Πώς θα ήταν δυνατόν να λείψει η γνωστή υστερική αντίδραση στην Ελλάδα για τη ρωσική διείσδυση στα πολιτικά πράγματα της χώρας, με αφορμή την ίδρυση νέων πολιτικών σχηματισμών; Η απορία δεν θα έπρεπε να υπάρχει, όχι γιατί δεν υπάρχει μία τέτοια διείσδυση (αυτό είναι θέμα κατασκοπευτικής λογοτεχνίας), αλλά γιατί από τον 19ο αιώνα στην Ελλάδα έχουμε από τη μία ένα έντονο φιλορωσικό πνεύμα (από τους Παπουλάκους μέχρι και τον Όθωνα στον πόλεμο της Κριμαίας αλλά και την πριγκίπισσα Όλγα αργότερα), και από την άλλη μία περισσότερο «λόγια» και ελιτίστικη αντίδραση σε αυτό που χαρακτηρίζεται ρωσικός κίνδυνος επέκτασης. Στην τελευταία περίπτωση, μάλιστα, αυτή η αντίδραση δεν επικεντρώνεται στα καθαρά και γνήσια εθνικά συμφέροντα, αλλά στην προσκόλληση στους άλλους πάτρωνες της «ορφανής» Ελλάδας, Άγγλους και Γάλλους. Πόσο, με άλλα λόγια, ήταν υπερασπιστές των ορθοδόξων συμφερόντων των Αγιοταφικών προσκυνημάτων, στα μέσα του 19ου αιώνα, όταν υπήρχε βάσιμη η ρωσική επιρροή, η οποία είχε υποδαυλίσει τα πνεύματα στην περιοχή και ειδικότερα στο αραβόφωνο στοιχείο του Πατριαρχείου;
Η νέα εκδοχή του αντιρωσικού πνεύματος ήταν η αντιπαλότητα με τη φιλόδοξη Βουλγαρία μέχρι και τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η οποία όμως ήταν σταθερός σύμμαχος των Κεντρικών Αυτοκρατοριών. Δεν μπορεί να την πεις και χαρακτηριστικό δείγμα ιστορικού σλαβικού αναθεωρητισμού και επιθετικότητας, πίσω από την οποία θα βρισκόταν η Ρωσία (η τσαρική ή η μπολσεβικική, είναι επίσης ένα ζήτημα). Η πιο πρόσφατη εκδοχή «εθνικού συναγερμού» ήταν η φιλοσοβιετική στάση του ΚΚΕ, η οποία μετά την Κατοχή και τον Εμφύλιο Πόλεμο χαρακτηρίσθηκε και αξιολογήθηκε ως «δούρειος ίππος» του σλαβισμού. Ποιου ακριβώς σλαβισμού; Της Ρωσίας του Στάλιν που δεν της καιγόταν και κάποιο ιδιαίτερο «καρφί», ή της Γιουγκοσλαβίας του Τίτο, με τον οποίον όμως μια χαρά τα βρήκαν σε δεύτερο χρόνο οι Δυτικοί; Μεγάλα και αναπάντητα τα ιστορικά ερωτήματα.
Ναι, αλλά θα πει κανείς: ο Πούτιν σήμερα δεν επιθυμεί να διεισδύσει με κάθε τρόπο στα πολιτικά πράγματα των δυτικών χωρών; Πάντως οι σχετικά ανάλογες προσπάθειες σε Ρουμανία και Μολδαβία έχουν αντιμετωπισθεί με κατεξοχήν αντιδημοκρατικές μεθοδεύσεις από την πλευρά των δυτικών, ευρωπαϊκών δημοκρατιών. Το αφήγημα περί μίας ολιγαρχικής και αυταρχικής δημοκρατίας στη Ρωσία που απειλεί τον ευρωπαϊκό μας πλουραλισμό τα βρίσκει πολύ δύσκολα ανάμεσα σε δολιοφθορές τύπου Nord Stream και σε περιπάτους ουκρανικών drones σε παραλίες της Ελλάδας και στις παρεκβάσεις με τις υποκλοπές made in Israel.
Επιστρατεύεται και η κατάκριση της κινητοποίησης για το Μακεδονικό ως έκφραση ρωσικού αποσταθεροποιητικού «δακτύλου». Το αστείο είναι ότι αυτοί που κατηγορούν, είτε έχουν μία σαφή συμπλεγματική φιλοδυτική αντίδραση (πώς θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί η τότε πρωτοβουλία του κατά τα άλλα venceremos! Τσίπρα;) ή δεν έχουν (τολμήσει) να ακυρώσουν μετέπειτα αυτή τη συμφωνία. Το σουρεάλ στοιχείο υπεισέρχεται στο γεγονός πως οι ευρωπαίοι πάτρωνες υποδαυλίζουν αυτά τα φοβικά σύνδρομα, έχοντας οι ίδιοι απωλέσει το ατλαντικό τους υποστήριγμα. Άρα, η όλη κουβέντα δεν έχει να κάνει με κάποιον γεωπολιτικό προσδιορισμό της Ελλάδας, αλλά με μικρομάγαζα συμφερόντων, ήδη εδραιωμένων και κατεστημένων.
Όλα αυτά, βέβαια, ισχύουν και για την όποια φιλορωσική κατεύθυνση. Η δυτικίζουσα αγιογραφία και ψαλτική της Ρωσικής Εκκλησίας είναι ένα από τα πολλά παραδείγματα του πολύ απλού και αυτονόητου: «άλλο η Ρωσία και άλλο η Ελλάδα». Η επιδέξια ισορροπία είναι απόλυτη προϋπόθεση. Δεν θα πρέπει ο εμετός της Ελλάδας ως αποικίας να μας οδηγεί σε προσκόλληση σε άλλα «αφεντικά».
Ο ζωγραφικός πίνακας που συμπληρώνει τη σελίδα ("Μάτια") είναι έργο του Χρήστου Γαρουφαλή.
Ομολογώ ότι δεν καταλαβαίνω την οπτική του συγγραφέα. Ανά τους αιώνες η Ελλάδα έχει υποστεί:
-Την ομηρία του Οικ. Πατριἀρχη στη Ρωσία (16ος αι.) για να εκμαιεύσουν τίτλο Πατριαρχείου, όπως και έγινε,
– την εισβολή εκκοσμικευτικού πνεύματος στην Εκκλησία κατά το πρότυπο της Ρωσικής επί Μεγ. Πέτρου,
– Το ορλωφικά και Λαμπροκατσωνικά,
– την ανοχή απέναντι του Σουλτάνου, όταν άρχισε η Ελλ. Επανάσταση, άρα νέα διάψευση για το «ξανθόν γένος» που θα βοηθούσε,
– την προπαγάνδα επί βασιλίσσης Όλγας και τα συναφή γεγονότα (ευαγγελικά κλπ.),
– την υποδαύλιση του εμφυλίου πολέμου (1946-1949),
– την απώλεια αγνώστου αριθμού Ελλήνων της Κριμαίας και του Πόντου στα γκουλάγκ (θύμα της και ο γιος της γιαγιάς της γυναίκας μου), και άλλα πολλά – έ, δεν τους λες και αθώες περιστερές από πλευράς ιστορικής. Ἀλλο, βέβαια, η επιβαλλόμενη συγγνώμη των παθόντων ως Χριστιανών, σαν την γριούλα στη Ρωσία, που μνημὀνευε τον Ιωσήφ (Στάλιν) να συχωρεθεί, που είχε εκτελέσει τον άντρα της ή τον γιό της (δεν θυμάμαι ακριβώς).
Δημ. Δ. Τριανταφυλλόπουλος
Πανεπιστήμιο Κύπρου
Μιλάμε, λοιπόν, για [1] την παραμονή του Ιερεμία Β΄ Τρανού στη Μόσχα (1588–1589), λόγω οικονομικής αδυναμίας του Πατριαρχείου, όπου και υπέστη πιέσεις για την αναγνώριση Πατριαρχείου στη Μοσχα (μάλιστα…), [2] κάτι που αφορά την ίδια τη Ρωσία και στο οποίο ήδη αναφέρθηκα, [3] τα Ορλωφικά, ένα ακόμη διπλωματικό κόλπο μίας Μεγάλης Δύναμης, [4] η ανοχή στον Σουλτάνο πώς ακριβώς τεκμηριώνεται; [5] για την πριγκίπισα Όλγα μίλησα, [6] δεν έχετε καμία απόδειξη για την υποδαύλιση του εμφυλίου πολέμου, [7] μπορώ μόνο σε αυτό να συμφωνήσω. Από την άλλη, βέβαια, έχουμε τους Ρωσοτουρκικούς πολέμους, τη διαμονή και προκοπή ομογενών στη Ρωσία κ.λπ.
Δεν με ενδιαφέρει να ζυγίζω τις στάσεις των Μ. Δυνάμεων απέναντι στην Ελλάδα, άλλωστε αναφέρω στο τέλος πως “άλλο η Ρωσία, και άλλο η Ελλάδα”. Μάλιστα, αναφέρω και το Αγιοταφικό, που στον οίστρο σας ξεχάσατε να το χρεώσετε, αλλά το έκανα εγώ. Αυτό που δεν καταλαβαίνετε, είναι πως δεν μπορεί μία διαρκής “αποικία” των Αγγλογάλλων, όπως είναι η Ελλάδα, να μέμφεται τον γνήσιο λαϊκό φιλορωσισμό του λαού, που είναι αποτέλεσμα ομοδοξίας και ιστορικών γεγονότων, άσχετα με την ίδια την κατά καιρούς στάση της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Στην αντίθετη περίπτωση, καταλήγεις ορντινάντσα των Γερμανών, του Τραμπ και του Ισραήλ.
Γενικά συμφωνώ με τις θέσεις του άρθρου σας. Θα περίμενα όμως μια πιο νηφάλια απάντηση (ιδιαίτερα στην κατακλείδα) στον οτρηρό, σεμνό και σεβαστό λόγιο και επιστήμονα Δ. Δ. Τριανταφυλλόπουλο.
Και μια ακόμη διάσταση: την θέληση της Ρωσίας να επηρεάσει το ιδιοκτησιακό καθεστώς του Αγίου Όρους, ήδη από τις αρχές του 20ου αιώνα. Ίσως ακόμα και στις διαπραγματεύσεις για την συνθήκη του Αγίου Στεφάνου του 1878 αλλά δεν είμαι σίγουρος.
Από τα μέσα του 19ου αιώνα και έως την επανάσταση του 1917, η Ρωσία διέπραξε απίστευτες αθλιότητες με όχημα την πίστη και στο Άγιο Όρος. Προκειμένου να το καταλάβει, προ της αποσυνθέσεως της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.
Μέχρι που άφησε τον 100χρονίτη Γεράσιμο, τελευταίο Έλληνα ηγούμενο της Ι. Μ. Αγίου Παντελεήμονος να πεθάνει της πείνας, προκειμένου να εκλέξει Ρώσο ηγούμενο, έχοντας πια εξασφαλίσει πλειοψηφία Μοναχών. Μιά πλειοψηφία που επέτρεψε αυτός ο ίδιος ο ηγούμενος Γεράσιμος!
Τα γεγονότα υπάρχουν στο αρχείο της Ιεράς Κοινότητος και σε άλλα αρχεία, αλλά και σε μεγάλη βιβλιογραφία της εποχής, η οποία δεν επανεκδίδεται.
Αμέσως μετά την κατάρρευση του αν-υπαρκτου σοσιαλισμού και έως σήμερα εργάζεται για τον ίδιο στόχο.
Γενικότερα, η λίστα των δεινών που έχει υποστεί ο ελληνισμός από τις διάφορες κατά καιρούς ρωσικές εξουσίες, είναι πολύ μεγαλύτερη αυτής που παραθέτει ο κ. Τριανταφυλλόπουλος.
Υπάρχει ωστόσο και μια λίστα ευεργεσιών και ωφελειών.
Αλλά, μήπως το ίδιο δεν ισχύει και για τους Άγγλους, τους Γάλλους, τους Αμερικανούς και άλλους ισχυρούς των καιρών κατά την τραγική πορεία του Γένους μας;
Θα πει κανείς, “δεν είναι όλοι ίδιοι”. Και πράγματι δεν είναι.
Το σίγουρο όμως και χρήσιμο συμπέρασμα είναι ότι τις ενέργειες των κρατών της καθορίζει η σκοπιμότητα, όχι το συναίσθημα.
ΚΙ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟ ΚΑΤΙ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ ΝΑ ΕΜΠΕΔΩΣΟΥΜΕ.
Υπάρχει και η φιλανθρωπία. Σπανίως όμως. Και στα επουσιώδη.
Τα ορλωφικά κ. Βαρδή, ήταν μεν “ένα διπλωματικό παιχνίδι” για τη Ρωσία, αλλά για μας είχε φρικτές – φρικτές – συνέπειες. Επίσης, δεν μου είναι σαφές αν αμφιβάλετε για αναμίξεις χωρών στα πολιτικά πράγματα άλλων. Υποθέτω, όχι.
Συμφωνώ, σχεδόν σε όλα. Και ιδιαίτερα στο ότι “τις ενέργειες των κρατών της καθορίζει η σκοπιμότητα, όχι το συναίσθημα”.
Ο όσιος Δανιήλ ο Κατουνακιώτης (1846-1929) εγκαταβίωσε δέκα χρόνια περίπου στην Ι. Μονή Αγίου Παντελεήμονος, διετέλεσε γραμματέας της, εξαναγκάσθηκε να φύγει μαζί με τους περισσότερους Έλληνες μοναχούς και στο εβδομηντασέλιδο βιβλίο που εξέδωσε ο 1927 με τίτλο “Ιστορική μελέτη περί της αναφυείσης διαφοράς εν τη κατ’ Άθω ιερά Μονή του αγίου Παντελεήμονος” (https://athoslibrary.blogspot.com/2015/04/blog-post_10.html) κατέγραψε λεπτομερώς τις μεθοδεύσεις που οδήγησαν στον εκρωσισμό της μονής.
Καλημέρα, δεν αμφιβάλλω ότι οι Μεγάλες Δυνάμεις παρεμβαίνουν πάντοτε στο οικόπεδο “Ελλάς”, αλλά η επέμβαση αυτή είναι- όπως λέτε- το αποτέλεσμα γεωπολιτικών σκοπιμοτήτων. Απλά λέω, πως όταν οι Αγγλογάλλοι έχουν σχεδόν αποικίσει το πολιτικό σύστημα της Ελλάδας, να τα “βάζουμε” μονομερώς με την Ρωσία, είναι ανισοβαρές
Όλο το Άγιο Όρος ελληνικό και διεκδικούσαν και το “ρωσικό”… μη μείνει η Μονή σε Ρώσους που σημειωτέον περί το 1000μ.χ. ίδρυσαν παραδίπλα τη Σκήτη Βογορόδιτσα και για αιώνες Ρώσοι μοναχοί παρέμεναν στην πρώην Μονή Θεσσαλονικέως και μετά αφιερωμένη στον Άγιο Παντελεήμονα…
Για αιώνες στηρίζονταν οικονομικά από Σέρβους και Ρώσους αλλά οι καλοί χριστιανοί Έλληνες μοναχοι δεν έπαψαν να την διεκδικούν μέχρι τον “διωγμό” τους απ’ αυτήν!
Τι να πει κανείς;
Βέλη. Βέλη. Βέλη.
(Αρχής γενομένης από το ίδιο το άρθρο.)
Που επαληθεύουν, απλώς, ακριβώς το αντίθετο απ’ ό,τι νομίζουν.
Πέρα απ το ότι δεν νομίζουμε, αλλά παραθέτουμε γεγονότα – και για όποιον ενδιαφέρεται διαθέτω έναν τεράστιο όγκο τέτοιων -, τινί τρόπω επαληθεύουμε το αντίθετο;
Δεν νομίζω ότι απέχει το άρθρο μου από τον έγκριτο ιστορικό: https://www.kathimerini.gr/opinion/564257257/oi-pollaples-diastayroseis-elladas-rosias/
@ κ. Γεωργίου:
Τόσες διαστρεβλώσεις της Ιστορίας σε λίγες γραμμές!!
1) Την εποχή στην οποία αναφερόμαστε δεν ήταν όλο το Όρος ελληνικό. Υπήρχαν το σερβικό Χιλιαντάρι, το βουλγαρικό Ζωγράφου, η μολδαβική Σκήτη του Τιμίου Προδρόμου, οι ρωσικές Σκήτες της Βογορόδιτσας, του Αγίου Ανδρέα και του Προφήτη Ηλιού και εκατοντάδες ρωσικά κελιά και καλύβες, όπως και λίγα ρουμανικά, σερβικά κι ένα ή δυο γεωργιανά.
2) Το “ρωσικό” μοναστήρι βρισκόταν σε άλλη θέση και από το 1735 είχε Έλληνα ηγούμενο. Όταν αποφασίστηκε η μεταφορά της μονής στη σημερινή θέση (το 1765 – αργότερα ανηγέρθη με χορηγίες των ΕΛΛΗΝΩΝ Καλλιμάχηδων) πλειοψηφούσαν οι Έλληνες μοναχοί, ενώ όταν πήγε εκεί ο όσιος Δανιήλ το 1866, ζήτημα είναι αν εγκαταβιούσε κανείς Ρώσος εκεί.
3) Αυτοί που διεκδίκησαν το Άγιο Όρος ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα, πολιτικά, διπλωματικά και ανόσια (δωροδοκώντας μοναχούς για να φύγουν από τις ταπεινές καλύβες τους, τις οποίες και μετέβαλαν σε τεράστια οικοδομικά συγκροτήματα, με χρυσούς τρούλους κλπ.) ήταν οι Ρώσοι στα πλαίσια του πανσλαβισμού. Μέχρι την απελευθέρωσή του, το 1912, αυτοί ήταν σε θέση ισχύος, όχι οι Έλληνες, όπως θέλετε να το παρουσιάσετε.
Σχετική βιβλιογραφία υπάρχει άφθονη. Μπορείτε να τη μελετήσετε.
Προσωπικά, θα δώσω τα εύσημα στον κ. Βαρδή ο οποίος με την φράση του “…όταν οι Αγγλογάλλοι έχουν σχεδόν αποικίσει το πολιτικό σύστημα της Ελλάδας, να τα “βάζουμε” μονομερώς με την Ρωσία, είναι ανισοβαρές” τα είπε όλα. Μου ήρθε τώρα στο μυαλό μια ψυχή που είπε κάποτε ότι “είμαστε έθνος ανάδελφο”. Προς Θεού μη νομίσει κάποιος ότι έχει σχέση αυτή η φράση με την ξένη παρέμβαση στη χώρα μας! Θυμάμαι όμως πολύ καλά ποιοι αντέδρασαν λυσσαλέως εναντίον εκείνου του ανθρώπου που τόλμησε να πει τέτοια βλασφημία εναντίον των “φίλων” μας από την Δύση. Και από το ποιοι και πώς αντέδρασαν βγαίνουν πολλά συμπεράσματα για το προτεκτοράτο.