Νίκος Φατούρος: παλεύοντας με το σινεμά

0
1264

Έσβησε ο Νίκος Φατούρος το απόγευμα της Τετάρτης 26 Αυγούστου 2020. Σκηνοθέτης ντοκυμαντερίστας, από τη γενιά των άθεων αριστερών της μεταπολίτευσης που ξανα/έγιναν χριστιανοί τη δεκαετία του 80, όπως και ο καλός του φίλος, ο Χρήστος Βακαλόπουλος.

Όσοι έχουν δει το ντοκυμαντέρ του Σταύρου Καπλανίδη για τον Χρήστο Βακαλόπουλο Play it again Χρῆστο (2007), θα θυμούνται τον Νίκο Φατούρο, έτσι όπως φαίνεται στη φωτογραφία, να «αφηγείται τον φίλο του καθισμένος κατάχαμα, με το πανωκόρμι γυμνό, στην πλάτη του παίζουν σκηνές από ταινίες, η Αθήνα τρυπώνει από την μπαλκονόπορτα· κομπιάζει, γυρνάει σαν πρίγκιπας και λέει στην κάμερα: ‘Δώσε ένα τσιγάρο, κύριε Καπλανίδη…’. Υστερα τραγουδάει ένα λαϊκό, in memoriam, βραχνά, σπασμένα, παράφωνα. Είναι δράμα, κι είναι τεκμήριο· είναι βραχνή αλήθεια».

Το παράθεμα είναι από το άρθρο του δημοσιογράφου (και πολιτικού, δυστυχώς) Νίκου Ξυδάκη στην Καθημερινή («Ένα βλέμμα», 7/11/2010). Ο Ν. Ξυδάκης έχει δίκιο. Αν έχει ένα νόημα το γνωστό κλισέ «κατάθεση ψυχής», αυτό είναι ο Φατούρος στο ντοκυμαντέρ του Καπλανίδη.

Ιδού ένα μικρό απόσπασμα με τον Νίκο φατούρο στο «Play it again Χρῆστο» να εξηγεί γιατί κατά τον Βακαλόπουλο το «Χαράτσι» του Νίκου Παπάζογλου δεν είναι δίσκος «ερωτικός», αλλά «ερωτευμένος»…

Τώρα θα είναι κάπου μαζί και θα τα λένε: Παπάζογλου, Βακαλόπουλος, Καπλανίδης, Φατούρος και σίγουρα μαζί τους θα είναι ο Ηλίας Λάγιος, ο Κωστής Παπαγιώργης, ο Κωστής Μοσκώφ και άλλοι πολλοί και καλοί.

* * *

Ο Νίκος Φατούρος έφυγε από κοντά μας χωρίς να αφήσει πολλά ίχνη. Γι’ αυτό, αντί άλλου μνημοσύνου, μάζεψα εδώ ό,τι μπόρεσα να βρω με ένα πρόχειρο ψάξιμο στο διαδίκτυο και στη βιβλιοθήκη μου. Θα χρειαστεί κάτι πολύ περισσότερο απ’ όσους τον γνωρίσαμε.

Το πιο προσωπικό του έργο είναι το ντοκυμαντέρ μικρού μήκους «Σύβρος είναι εν χωρίον…», σε δική του παραγωγή,  σκηνοθεσία και σενάριο, και με τον Φίλιππο Κουτσαφτή στη φωτογραφία. Θα έλεγε κανείς ότι είναι μια νοσταλγική αφήγηση του τόπου της καταγωγής του, ένα ορεινό χωριό της Λευκάδας. Όμως ο Νίκος Φατούρος ανατέμνει αυτή τη νοσταλγία αντιπαραβάλλοντας την πραγματικότητα με τις παιδικές μνήμες. Πήρε το βραβείο Καλύτερου Ντοκιµαντέρ στο Φεστιβάλ ∆ράµας του 1982. Ανατρέχοντας στη βιβλιοθήκη μου βρήκα αναφορές σ’ αυτή την ταινία (α) στο περιοδικό «Σύγχρονος Κινηματογράφος» (επί εποχής Χρ. Βακαλόπουλου), τ. 28-29, 1981, σελ. 4-5, και (β) στο περιοδικό «Σύναξη» (επί εποχής Σωτ. Γουνελά), τ. 24, 1987, σελ. 81-86.

Μια βασική φιλμογραφία του Νίκου Φατούρου για τα εκτός ΕΡΤ έργα του, περιλαμβάνει τα ντοκυμαντέρ

  • 1990, «Νίκος Κεσσανλής, το πορτραίτο ενός ζωγράφου», σενάριο, σκηνοθεσία
  • 1991, «Σκιάν σκιάς περιέγραψα», σενάριο, σκηνοθεσία, αφήγηση

Στα παραπάνω θα πρέπει να προστεθούν οι δουλειές που ο Νίκος έχει κάνει για την ΕΡΤ, όπως για παράδειγμα η σπουδαία σειρά ντοκυμαντέρ «Περιμένοντας την ανάσταση» (ΕΡΤ 1985), επενδεδυμένη μουσικά από τη χορωδία του Λυκούργου Αγγελόπουλου. Μπορεί κανείς να βρει στο διαδίκτυο τα τρία επεισόδια της σειράς (τα δύο πρώτα είναι αναρτημένα στο Αντίφωνο, το τρίτο είναι από το αρχείο της ΕΡΤ):

Μια άλλη δουλειά είναι το ντοκυμαντέρ «Εικών Θεού», με τον π. Σταμάτη Σκλήρη, που μιλά για τα Χριστούγεννα και τη μεταφυσική του Φωτός. Ευτυχώς υπάρχει ολόκληρο στο αρχείο της ΕΡΤ.

Πολύ αργότερα, μετά από μια δεκαετία κινηματογραφικής απουσίας, έπαιξε σαν ηθοποιός στη μικρού μήκους «Ένα κονιάκ ακόμα» (2000), σε σκηνοθεσία Βιβής Παγωνοπούλου, σενάριο Έφης Ξηρού και Βιβής Παγωνοπούλου. Από την ταινία αυτή είναι η επόμενη φωτογραφία.

Όμως νομίζω πως τον Νίκο Φατούρο τον σημάδεψε η ταινία που δεν έκανε. Ένα ντοκυμαντέρ, που τόσο πολύ ήθελε να γυρίσει, για τον πόλεμο της Γιουγκοσλαβίας τη δεκαετία του ’90. Το είπε «Ο Αποχαιρετισμός της αλήθειας», όμως δεν τα κατάφερε όπως ήθελε. Και φοβάμαι πως αυτό του έδωσε τη χαριστική βολή.

* * *

Γιατί, θα πρέπει να πω κλείνοντας πως ο Νίκος πάλεψε με την κινηματογραφική κάμερα όπως ο Ιακώβ πάλεψε με τον Θεό και ξύπνησε κουτσός. Μόνο που ο Νίκος δεν είχε, όπως φαίνεται, την αντοχή του Ιακώβ. Και παροπλίστηκε, πολλά χρόνια τώρα. Αλλιώς θα είχε αφήσει σπουδαίο έργο. Γιατί ήταν μεγάλος μάστορας.

Ήξερε να μετατρέπει το ορθόδοξο χριστιανικό ήθος σε κινηματογραφική τεχνική. Δηλαδή σε έναν τρόπο για να βλέπει κανείς και για να δείχνει τα πράγματα συνθέτοντας εικόνες. Είχε καθαρό πλάνο, ευθύ βλέμμα, πρόσωπο προς πρόσωπο, αποφεύγοντας τον συναισθηματισμό της «προοπτικής» κλπ κλπ. Θα πρέπει άλλοι να μιλήσουν για αυτά, που τα ξέρουν καλύτερα και μπορούν και να τα εξηγήσουν σε όσους δεν τον έχουν γνωρίσει ως τώρα –κυρίως στους νεώτερους– γιατί ο Νϊκος Φατούρος ήταν ένας σημαντικός στοχαστής του σινεμά και της κάμερας.

Και ίσως αυτό να είναι τελικά που τον κατέβαλε. Διότι μέσα από το σινεμά ο Νίκος άγγιξε τα όρια του δυτικού πολιτισμού, και επομένως και τα δικά του προσωπικά όριο.  Ήταν ένα επίτευγμα που δεν μπόρεσε να το σηκώσει, ιδίως μετά την απώλεια του Χρήστου Βακαλόπουλου. Γιατί ένας άνθρωπος δεν μπορεί να τα σηκώνει μόνος του αυτά τα πράγματα. Ούτε τις μεγάλες αποτυχίες, ούτε τις μεγάλες επιτυχίες.

Ας είναι ελαφρύ το χώμα που τον σκεπάζει και ο Θεός –που τόσο πολύ τον εμπιστευόταν ο Νίκος– ας βρει τον τρόπο να έχει συνέχεια η τέχνη του Νίκου Φατούρου.

Σχολιάστε:

Πληκτρολογήστε το σχόλιό σας
Please enter your name here