Οι Αρχαίοι δεν γνώριζαν τον Θεό! Ήξεραν όμως τον κόσμο

6
41

Αντιλαμβάνομαι το αρχαίο πάνθεον ως σύστημα κοσμολογικής γνώσεως. Οι αρχαίες θεότητες είναι αρχετυπικά σύμβολα που εκφράζουν με τρόπο συνθετικό την κοσμική πραγματικότητα. Αποκτούν υπόσταση στις συμπαντικές λειτουργίες τίς αντίστοιχες στα χαρακτηριστικά τής κάθε θεότητας. Ο Δίας π.χ. είναι η ροπή προς το δίκαιο και η διάνοιξη των οριζόντων (πολλές φορές με τον οξύ και βίαιο τρόπο του κεραυνού).

Χάρη στο μυθικό της χαρακτήρα η αρχαία αυτή γνώση διατηρεί την πυκνότητα της βιωμένης κοινοτικής εμπειρίας και προσφέρει συνθετική κατανόηση του κόσμου και της ζωής. Δεν αποκόπτει το υποκείμενο από τον αντικειμενικό κόσμο και δεν ξεχωρίζει μεταξύ τους τις φυσικές και ηθικές διαστάσεις της φύσεως.

Όμως η αρετή είναι και αδυναμία. Διότι, δημιουργώντας μια ψευδαίσθηση πληρότητας κι αυτάρκειας, το κοσμολογικό σύστημα του αρχαίου πανθέου δέχεται τη φύση ως αυτόνομη πραγματικότητα κι αγνοεί ή απορρίπτει την επέκεινα του κόσμου πνευματική πραγματικότητα. Αυτήν την αδημιούργητη, άκτιστη, άναρχη πραγματικότητα στην οποία θεμελιώνεται ο κόσμος και από την οποία αντλεί την ύπαρξή του και τη δυνατότητά του να αναπτύσσεται: τον άγνωστο (στους αρχαίους) Θεό.

Οι αρχαίοι ήταν σοφοί, αλλά δεν γνώριζαν τον Θεό. Ελάτρευαν την κτίση και όχι τον κτίσαντα. Ο Ιησούς, όχι σαν συμβολικό αρχέτυπο αλλά ως ιστορικό πρόσωπο, γεφύρωσε με την ίδια του την ύπαρξη το φυσικό και πνευματικό χάσμα ανάμεσα στον κόσμο και στην εκτός αυτού δημιουργό αρχή του. Κατέστησε τον Θεό γνωστό στους ανθρώπους και έδειξε τον τρόπο της λατρείας του: εν πνεύματι και αληθεία.

—————————–

Σημ. Το μικρό αυτό σημείωμα δημοσιεύθηκε αρχικά το 2001 στο περιοδικό Άβατον. Ήταν ένα “χριστιανικό” σχόλιο ανάμεσα στα πολλά και μεγάλα άρθρα ενός αρχαιολατρικού αφιερώματος με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Δίας VS Ιησούς». Ο τίτλος («Οι Αρχαίοι δεν γνώριζαν τον Θεό!») ήταν επίτηδες διαλεγμένος από τους υπεύθυνους του περιοδικού προκειμένου να προκαλέσει το αντιχριστιανικό αίσθημα των αναγνωστών. Η δική μου όμως πρόθεση ήταν άλλη. Περισσότερο από την πνευματική ανεπάρκεια της αρχαίας θεολογίας ήθελα να δείξω την αξία της ως μια σημαντική μορφή κοσμολογικής γνώσης με αξιόλογες αρετές συγκρινόμενη με τη σύγχρονη επιστημονική κοσμολογία που διαχωρίζει, για παράδειγμα, τις “φυσικές” από τις “ηθικές” ποιότητες. Γι’ αυτό και στην τωρινή αναδημοσίευση στο Αντίφωνο θεώρησα σκόπιμο να προσθέσω το δεύτερο μέρος του τίτλου («Ήξεραν όμως τον κόσμο»).

Αρχική δημοσίευση: Άβατον, τ. 19, Σεπτέμβριος-Οκτώβριος 2001, σελ. 76.

πηγή: Αντίφωνο

6 Σχόλια

  1. [i]’Οι Αρχαίοι δεν γνώριζαν τον Θεό! Ήξεραν όμως τον κόσμο'[/i]

    είπα σήμερα να μην αρχίσω τα σχόλια στο Αντίφωνο γιατί έχω πολλή δουλειά αλλά δεν μπορώ να μην το πώ….
    Το άρθρο του κου Ξυδιά μαζί με το σχόλιο του κου Βαρελίδη είναι μία απο τις πιο ….’ηλεκτροφόρες’ συνδέσεις που έχω διαβάσει τον τελευταίο καιρό….

  2. Μου φαίνεται ενδιαφέρουσα η σκέψη σας, αλλά δεν είμαι σε θέση να εκφέρω κάποια σοβαρή κρίση. Από τη μεριά μου προτιμώ, όπως λέω και στη σημείωμα παραπάνω, να βλέπω στο Δία την ποιότητα ενός «ανοικτού δικαίου» που συνδυάζεται με τη «διάνοιξη» των κλειστών οριζόντων – αυτών που είχε προηγουμένως καθιερώσει ο «πατέρας» Κρόνος, θεμελιωτής των σταθερών ορίων και δομών της κοσμικής τάξης.

    Υποθέτω όμως ότι και αυτά και πολλά άλλα θα μπορούσε να πει κανείς ερμηνεύοντας την αρχαία κοσμολογία. Και νομίζω ότι αυτό είναι το σημαντικό με τα αρχετυπικά σύμβολα· ότι είναι ανοικτά σε πολλαπλές αναγνώσεις-μεταφράσεις. Αναγνώσεις που, στην προσπάθειά τους να ανασύρουν τη «γνώση» που φέρει το αρχέτυπο από το επίπεδο του συλλογικού ασυνειδήτου και να την αναβιβάσουν στο επίπεδο της συλλογικής συνείδησης, δίνουν διαφορετική τροπή στη «φυσική» δομή του αρχετύπου, εκφράζοντας διαφορετικές βιωματικές εμπειρίες και στάσεις ζωής.

    ΒΞ

  3. Αξιότιμε κύριε Ξυδιά, θα σας πρότεινα να διαβάσετε κάποιο από τα βιβλία του Paul Veyne, έτσι για να μην υποχρεώνεστε κάθε φορά να ανακαλύπτεται εκ νέου «τον τροχό», αλλά και για συνειδητοποιήσετε το μέγεθος της αγνοίας σας.

    ΥΓ

    Έχω αφάνταστα κουραστεί με εσάς τους Ελλαδίτες που δεν θέλει να το χωρέσει ο νους σας ότι ιστορική γνώση υπάρχει απλά εσείς αρνείστε, τυφλωμένοι από λογής ιδεολογήματα, να το πάρετε χαμπάρι.

  4. Κύριοι και ικέτης να προσπέσω στο άγαλμα το Διός δεν πρόκειται καθώς διαβλέπω να με γλιτώσει από τους μύδρους που συνέθλιψαν τη λογική μου.
    Παρακαλώ μην το κάνετε αυτό στον εαυτό σας είναι άδικο για το μυαλό σας. Όχι τώρα τουλάχιστον έχουμε ανάγκη τις διάνοιες σας για πράγματα μεγάλα και σημαντικά κι ας με συγχωρέσει ο Δίας, έστω κι αν με καταδικάσετε σεις σε θανατο με κώνειο, αυτός δεν είναι τώρα ένα από αυτά.

  5. Νομίζω πως καταλαβαίνω την υπόδειξή σας. Ορθώς διαγνώσατε ότι εγώ παίρνω τους μύθους πιο σοβαρά από τον Paul Veyne (του οποίου η επιστημολογική προσέγγιση των ιστορικών και μυθολογικών «αφηγήσεων», όπως τις λέει, καταλήγει σε μια σκεπτικιστική αντιμετώπισή τους). Έχω υπ’ όψη μου τρία έργα του (Comment on écrit l’histoire 1970, Les Grecs ont-ils cru à leurs mythes? 1983, Quand notre monde est devenu chrétien 2007). Αν παρά ταύτα νομίζετε ότι το να διαβάσω κι άλλα θα με κάνει να αλλάξω αντίληψη (ή θα με βοηθήσει να μειώσω την άγνοιά μου), να προσπαθήσω να το κάνω. Όχι γι’ άλλο λόγο, αλλά έτσι, επειδή με αυτό το «Ελαδίτες» με χτυπήσατε σε ευαίσθητο σημείο. Πάντα ακούω τις υποδείξεις των αυθεντικών Ελλήνων, όταν και όπου τους βρω.
    ΒΞ

  6. Έτσι όπως το εξηγείτε συμφωνώ μαζί σας. Είναι προφανές ότι έχετε ασχοληθεί με το θέμα περισσότερο απ’ ό,τι εγώ. Και φαντάζομαι ότι θα μπορούσαμε να προχωρήσουμε σε περισσότερες λεπτομέρειες δίνοντας μια «δική μας» ερμηνεία όλου αυτού του κοσμολογικού-θεολογικού συστήματος (το λέω έχοντας δει και κάποιες από τις παρεμβάσεις σας σε άλλες αναρτήσεις του Αντίφωνου, όπως π.χ. στο πρόσφατο κείμενο του Γιώργου Σαλεμή «Δημοκρατία για γενναίους …», ενώ, αν το προσέξατε, έχω κι εγώ μια παραπομπή σε δικό σας κείμενο στο άρθρο μου «Οι Έλληνες ξανάρχονται», υποσημείωση xiii).
    Πάντως – για να λάβουμε υπ’ όψη μας και τον αγανακτισμένο Δον Κιχώτη από κάτω – το κρίσιμο ερώτημα είναι τί νόημα έχει αυτή η συμβολική «γνώση». Τί «γνωρίζουμε» και Πώς «γνωρίζουμε» μέσω αυτής; Είναι μια ηθική-διαπαιδαγωγική γνώση ή μάς εισάγει και σε μια αλλιώς άγνωστη οντολογική διάσταση του κόσμου;
    Και για να πάω κατ’ ευθείαν στον πυρήνα του ερωτήματος (όπως εγώ τουλάχιστον τον αντιλαμβάνομαι): Αρκεί να κατανοήσουμε διανοητικά την α΄ ή β΄ σημασία των συμβόλων ή απαιτείται μια μυητική διαδικασία «μετοχής» σ’ αυτά; Και αν είναι το δεύτερο, τότε αυτό δεν μάς οδηγεί σε ένα είδος «θρησκείας»; Και δεν έρχεται αυτό σε σύγκρουση με τη χριστιανική λατρεία; Πρέπει να πω ότι δεν έχω προχωρήσει περισσότερο σ’ αυτά τα ερωτήματα, αν και έχω βρει στοιχεία απαντήσεων σε κείμενα Πατέρων της Εκκλησίας, ιδίως σε αυτά που αντιπαρατίθενται προς την αστρολογία, την ειμαρμένη κ.τ.ό. (όπως π.χ. του Αγ. Γρηγορίου Νύσσης, του Αγ. Ιωάννη Χρυσοστόμου κ.ά.), καθώς και στη διατριβή του Αγ. Ιωάννου Δαμασκηνού «Έκδοσις ακριβής της ορθοδόξου πίστεως».
    Πάντως θα σάς πρότεινα, εφ’ όσον έχετε δικά σας κείμενα, να συνεννοηθείτε με τους υπεύθυνους του Αντίφωνου και τα αναρτήσετε σαν κανονικές δικές σας δημοσιεύσεις. Όπως θα έχετε δει στο Αντίφωνο δεν τίθεται ζήτημα ιδεολογικής συμφωνίας ή διαφωνίας. Ακόμα και η αντιπαράθεση είναι καλοδεχούμενη αν υπάρχει ειλικρινές ενδιαφέρον για το τί λέει ο άλλος και στοιχειώδης τήρηση της δεοντολογίας του διαλόγου.
    ΒΞ

Σχολιάστε:

Πληκτρολογήστε το σχόλιό σας
Please enter your name here