Το φαινόμενο της γένεσης του Λόγου δεν έχει μελετηθεί καλά από τη δυτική φιλοσοφία. Ακόμη και οι Αναλυτική σκέψη, αυτή που έχει ασχοληθεί με παρόμοια φαινόμενα, στο σημείο αυτό επέδειξε σιωπή. Θα θέλαμε στο παρόν κείμενο να ασχοληθούμε λίγο με το ζήτημα αυτό.
Ας ξεκινήσουμε με τον Βιτγκενστάιν, έναν στοχαστή που είναι γενικότερα πολύ της μόδας εδώ και μια πεντηκονταετία τουλάχιστον. Ο διανοούμενος αυτός έλεγε λοιπόν ότι "τα όρια της γλώσσας μου είναι τα όρια του κόσμου μου". Λοιπόν, πιστεύουμε ότι κατά κανέναν τρόπο δεν πρέπει να γίνει δεκτός ο αφορισμός αυτός. Ας πάρουμε ως παράδειγμα την κλασική περίπτωση της Αντιγόνης: μέσα σε ένα σύμπαν λόγου που κανείς δεν θα το περίμενε, γεννιέται ξαφνικά και η φράση "δεν γεννήθηκα για να μισώ, αλλά για να αγαπώ". Και τι δεν έχουν πει για να αρνηθούν ότι η ηρωίδα της τραγωδίας θα μπορούσε να ξεστομίσει μια τέτοια φράση με την έννοια που όλοι καταλαβαίνουμε όταν την διαβάζουμε. Ότι ζούσε σε έναν τέτοιο πολιτιστικό περίγυρο που δεν μπορούσε να αρθρώσει μια τέτοια φράση, ότι η αγάπη ως η βασική κατηγορία της ηθικής θα έρθει με τον χριστιανισμό κ.λπ. Μπορεί όλα αυτά να ηχούν αληθινά, ας μην ξεχνούμε όμως, από θεολογική απόψη, ότι το Άγιο Πνεύμα προενεργούσε ακόμη και στους ειδωλολάτρες.
Βέβαια, μια τέτοια φράση δεν θα ικανοποιούσε τους κοσμικούς στοχαστές, οι οποίοι θα μας έλεγαν ότι η λεγόμενη θεωρία του "σπερματικού λόγου", που διατύπωσε ο άγιος Ιουστίνος ο φιλόσοφος και μάρτυς, είναι ένα μύθευμα. Ας πιάσουμε το θέμα από μια άλλη, επίσης κοσμική εκδοχή. Κάθε πολιτισμός, ως γνωστόν, και με βάση την θεωρία του Κλοντ Λέβι-Στρος αλλά και γενικότερα των ανθρωπολόγων, προσπαθεί να δομήσει, έστω και με την έννοια της δυαδικής αντίθεσης, την "έννοια". Υπάρχουν όμως διάφοροι τομείς που θα πρέπει να δομηθούν: είναι η συγγένεια, οι διατροφικές συνήθειες, το είδος άμυνας, το πεδίο του ιερού και της θρησκείας, η ηθική, ο ελεύθερος χρόνος, η γνώση κ.λπ. Όλα αυτά, είναι η αλήθεια, είναι αδύνατον να μπορέσουν να δομηθούν με το ίδιο "δυαδικό", τέλος πάντων νοησιαρχικό και μαζί αισθηματολογικό σύστημα. Η κοινωνία διαρκώς εφευρίσκει και θεσμίζει πράγματα, πότε στον έναν τομέα και πότε στον άλλο. Διαρκώς εφευρίσκονται πράγματα και χτίζεται κάθε τομέας ξεχωριστά.
Ας πάρουμε την αρχαία Ελλάδα. Ένα μείζον γεγονός είναι ο αποικισμός της Μικρασίας από τους Έλληνες της κυρίως Ελλάδας. Στους καινούργιους τόπους οι άποικοι δεν είχαν μπροστά τους τα διάφορα μνημεία και κατάλοιπα των αρχαίων προγόνων, τα οποία και τους δέσμευαν σε ήθη και παραδόσεις, σε έθιμα, λατρείες, τρόπους σκέψης. Όταν όλα αυτά αφανίστηκαν μπροστά από τα μάτια τους, τότε αποδεσμεύθηκε μια ολόκληρη σκέψη. Πράγματα που πριν δεν ήταν νοητά, μπόρεσαν τώρα να γίνουν κοινός τρόπος σκέψης. Μπορούμε να δούμε τον Όμηρο, σε σχέση μάλιστα με ό,τι οι ειδικοί θεωρούν προγενέστερό του. Ως γνωστόν, οι ομηριστές προσπαθούν εδώ και αιώνες, να βρούν ποια είναι τα παλαιότερα και ποια τα νεότερα στρώματα της επικής αφήγησης, καθώς μάλιστα όλα αυτά βρίσκονται σε τέτοια σύμφυρση και ανακατεμένα μεταξύ τους, που είναι σχεδόν αδύνατον να διαχωριστούν. Στον Όμηρο λοιπόν, και συγκεκριμένα στο πέρασμα από την Ιλιάδα στην Οδύσσεια -πρόκειται για μια κοινή παρατήρηση- διαφαίνεται μια ηθική εξέλιξη και πρόοδος. Για παράδειγμα, πράγμα που είναι μια κοινοτυπία, στην Ιλιάδα οι θεοί είναι άδικοι και απλώς αιμοδιψείς. Δεν ευοδούται ο δίκαιος και ευσεβής, ούτε τιμωρείται ο άδικος. Οι θεοί απολαμβάνουν την μάχη, ψηλά από τον Όλυμπο, έχοντας μάλιστα χωριστεί και σε στρατόπεδα, καθένα από τα οποία υποστηρίζει με μένος τους ευνοουμένους του. Αυτό, ως γνωστόν, αλλάζει στην Οδύσσεια, όπου ο Δίας λέγει ότι οι θνητοί απολαμβάνουν τις συνέπειες των πράξεών τους. Ο δίκαιος και συνετός απολαμβάνει μια ήρεμη και ευτυχισμένη ζωή, αντίθετα από τον ασεβή και δράστη κακών, που τιμωρείται. Μια άλλη εκπληκτική σκηνή βρίσκεται στην λεγόμενη "μνηστηροφονία" της Οδύσσειας, προς το τέλος δηλαδή του έργου, όταν ο Οδυσσέας σκοτώνει τους μνηστήρες. Στην αρχή όμως παρουσιάζεται ως ζητιάνος, επαίτης και ζητά ψωμί. Υπάρχουν πολλοί μνηστήρες που τον εξευτελίζουν και τον περιπαίζουν, ξαφνικά όμως κάποιος λέγει ότι δεν πρέπει να τα βάζουν με τους ζητιάνους, γιατί είναι πρόσωπα που στέλνει ο Δίας για να δοκιμάσει την αρετή των ανθρώπων! Θα έλεγε κανείς ότι πρόκειται για έναν βαθύ χριστιανικό λόγο! Και όμως είναι γραμμένος 800 χρόνια πριν τον χριστιανισμό! Κατά την γνώμη μου, πρόκειται για μια τρανταχτή περίπτωση "σπερματικού λόγου", παρά τις ερμηνείες των ανθρωπολόγων- ας μην προχωρήσουμε περισσότερο με αυτό, για να μην προκαλούμε περιττές έριδες.
**************
Και φθάνουμε στην θεωρία του Alain Badiou. Αυτός λοιπόν ισχυρίζεται ότι μέσα από τους κύριους τομείς του πολιτισμού, που κατ' αυτόν είναι η Πολιτική, η Τέχνη, η Επιστήμη και ο Έρωτας -στο σημείο αυτό φαίνεται η επίδραση από το σύγχρονο κοσμοείδωλο- και τον τρόπο που έχουν δομηθεί και αναπτυχθεί, μπορούμε να ανιχνεύσουμε την Αλήθεια. Πώς; Μα ακριβώς μελετώντας το πεδίο των μεταξύ τους συγκρούσεων! Για παράδειγμα, η Τέχνη έχει περιγράψει και περιγράφει τον Ερωτα ποικιλοτρόπως: μέσα από μυθιστορήματα, όπερες, έργα ζωγραφικής, γλυπτά κ.λπ. λαμβάνουμε μία εικόνα του Έρωτα. Μπορούμε όμως να μελετήσουμε τον Έρωτα και μέσα από την Επιστήμη, την ψυχιατρική και προπαντός την Ψυχανάλυση, η οποία έχει βέβαια επωφεληθεί από την Τέχνη, αλλά δεν παύει να κομίζει και νέες ιδέες στην μελέτη του ερωτικού φαινομένου. Στο σημείο ακριβώς που Τέχνη και Επιστήμη συγκρούονται στις αποφάνσεις περί Έρωτος, εκεί ακριβώς αναδύεται η Αλήθεια.
Η Αλήθεια λοιπόν δεν είναι κάτι που μπορεί να ειπωθεί άμεσα, να μας την γνωστοποιήσει κάποιος. Είναι μάλλον απόκρυφη, μυστική, για να μην πούμε μυστικιστική, και παραμένει εσαεί, παρά την όποια πρόοδο, ξένη. Στο σημείο αυτό πρέπει να πούμε ότι η θεωρία του Μπαντιού έχει τα πλεονεκτήματά της. Όσο και αν μελετάμε την κτίση, λένε οι Πατέρες της Εκκλησίας, δεν πρόκειται να ανακαλύψουμε την ουσία αυτής. Ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης, αυτός ο μέγας θεολόγος αλλά και φιλόσοφος μαζί μεγίστου βεληνεκούς, διδάσκει ότι είναι αδύνατον να εννοήσουμε όχι μόνο την Ουσία του Θεού, αλλά και αυτή ακόμη την ουσία του ανθρώπου και συνάμα όλης της κτίσεως. Πρέπει να πούμε άλλωστε ότι ο άνθρωπος πλάστηκε "κατ' εικόνα" Θεού. Αν δεν γνωρίζει κανείς το Αρχέτυπο, πώς θα καταλάβει την εικόνα του; Το ίδιο συμβαίνει και με όλη την κτίση. Σύμφωνα και πάλι με τους Πατέρες, η κτίση δεν έχει δικό της θεμέλιο, θεμελιώνεται στο θέλημα του Θεού που την κρατά στην ύπαρξη. Εφόσον λοιπόν δεν υπάρχει έσχατο θεμέλιο αυτής, είναι φυσικό να μην μπορέσουμε να εξηγήσουμε την ουσία αυτής.
Τι πρέπει να κάνει λοιπόν ο ειδήμων; Μελετώντας π.χ. τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, θα μπορέσει να βρει τις διάφορες, πολυποίκιλες "ρωγμές", στις οποίες προχώρησε ο πολιτισμός της. Η τραγωδία έφτασε πολύ ψηλά στις ηθικές της και πνευματικές ενοράσεις, η φιλοσοφία πάλι έδωσε και αυτή εκπληκτικά αποτελέσματα, που δεν θα μπορέσει όμως να τα ανιχνεύσει κανείς στην τραγωδία κ.λπ. Για παράδειγμα, η Τραγωδία, παρά τον μονοθεϊσμό του Αισχύλου, δεν έφτασε σε εκείνη την ξεκάθαρη διακήρυξη του Πλάτωνα ότι πάντων των όντων προηγείται η Ιδέα του Αγαθού. Ωστόσο, ούτε και η φιλοσοφία κατέληξε σε κείνη την ήδη μνημονευθείσα ρήση της Αντιγόνης, "δεν γεννήθηκα για να μισώ, αλλά για να αγαπώ". Μετά από αιώνες, οι αντιφάσεις αυτές και οι αντιθέσεις δημιούργησαν τεράστιο πρόβλημα στον ελληνικό πολιτισμό. Για την ακρίβεια διέλυσαν την Τραγωδία, που έναν περίπου αιώνα, και μετά τον Ευριπίδη ουσιαστικά τελμάτωσε, ενώ και η υψηλή Φιλοσοφία κατέληξε, μετά τον Αριστοτέλη, σε ήσσονες Σχολές, από τις οποίες ξεχώρισε βέβαια κάποια, ο Νεοπλατωνισμός. Αυτό ήταν και η αιτία που άνοιξε ολάνοιχτος ο δρόμος για τον χριστιανισμό.
**************
Θα παραλείψουμε προς το παρόν όλα όσα λέγει ο Μπαντιού για το "Συμβάν" και την ανάδυση της Αλήθειας μέσα από αυτό, θεωρώντας ότι η ουσία της σκέψης του είναι αυτή που προαναφέραμε. Τι συνέβη στην δική μας ορθόδοξη παράδοση, και μάλιστα επί Βυζαντίου, της μεγάλης Χριστιανικής Αυτοκρατορίας της Ανατολής; Το λεγόμενο Βυζάντιο υπήρξε στην πραγματικότητα απλή συνέχεια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, είναι η ύστερη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Από τον Μέγα Κωνσταντίνο και μετά, όπως όλη η Αυτοκρατορία, εκχριστιανίζεται. Είναι εντελώς ιδιαίτερη η περίπτωση αυτού του Μεγάλου Αυτοκράτορα- χωρίς αυτόν, υποστηρίζουν έγκυροι μελετητές, η Αυτοκρατορία δεν θα εκχριστιανιζόταν ποτέ. Ωστόσο, χάρη σε αυτόν προσηλυτίστηκε στην νέα Θρησκεία. Βαθμιαία, έγιναν όλοι χριστιανοί. Προς το τέλος της Αυτοκρατορίας του Μεγάλου Θεοδοσίου είχε ήδη επιτευχθεί αυτή η μεταστροφή σχεδόν όλων των ειδωλολατρών στην νέα θρησκεία.
Μπορούμε να μιλήσουμε για "ρωγμές" εντός της χριστιανικής πια Αυτοκρατορίας; Είναι σημαντικό να λάβουμε υπόψη ότι το δόγμα, με έναν τρόπο παράδοξο, σιωπηρά και δίχως κραυγές, επηρέαζε όλον τον πολιτισμό. Ας πάρουμε για παράδειγμα την Οικουμενική Σύνοδο της Χαλκηδόνας, η οποία απεφάνθη ότι ο Χριστός έχει δύο φύσεις, την Θεία και την Ανθρώπινη. Μετά από έναν αιώνα αγώνων κατά του Αρείου και των ομοίων του, του Ευνομίου κ.λπ., η Εκκλησία μπόρεσε να διακηρύξει την αλήθεια: ο Χριστός είναι μόνο μία Υπόσταση, αλλά έχει δύο φύσεις. Η Υπόστασή Του είναι αυτή του Θεού Λόγου.
Το δογματικό αυτό γεγονός επηρέασε στην πραγματικότητα όλον τον πολιτισμό. Το πιο τρανταχτό γεγονός είναι η ανέγερση της Αγίας Σοφίας, η οποία στην πραγματικότητα μεταγράφει στην πέτρα και το μάρμαρο το γεγονός της Ενανθρώπησης του Λόγου, το Δόγμα της Χαλκηδόνας. Προστίθεται τώρα ένας τεράστιος θόλος, ο οποίος μοιάζει - σύμφωνα και με τις περιγραφές των ίδιων των Βυζαντινών- να κατεβαίνει και να αιωρείται στον Ουρανό, στέφοντας το όλο οικοδόμημα. Πράγματι, ο Ουρανός κατέβηκε στην γη. Ο Θεός έγινε άνθρωπος. Εκτός από την αρχιτεκτονική, τώρα μπαίνουν και τα θεμέλια της αγιογραφίας. Η αγιογραφία καθίσταται δυνατή. Οι πιο παλιές εικόνες που έχουμε είναι οι περίφημες κηρόχυτες της Μονής Σινά, οι οποίες προέρχονται από τον 6ο αιώνα. Δεν υπάρχει όμως αμφιβολία ότι οι εικόνες αυτές γνωρίζουν μια προϊστορία. Στις κατακόμβες είχαμε κυρίως συμβολικές εικόνες του Χριστού, όπως του Ορφέα που με την μουσική του σαγηνεύει ακόμη και τα άλογα ζώα κ.λπ. Τώρα οι εικόνες, όπως τις βλέπουμε στην Μονή Σινά, εγκαταλείπουν αυτές τις συμβολικές μορφές, και μάλιστα θα έλεγε κανείς, ειδικά στην περίπτωση της εικόνας του Χριστού Παντοκράτορα, ότι προλαμβάνουν και τις αποφάσεις της Έβδομης Οικουμενικής Συνόδου. Με την Έβδομη Οικουμενική Σύνοδο, και επίσης με τα έργα του αγίου Θεοδώρου Στουδίτη, και αφού έχουν προηγηθεί οι αντιμονοφυσιτικές και αντιμονοθελητικές Σύνοδοι, διακηρύσσεται ότι ο Χριστός δεν προσέλαβε απλώς την ανθρώπινη φύση, όπως σωστά διετράνωσε η Χαλκηδόνα, αλλά υπήρξε στην πραγματικότητα ένα αληθινό ανθρώπινο "άτομο"- σύμφωνα με την διατύπωση του αγίου Θεοδώρου Στουδίτη. Οι αγιογράφοι είναι υποχρεωμένοι να ζωγραφίζουν τον Χριστό όπως στην πραγματικότητα ήταν, καθώς δεν δημιουργούμε έναν πίνακα, αλλά παριστάνουμε την ίδια την μορφή του Σωτήρος Χριστού. Δημιουργείται όμως το ερώτημα: τι ζωγραφίζουμε, την Θεία ή την ανθρώπινη φύση; Το θείο δεν εικονίζεται, ενώ η γυμνή ανθρώπινη φύση δεν σώζει. Ο άγιος Θεόδωρος Στουδίτης διευκρίνισε ότι στην πραγματικότητα αυτό που ζωγραφίζουμε είναι η Υπόσταση. Το σώμα του Κυρίου, που εικονογραφείται "ιεροπρεπώς", είναι το Σώμα του Θεού Λόγου. Δεν είναι απλώς φορέας, αλλά πηγή της χάρης- σύμφωνα με την ομολογία των θεοπτών αγίων και των μεγάλων θεολόγων. Και έτσι η αγιογραφία καθίσταται δυνατή.
Γενικότερα, όσο προχωρούσε η Χριστολογία αλλά και η Μαριολογία, και όπως ξεκαθαρίστηκαν όλα αυτά με τις Οικουμενικές Συνόδους, ο όλος πολιτισμός "έδεσε" σε ένα ενιαίο μόρφωμα. Αντίθετα από την αρχαία Ελλάδα, όπου υπήρχε μια διασπορά "κέντρων" σκέψης και παραγωγής πολιτισμού, όπου επίσης η θρησκεία και ο μύθος ήταν μια ελεύθερη μορφή μεταφυσικής δόμησης του κόσμου, χωρίς να υπάρχει κάποιο ενιαίο κέντρο ελέγχου όλων αυτών, το Βυζάντιο ήταν πραγματικά μία και μόνο μία "ναυς", που προχωρούσε προς το μέλλον. Κάθε φορά που παρουσιαζόταν μια "ρωγμή", αυτό ενδιέφερε όλη την Αυτοκρατορία. Όταν η Αυτοκρατορία βρισκόταν προς το τέλος της, και παρουσιάστηκε η τελευταία ρωγμή, αυτή που αφορούσε το άκτιστο φως και την δυνατότητα του ανθρωπίνου σώματος να θεάται αυτό, κινητοποιήθηκε όλη η Αυτοκρατορία. Η Αυτοκρατορία σβήνει ενώ θεολογικά και πολιτιστικά ακτινοβολεί όσο ποτέ. Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς διακηρύσσει την αξία του ανθρωπίνου σώματος, που μετέχει στην θεοπτία, ενώ ασφαλώς και καταφάσκει την διδασκαλία του αγίου Συμεών του Νέου Θεολόγου ότι ο Θεός είναι Φως και στους αξίους παρουσιάζεται ως Φως. Παράλληλα, η αγιογραφία φτάνει στις πιο υψηλές της κορυφώσεις, με τον Πανσέληνο και γενικά την Μακεδονική Σχολή, τον ζωγράφο της Μονής της Χώρας κ.λπ. Δεν θέλουμε να πούμε ότι το Βυζάντιο ήταν μια άτεγκτη θεοκρατία. Ωστόσο, λειτούργησε η όλη Αυτοκρατορία ως ένα και ενιαίο σώμα, ως ένας πολιτιστικός οργανισμός, που προσπάθησε να έχει συνοχή και να μεταμορφωθεί από το μέγα γεγονός του προσηλυτισμού της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας στον χριστιανισμό.
****************
Θα αφιερώσουμε τώρα λίγο χώρο στην θεωρία του Μπαντιού για το "Συμβάν". Κατά τον συγκεκριμένο λοιπόν φιλόσοφο το "Συμβάν" είναι μια απροσδόκητη ρήξη με την καθεστηκυία τάξη πραγμάτων, η οποία και ανατρέπει αυτό που θεωρούμε δυνατό ή φυσιολογικό σε μια δεδομένη κατάσταση. Η "κατάσταση" σημαίνει ότι το καθημερινό κοινωνικό, πολιτικό ή πολιτισμικό status quo, τους κανόνες και τις "αλήθειες" που ορίζουν τι είναι δυνατό και τι όχι. Μιλήσαμε ήδη για τους τέσσερις τομείς της ανθρώπινης ύπαρξης, την Πολιτική, την Τέχνη, την Επιστήμη και τον Έρωτα, όπου και μπορεί να συμβεί το "Συμβάν". Για να το πούμε πιο απλά, το Συμβάν στον Μπαντιού είναι εκείνη η μαγική, απρόβλεπτη στιγμή, που σκίζει το πέπλο της καθημερινότητας και μας αναγκάζει να επανακαθορίσουμε ποιοι είμαστε και τι είναι δυνατό να συμβεί.
Θα θέλαμε καταρχήν να πούμε ότι το μέγιστο Συμβάν, αυτό που μας βοηθά να υποδεχθούμε όλα τα άλλα, είναι ο "Εαυτός" μας. Ποιοι είμαστε στα αλήθεια; Είμαστε αυτό το αυτοθεμελιωνόμενο και αυτογεννώμενο "Ego" ("Εγώ"), το οποίο αποκτά την δυναμικότητά του διά της κατάκτησης της σκέψεως ("cogito ergo sum"); Αυτό το "Εγώ" είναι που βασίλεψε στην Νεοτερικότητα, εφευρισκόμενο από τον Ντεκάρτ, καταφασκόμενο από τον Καντ και επηρεάζοντας τόσο πολύ την Φιλοσοφία και τον Στοχασμό. Πώς γεννιέται αυτό το "Εγώ"; Με ποιον μηχανισμό; Στον Ντεκάρτ και τον Καντ στην πραγματικότητα δεν έχει σώμα. Ή μήπως απλά, όπως ισχυριζόταν ο Χιουμ και πολλοί αναλυτικοί φιλόσοφοι σήμερα, πρόκειται για μια ψευδαίσθηση, καθώς δεν υπάρχει κέντρο εαυτού και συνείδησης στον εγκέφαλο, κατά τους νευροβιολόγους; Το πιο σημαντικό είναι να αποδεχθούμε αυτόν τον Εαυτό ως Δώρο. Υπάρχει κάποιος που με καλεί στην ύπαρξη- αν δεν μιλούν και δεν αγγίζουν το βρέφος, ακόμη και αν το ταϊζουν κανονικά, αυτό πεθαίνει. Αν δεν με αγαπούν, δεν μπορώ να ζήσω.
Και δεύτερο, και ακόμη πιο σημαντικό, είναι το πραγματικό Συμβάν, η Αποκάλυψη- αυτό διακηρύσσουν όλοι οι Πατέρες της Εκκλησίας. Ο Θεός ανέκαθεν απεκάλυπτε τον Εαυτό Του, είτε με την λεγόμενη "φυσική αποκάλυψη", είτε αργότερα, στην Παλαιά Διαθήκη, ως Αυτός που εμφανίστηκε στο όρος Σινά και έδωσε τον Νόμο. Σε όλες τις περιπτώσεις αυτές, προενεργούσε το μυστήριο της Ενσάρκωσης του Λόγου. Το γεγονός της Ενανθρώπησης είναι η ολοκλήρωση της Αποκάλυψης, καθώς με αυτήν ο Θεός ο ίδιος, ο μέγας Γιαχβέ της Παλαιάς Διαθήκης, γίνεται άνθρωπος. Ωχριά κάθε σκέψη μπροστά σε αυτό το μυστήριο. Ο Μπαντιού λέγει ότι το "Συμβάν" μπορεί να συμβεί μέσα από τον Έρωτα: ας θυμηθούμε τον άγιο Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη, που μιλά για τον Θεό ως "Αγάπη", που λέγει ότι το κύριο όνομα Αυτού είναι "Έρως". Όταν ο Θεός εμφανίζεται στην ψυχή, όταν ο Θεός ενανθρωπίζεται, τότε το μυστήριο του Θείου Έρωτα μας κατακλύζει. Είναι ίδιον του Έρωτα να καταλαμβάνει ολόκληρη την ψυχή, ολόκληρο τον "νοητικό ορίζοντα", όπως θα έλεγαν οι φιλόσοφοι, στην πραγματικότητα όλο το σώμα και την ψυχή. Όλα τα υπόλοιπα "Συμβάντα" που αναφέρει ο Μπαντιού, π.χ. η ανακάλυψη του Ιμπρεσσιονισμού στην Τέχνη, η Θεωρία της Σχετικότητας του Αϊνστάιν, η απόβαση στην Νορμανδία κ.λπ., στην πραγματικότητα έχουν τα όριά τους. Ξεθυμαίνουν. Γρήγορα, όσο μεγάλα και αν είναι, καταπίπτουν ή ξεπερνιούνται.
Αντιθέτως, το γεγονός της Αποκάλυψης του Χριστού, που βέβαια μετά την Γέννησή Του, βαπτίσθηκε, κήρυξε, θαυματούργησε, και στο τέλος έπαθε, σταυρώθηκε και Ανέστη, είναι ένα μυστήριο που διανοίγει την θέα προς το Απειρο, χωρίς να την εξαντλεί ποτέ, καθώς ο Θεός είναι Ατελεύτητος και δεν γνωρίζει όρια.
************
Τελειώνουμε λέγοντας ότι κάποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι η λεγόμενη "Αποκάλυψη" είναι ένα μύθευμα. Στην πραγματικότητα, εικόνα της Αποκάλυψης είναι και το πρόσωπο του Άλλου. Μυστηριώδες, αποφατικό, ανεξιχνίαστο, παρά την όποια γνωριμία έχουμε μαζί του. Το πρόσωπο του άλλου ανθρώπου μας παραπέμπει στο Πρόσωπο του Θεού, ο Οποίος ανασταίνει και την σχέση με τον Συνάνθρωπο. Όλα αυτά τα συνοψίζει τόσο ωραία η εικόνα του Παντοκράτορος Χριστού, που το φωτοστέφανό Του γράφει, "Έγώ ειμί ο Ων".
Η ζωγραφική παράσταση που συμπληρώνει τη σελίδα ("Βασίλειος ο Μακεδών στη μονή του αγίου Διομήδους", 1939) είναι έργο του Φώτη Κόντογλου.
