Η συνομιλία της μορφής με το περιεχόμενο

0
237
Γιώργος Καστρινάκης  

Μια αφήγηση
 
 
 

Θα επιχειρήσουμε, με τούτο το σημείωμα, να αποδώσουμε ένα συνοπτικό διάγραμμα της ιστορίας των μεταπλάσεων της καλλιτεχνικής έκφρασης, μέσα στην αλληλουχία των πολιτισμών.

Στην προϊστορική, πρώτα πρώτα, ζωγραφική το (εκάστοτε) θέμα αναπαρίσταται «ρεαλιστικά» – ενώ χαρά της τέχνης φαίνεται να είναι, κατ’ αρχήν, το ίδιο το γεγονός τής ανακάλυψής της.
Ας εκλάβουμε ως επόμενο ορόσημο τα κυκλαδικά (για παράδειγμα) ειδώλια: Η απεικόνιση έχει ήδη γίνει αφαιρετική – η «εικόνα», αντί να αντιγράψει, δείχνει να έρχεται σε διάλογο με το «πρωτότυπο».
Ακολουθεί ο χρυσός αιώνας της αθηναϊκής ιστορίας: Ζητούμενο εδώ γίνεται η πιστότητα σε ένα πρότυπο, έστω ιδεατό, ενώ η αρμονία των γραμμών του εκπέμπει ως κλήση σε σχέση παρά ως κλήση σε χρήση.
Στην επόμενη καμπή (και μετά την παρεμβολή των πορτραίτων Φαγιούμ) ανατέλλει η «βυζαντινή» εικαστική σύλληψη. Η τέχνη, τώρα, εκφράζει μια μεταμορφωμένη ζωή – με εστία την ιερότητα – στην οποία ως κρίσιμο νόημα σημαίνεται η Άσκηση.
Διάδοχη γενεά (και μετά την κλιμακούμενη εναντίωση της δυτικής εικονογραφίας προς τις ανατολικές της καταβολές) είναι η εποχή της αναγέννησης: Η αναπαράσταση – μέσω μιας πλειάδας ιδιοφυών πάντως καλιτεχνών – επιστρέφει στην αντιγραφή, προκειμένου να αποϊεροποιήσει την πλάση και να υποδείξει ως νόημα ζωής την Απόλαυση.
Ακολουθεί η τέχνη της νεώτερης εποχής: Ζητούμενο και πάλι γίνεται η απελευθέρωση από τη μονοσημία του ρεαλισμού, ενώ ως νόημα βίου και έργου ιχνηλατείται η υπέρβαση μιας φυσιοκρατικής εκδοχής της χαράς – αυστηρά διακριτή, ωστόσο, από κάθε μεταφυσική της αναγωγή.
Μέχρι να καταλήξουμε, σήμερα, στην τέχνη της μετανεωτερικότητας: Η απελευθέρωση από τον ρεαλισμό εκτρέπεται σε απόρριψη κάθε ρυθμού, τα πλαίσια αποσχηματίζονται, τα μηνύματα εξαπολύονται εριστικά – στην υπηρεσία μιας βούλησης καθολικής αποσημασιοδότησης.

Θα πρέπει να διευκρινήσουμε, βέβαια, ότι η έσχατη (μέχρι στιγμής) αυτή εξέλιξη δεν σημαίνει πως παύει να υπάρχει μεταμοντέρνα τέχνη που συγκροτεί μεγαλουργία αυθεντική. Προσυπογράφει όμως, πλέον, όχι τον «κανόνα» μα την «εξαίρεση».
Η δημιουργία εν γένει της ύστερης τούτης νεωτερικότητας τείνει, με εκθετικά αυξανόμενη επιτάχυνση, προς την συνειδητή αυτο-αναίρεση της ίδιας της έννοιας της τέχνης.
Διόλου, πάντως, προς την αυτοαναίρεση του καλλιτέχνη – ως επικυρίαρχου του κοινού λόγου.

 

πηγή: antifono.gr

Σχολιάστε:

Πληκτρολογήστε το σχόλιό σας
Please enter your name here