την απλή, την κατανοητή γλώσσα του λαού μας». Εφιστούσε δε την προσοχή των «παροικούντων» θυμίζοντάς τους ότι οι κομμουνιστές, όταν κρίνουν έναν δημιουργό, ακόμη και τον πιο σπουδαίο, το κάνουν «με βάση τα μαρξιστικά κριτήρια», δηλαδή «αν ο δημιουργός κάνει τον κουφό, τον αδιάφορο στις κοινωνικές εξελίξεις ή αν συστρατεύεται με την “πένα” του για την κοινωνική αλλαγή». «Θα θέλαμε ο Αλ. Παπαδιαμάντης να ήταν κοινωνικός αγωνιστής αλλά δεν ήταν» κατέληγε.

Και η ανταπάντηση…

Στο περασμένο φύλλο του κυριακάτικου «Ριζοσπάστη» δόθηκε η ρελάνς στην «ταξική επέλαση» του κ. Μαυρίκου, αλλά αυτή τη φορά το πολιτιστικό τμήμα της εφημερίδας επιστράτευσε τα κείμενα του Κώστα Βάρναλη, του Νίκου Μπελογιάννη αλλά και νεοτέρων όπως ο (αείμνηστος) Τάκης Αδάμος, στέλεχος της παλαιάς κομματικής φρουράς, δημοσιογράφος, λογοτέχνης και δοκιμιογράφος, ο οποίος είχε ασκήσει κριτική «στην ολοκληρωτική άρνηση της αξίας του Παπαδιαμάντη σαν λογοτέχνη» και είχε «κατατάξει την κριτική περί “θρησκευτικότητας” στο έργο του Παπαδιαμάντη ανάμεσα στις “πολλές λαθεμένες αντιλήψεις και απόψεις” γύρω από τον συγγραφέα». Το κυριότερο όμως που τονίζεται ως έμμεση πλην σαφής «απάντηση» στον κ. Μαυρίκο είναι ότι «ο Τ. Αδάμος άσκησε κριτική όχι μόνο στην αστική διανόηση σε σχέση με την προσέγγισή της στον Παπαδιαμάντη αλλά και στο τμήμα της διανόησης που έκανε μηχανιστική χρήση του διαλεκτικού υλισμού, ακυρώνοντάς τον τελικά και σπέρνοντας ιδεολογικές συγχύσεις»!

Στο κείμενο εξάλλου υπενθυμιζόταν στους θιασώτες της άποψης του κ. Μαυρίκου ότι κατά τον Βάρναλη «η ψυχή του κ΄ η ψυχή των ηρώων του είναι η ψυχή του ελληνικού λαού στην πιο εξαγνισμένη της υπόσταση», ενώ για τον Μπελογιάννη ο Παπαδιαμάντης ήταν «μια ιδιότυπη φτωχική μικρογραφία του Τολστόι» και, τέλος, για τον Αδάμο «όλο του το έργο είναι διαποτισμένο από φλογερή αγάπη προς τον απλό λαό, από σαρκασμό και καυστική ειρωνεία για τους άρχοντες και τους φαυλοκρατικούς θεσμούς τους».

Πηγή: http://www.tovima.gr/politics/article/?aid=396049, Το Βήμα, Κυριακή 17 Απριλίου 2011

Σημείωση Αντίφωνου: Λίγες ημέρες πριν το άρθρο του Γρ. Τραγγανίδα (Ριζοσπάστης, 9-1-2011), ο ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ δημοσίευσε το διήγημα του Κ. Βάρναλη «Τα Χριστούγεννα του Παπαδιαμάντη» (Ριζοσπάστης, 24-12-2010). Πρόκειται καταφανώς για μια προκαταβολική, έμμεση μεν αλλά ισχυρή συνηγορία υπέρ της ίδιας άποψης περί Παπαδιαμάντη από μια αδιαμφισβήτητη για το ΚΚΕ αυθεντία των γραμμάτων.

Για περισσότερα …

Τα τρία βασικά κείμενα της διαμάχης περί Παπαδιαμάντη στον ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗ (με τη σειρά τη δημοσίευσής τους):

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης – «Η πλουτοκρατία γεννά την αδικίαν»…
Γρηγόρης Τραγγανίδας, Ριζοσπάστης, 9 Ιανουαρίου 2011

Ο αληθινός Παπαδιαμάντης
Γιώργος Μαυρίκος, Ριζοσπάστης, 13 Μαρτίου 2011

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης – Γέννημα της εποχής του
Ανυπόγραφο, Ριζοσπάστης, 7-10 Απριλίου 2011

Βλ. και αναλυτική αρθρογραφία και ειδησεογραφία του ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗ για τον Παπαδιαμάντη από το 1997 έως σήμερα:

Δημοσιεύματα του ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗ για τον Αλ. Παπαδιαμάντη

… όπου φαίνεται σαφώς πως η εφημερίδα ακολουθεί διαχρονικά την ίδια στάση έναντι του Παπαδιαμάντη με αυτήν εναντίον της οποίας βάλλει ο Γ. Μαυρίκος και την οποία εκφράζουν τα άλλα δύο άρθρα (του Γρ. Τραγγανίδα και το ανυπόγραφο της 7ης Απριλίου 2011)

Άλλα δημοσιεύματα κριτικής στο κείμενο του Γ. Μαυρίκου …

Η «λογοτεχνική σχολή» Ζαχαριάδη και η διάρκειά της
Κώστας Βούλγαρης, Η Αυγή της Κυριακής, 3 Απριλίου 2011

Η Σταχοµαζώχτρα ήταν µπουρζουά
Ρούλα Γεωργακοπούλου, ΤΑ ΝΕΑ, Τρίτη 19 Απριλίου 2011

Παρακαλούμε τους φίλους και τις φίλες του ΑΝΤΙΦΩΝΟΥ να μας ενημερώνουν για σχετικά δημοσιεύματα στο διαδίκτυο ή αλλού.

3 Σχόλια

  1. Χόνεκερ γερά, στο ψαχνό όποιον πηδά του Βερολίνου τα μαντριά!

    Τα κόκκινα τανκς αργούν, μα δεν ξεχνούν. Σε Πράγα και Βουδαπέστη οσονούπω θα ξαναμπούν, και τους αντεπαναστάτες αλύπητα θα τσαλαπατούν.

  2. Το κλειδί για την κατανόηση της αντίδρασης του σκληρού πυρήνα του ΚΚΕ στο άρθρο για τον Παπαδιαμάντη ευρίσκεται στη φράση του κ. Μαυρίκου ” εμείς οι κομμουνιστές με ποιόν τρόπο θα κρίνουμε ένα δημιιουργός” Ο τρόπος , η το μέτρο κρίσεως είναι η μαρξιστική ιδεολογία. Ε, εδώ αρχίζουν τα ευτράπελα.Πιστεύω ότι ο Παπαδιαμάντης είναι μια προσωπικότητα που πρέπει να εξετάζεται συνολικά. Κυρίως όμως πρέπει να εξετάζεται με βάση το έργο του και την πίστη του. Αν αυτά τα βγάλεις από τη μέση και τα αντικαταστήσει με μαρξιστικά στοιχεία , παύεις να εχεις Παπαδιαμάντη. Ως προς την ερμηνεία των πολιτικών του απόψεων και της πολιτειολογικής του θεωρίας , νομίζω πως είναι χρήσιμη η ανάγνωση του διηγήματός του “Οι Χαλασοχώρηδες”. Χωρίς την μαρξιστική κρισάρα.

  3. Αν ο Παπαδιαμάντης δεν ήταν Χριστιανός συγγραφέας το ΚΚΕ θα τον είχε δικό του. Ο Χριστός δε θα πάψει εν χρόνω ποτέ να διχάζει…

Σχολιάστε:

Πληκτρολογήστε το σχόλιό σας
Please enter your name here