Στο παρόν άρθρο επιχειρείται μια παρουσίαση του τελευταίου πονήματος του ομότιμου καθηγητή πολιτισμού και επικοινωνίας στο ΕΚΠΑ Βασίλη Καραποστόλη.Το βιβλίο φέρει τον τίτλο: «Η ανάγκη της εμψύχωσης» και είναι των εκδόσεων Πατάκη. Στο έργο αυτό θίγεται το κύριο πρόβλημα του καιρού μας, η έλλειψη δηλαδή εφοδίων υψηλής τάσης από την ανθρώπινη δράση. Η κάμψη αυτή της ζωτικότητας και του ψυχικού σθένους οδηγεί τον σύγχρονο άνθρωπο να περνά τις ημέρες του προσπαθώντας, όπως τονίζει ο συγγραφεας,να «αντέξει» την ζωή. Στο βιβλίο ερευνώνται επίσης διεξοδικά τα αίτια αυτής της κατάστασης και ανιχνεύονται οι πιθανότητες ανάκαμψης.
Πράγματι στις ήμερες μας εκτός της πασιφανούς αποσάθρωσης της κοινωνικής συνοχής και η ίδια η ατομικότητα,που ήταν πριν φορέας αυτενέργειας και ήθους, έχει κατακερματισθεί σε αντιτιθέμενα επιθυμητικά εγώ που χειραγωγούνται εύκολα από την εμπορική διαφήμιση. Εξαιτίας της αποδόμησης των ατομικών και συλλογικών ταυτοτήτων όλο και λιγότεροι άνθρωποι κρατάνε το τιμόνι της ζωής τους στα χέρια τους. Μια μηχανή παραγωγής προιόντων,υπηρεσιών και εντυπώσεων έχει δουλέψει ακατάπαυστα επί δύο αιωνες και έχει καταφέρει να καλύψει σε μεγάλο βαθμό τις υλικές ανάγκες. Η προσδοκία όμως πως, μετά την θρέψη των πολλών, θα άρχιζε μια φάση εξευγενισμού και εκλέπτυνσης των επιθυμιών αποδείχθηκε εντελώς αβάσιμη. Ο σύγχρονος πολιτισμός,αντίθετα,κάνει τον άνθρωπο να φοβάται μήπως «τσαλακωθεί» αν νοιώσει μια δυνατή συγκίνηση για ένα πρόσωπο ή μια υπόθεση.
Ύστατο καταφύγιο, κατά τον Βασίλη Καραποστόλη,για την υπέρβαση της λιποψυχιας,της ψυχικής εξάντλησης και της ατολμίας είναι η φαντασία. Εκεί θα κριθεί το ζήτημα της απεμπλοκής από την παρούσα συνθήκη λέει. Ο χώρος της φαντασίας θα είναι ο καθοριστικός στίβος τα επόμενα χρόνια. Εκτός από τις ανθρώπινες ενέργειες που τις υπαγορεύουν οι συνήθειες, οι υπόλοιπες εμπεριέχουν πάντα μια δόση φαντασίας. Ελάχιστα πράγματα μπορούμε να επιδιώξουμε, προσθέτει ο συγγραφέας, χωρίς να σχηματισθεί στην συνείδηση μια κάποια εικόνα που να σχηματοποιεί, έστω και αμυδρά, τον στόχο μας.
Η φαντασία είναι πράγματι καθοριστική στην επίλυση προβλημάτων και στην λήψη αποφάσεων, καθώς επιτρέπει στα ατομα να διαμορφώνουν διάφορα σενάρια και απολήξεις των ενεργειών τους. Επειδή,όμως,η φαντασία τροφοδοτείται από την επιθυμία και στον σύγχρονο άνθρωπο η επιθυμία, όπως ειπώθηκε, χειραγωγείται από την εμπορική διαφήμιση και η ιδια η φαντασία υπόκειται εν τέλει σε χειραγώγηση, η οποία βέβαια δεν είναι απόλυτη. Ο Βασίλης Καραποστόλης τονίζει σαφώς αυτόν τον περιορισμό στην λειτουργία της φαντασίας. Δεν αναφέρεται όμως καθόλου στον στενό δεσμό μεταξύ φαντασίας και μνήμης. Η φαντασία και η μνήμη συνδέονται άρρηκτα και αλληλοεξαρτώνται.Η μνήμη είναι που, στις περισσότερες των περιπτώσεων, παρέχει τα δομικά στοιχεία, τις παρελθούσες εμπειρίες, στην φαντασία η οποια τα συνδυάζει για να δημιουργήσει νέες ιδέες και να σχηματοποιήσει μελλοντικά σενάρια. Όπως προσφυώς εχει λεχθεί, όποιος ελέγχει το παρελθόν ελέγχει και το μέλλον. Ένα παρελθόν και ένα μέλλον που συνδέεται ευθέως με τις τύχες των ατομικών και συλλογικών υποκειμένων.
Ο συγγραφέας μας καλεί, εν πάση περιπτώσει, να ανιχνεύσουμε τα περιθώρια που υπάρχουν ώστε κάποιες μορφες της αχρηστευμένης και υποτιμημένης φαντασίας και των συναισθημάτων εκείνων που γίνονται φυτώρια ιδεωδών, να στηρίξουν και πάλι την ανθρώπινη θέληση. Κατά την γνώμη όμως, με δεδομένη την έκλειψη της υποκειμενικότητας-ατομικής και συλλογικής-στους καιρούς μας, τα περιθώρια ανάκαμψης μέσω της ενεργοποίησης της φαντασίας είναι πολύ στενά. Σήμερα το ζωογόνο παρελθόν δεν είναι πλέον ενεργό στο παρόν. Τα υποκείμενα δεν μπορούν να «πιασθούν» από τις προνεωτερικές παραδόσεις-θρησκευτικές, πολιτικές και παιδευτικές-για να εμπνευθούν,να αναζωογονηθούν και να ανιχνεύσουν ένα κοινό μετανεωτερικό μέλλον.
Από αυτήν την άποψη,παρά την απουσία αναφοράς από τον συγγραφέα στον δεσμό φαντασίας και μνήμης και στην σχέση μεταξυ ατομικής και συλλογικής υποκειμενικότητας, είναι απόλυτα δικαιολογημένη η θέση του ότι υπο τις παρούσες συνθήκες η μόνη λυτρωτική διέξοδος για τον σύγχρονο άνθρωπο είναι να λάβει αρωγή από υπερκόσμιες δυνάμεις, όπως λέει, δίνοντας θετική απάντηση στο ερώτημα αν υπάρχει ένα υπέρτατο Ον πίσω από τα όντα.
Κανείς δεν δρα αβοήθητος τονίζει ο Βασίλης Καραποστόλης. Ο ήρωας, ο επαναστάτης, ο εφευρέτης, ο πρωτοπόρος καλλιτέχνης και βέβαια ο άγιος λαμβάνουν, όπως υπογραμμίζει, βοήθεια από μια δύναμη που βρίσκεται μέσα τους και έξω τους. Ο άνθρωπος σήμερα παραπαίει επειδή δεν ξέρει πως να ζητήσει αυτήν την ενίσχυση. Επειδή στερείται πίστης στερείται και φαντασίας. Το ζήτημα πάντως για τον άνθρωπο σήμερα δεν είναι να αναλογίζεται πότε πότε το υπερκόσμιο και το Εκείθεν. Είναι να μεταγγίσει από το Εκείθεν, δυνάμεις που να υπηρετούν το Εντεύθεν. Άλλος δρόμος ζωογόνησης δεν φαίνεται να διανοίγεται εκτός από το να εισδύσει μέσα στο πραγματικό το υπερ-πραγματικό,μέσα στο ορατό το αόρατο.