Simone Weil, Μην ξαναρχίσουμε τον Τρωικό πόλεμο, Εισαγωγή – Μετάφραση Γερ. Λυκιαρδόπουλου, Επίμετρο Στέφανου Ροζάνη, εκδόσεις Έρασμος 2024
Είναι η αξία της ανθρώπινης ζωής η μεγαλύτερη; Διότι εκεί φαίνεται να εκβάλλει η σκέψη της Simone Weil. Είναι οι ανθρώπινες συγκρούσεις προϊόν απολυτοποιημένων δίπολων; Όμως το απόλυτο κακό δεν υπάρχει στη σκέψη της φιλοσόφου ούτε και η θεωρία των δύο άκρων. Τι νόημα είχαν άραγε για την εποχή της και έχουν ενδεχομένως για τη δική μας δίπολα όπως φασισμός – κομμουνισμός, δικτατορία – δημοκρατία και ακόμη αντιθέσεις όπως οι εθνικές κ.ο.κ.; Κανένα, διαβεβαιώνει η Βέιλ.
Τα πάντα λοιπόν ορίζονται μέσα σε ένα πλαίσιο σχεσιακής δυναμικής. Ένας ηθικοπολιτικός σχετικισμός που θα μπορούσε να της προσαφθεί αμβλύνεται από μια θέση της θεολογίας της απελευθέρωσης: absolute norms are unethical. Έτσι η ιστορία δεν έχει να κάνει με σύγκρουση καλών και κακών αφού δεν υφίστανται απόλυτα τέτοιοι. Η λύση των προβλημάτων θα μπορούσε να εστιάσει στη φιλοσοφική διαπόρηση καταρχάς και ακολούθως σε τροποποιήσεις (ναι, σε αυτόν τον καταλοιδωρημένο ρεφορμισμό) και όχι στην έχθρα, αιτία κάθε εμφυλίου. Η διάκριση άλλωστε μεταξύ πραγματικού και φανταστικού συνιστά το πρώτο βήμα για την ανεύρεση του νοήματος της ζωής που είναι το πιο σημαντικό και το οποίο συσκοτίζουν οι αιμοδιψείς αφαιρέσεις...
Μεταξύ των Ελλήνων που παρελαύνουν: οι ήρωες του Τρωικού πολέμου ασφαλώς, Αχιλλέας, Έκτωρ, η θεά Αθηνά με το συντριπτικό επιχείρημα κατά της ειρήνης: δεν τη θέλουν οι νεκροί, τολμηρά παραλληλιζόμενο με αντίστοιχο του Πουανκαρέ, αλλά και η Αντιγόνη, όλοι θεωρώντας πως οι δικοί τους νόμοι έχουν τη δική τους ισχύ, και ο Ηράκλειτος στο τέλος με τον αγώνα του, που υφίσταται ως conditio humana, να αμβλύνει μίαν αφέλεια της άποψης πως η ειρήνη θα μπορούσε να συνεχιστεί επ' άπειρον. Αλλά και αλλού η Βέιλ μάς λέει πως μόνο ένα θαύμα καθώς και ο πλήρης, παγκόσμιος αφοπλισμός θα έλυναν το πρόβλημα.
Η εξουσία ως μείζων αιτία κάθε σύγκρουσης μεταξύ των ανθρώπων μάς οδηγεί στα μείζονα πάθη, φιλαυτία, αλαζονεία κ.λπ., η υπερνίκηση των οποίων θα μπορούσε να εγγυηθεί την ειρήνη. Κάθε πόλεμος εντέλει είναι Τρωικός, για ένα γόητρο μονάχα, που δημιουργεί πολλαπλάσια προβλήματα από αυτά που υποτίθεται πως λύνει. Από την άλλη η θεώρησή της Βέιλ περί κενού όρων όπως έθνος λόγου χάριν, θα μπορούσε να δώσει κι ένα ερμηνευτικό κλειδί για τους πολέμους σήμερα, εν δυνάμει παγκόσμιους, επενδεδυμένους με μίαν οιονεί μεταφυσική ιερότητα.
Επιστήμη και τεχνολογία κρίνονται ακόμη επί τη βάσει της παιδευτικής τους προσφοράς. Παρουσίασα το βιβλίο στους μαθητές μου στη Γ' Λυκείου. Εμπιστεύομαι πάντα τη σοφία τους. Είναι σαν να αναιρεί ό,τι έχει κάνει, μου είπε μαθήτρια. Πώς κατανοεί κανείς το μεταίχμιο; Η Γερμανοεβραία Χάνα Άρεντ με την Κοινοτοπία του κακού αντιμετώπισε ανάλογα σοβαρά προβλήματα, περί οιονεί προδοσίας... Η Γαλλοεβραία Βέιλ μοιάζει να μετεωρίζεται σε μιαν α-τοπία, ανάμεσα στον αρχαιοελληνικό και τον χριστιανικό Ελληνισμό, ανάμεσα σ' έναν Σωκράτη λόγου χάριν που θεωρεί το κακό προϊόν άγνοιας και μια πατερική σκέψη που διαβλέπει το ερεβώδες βάθος και τον πόλεμο των παθών της ανθρώπινης ψυχής. Και ακόμη, ανάμεσα στη θρησκεία και την εκκοσμίκευση, προσπαθεί να επικαιροποιήσει τρόπον τινά το χριστιανικό μήνυμα. Ακτιβίστρια εν ταυτώ και πασιφίστρια συνδυάζει στοιχεία που εκ προοιμίου φαίνονται αντινομικά. Ίσως εκεί όμως και να βρίσκεται η γοητεία του εγχειρήματός της: σε αυτή τη δομική ανεστιότητά της.