Η Αγία Μαρία Σκομπτσόβα, ένα ανήσυχο και πολυτάλαντο πλάσμα, νεαρή άθεη, ποιήτρια, ζωγράφος, επαναστάτρια, μητέρα, δήμαρχος και, τελικά, μοναχή, αφιέρωσε τη ζωή της στη φροντίδα των κατατρεγμένων.
Η Μελίτα Αντωνιάδου έγραψε για τη Μαρία ένα συναρπαστικό κείμενο, καρπό πολυετούς έρευνας πάνω στη ζωή και το έργο της. Με αφετηρία αυτό το κείμενο, ο ζωγράφος Μπάμπης Πυλαρινός δημιούργησε 24 ζωγραφικά έργα, για το βιβλίο.
Την Κυριακή 8 Φεβρουαρίου 2026 πραγματοποιήθηκε η παρουσίαση του βιβλίου, και στο σπιτάκι θα εκτεθούν τα 24 ζωγραφικά έργα που το συνοδεύουν. Η έκθεση θα διαρκέσει έως και την Κυριακή 1 Μαρτίου 2026. Για την Αγία Μαρία Σκομπτσόβα και τις σκέψεις που γεννά ο τρόπος ζωής της μίλησαν η συγγραφέας Μελίτα Αντωνιάδου, ο ζωγράφος Μπάμπης Πυλαρινός και ο π. Παύλος Κουμαριανός
Την ευχή της αγίας Μαρίας να έχουμε.
Να προσθέσω μερικές σκέψεις μου (χωρίς να θέλω να πω ότι είναι σωστές).
1) Η αγία δεν ακολούθησε με ακρίβεια το πρότυπο του ορθοδόξου μοναχισμού. Ωστόσο, ας έχουμε υπόψη ότι, αφού έγινε η κουρά της στο Παρίσι, πήγε σε δύο μοναστήρια στη Σοβιετική Ένωση, έμεινε λίγο διάστημα και έπειτα γύρισε στο Παρίσι. Είχε γνωρίσει δηλαδή τον μοναχισμό, όπως ήταν (και πρέπει να είναι). Είδε βέβαια και μερικούς πειρασμούς που αντιμετώπιζαν εκεί κάποιοι μοναχοί (χωρίς αυτό να μειώνει την αξία του μοναχισμού ή να υποδηλώνει ότι όλοι οι μοναχοί και μοναχές συμπεριφέρονταν έτσι): ενώ οι άνθρωποι δίπλα του υποφέρουν, να ενδιαφέρεται κανείς μόνο για τη δική του σωτηρία ή να σπαταλά όλη του την ενέργεια σε τσακωμούς για ασήμαντα πράγματα (ποιο ημερολόγιο είναι πιο σωστό, το παλιό ή το νέο).
2) Η αγία έζησε σε μια πολύ δύσκολη εποχή (στην οποία μάλιστα δεν υπήρχαν ανεπτυγμένες κοινωνικές υπηρεσίες και κάποιος έπρεπε να αναλάβει δράση). Η Εκκλησία έχει την έννοια της οικονομίας, ο τρόπος με τον οποίο άσκησε τον μοναχισμό η αγία Μαρία ήταν στα πλαίσια της οικονομίας. Και μάλιστα με την ευλογία του επισκόπου της. Δεν αυθαιρέτησε, δεν πήρε μόνη της πρωτοβουλία να αλλάξει τον μοναχισμό.
3) Στο μοναστήρι της στο Παρίσι (κι ας μην ήταν τέλειο και λαμπρό σαν κτήριο) οι ακολουθίες τελούνταν κανονικά. Και η ίδια προσευχόταν (όπως όλοι οι μοναχοί), δεν έκανε μόνο ελεημοσύνες.
4) Στην ιστορία της Εκκλησίας, σε δύσκολες και κρίσιμες περιόδους, πολλοί άγιοι μοναχοί αναγκάστηκαν να ξεφύγουν από το κλασικό πρότυπο του ορθοδόξου μοναχισμού. Ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός παράτησε το μοναστήρι του, βγήκε στον κόσμο και ξεκίνησε να μιλάει με ανθρώπους, να κάνει περιοδείες και να χτίζει σχολεία. Η αγία Φιλοθέη η Αθηναία αναγκάστηκε και εκείνη να φροντίζει διάφορους φτωχούς ανθρώπους. Αυτά ήταν επιπλέον πράγματα, που δεν ήταν στα μοναχικά “καθήκοντα”. Τι δουλειά είχε ο άγιος Κοσμάς να κάνει βόλτες και να χτίζει σχολεία, αντί να βρίσκεται κλεισμένος στο μοναστήρι και να προσεύχεται; Τι διαφορά έχει αυτός από την αγία Μαρία, που έκανε βόλτες και έκανε συσσίτια; Ό,τι γίνεται για την αγάπη του Θεού, και με την κλήση του Θεού σε δύσκολες περιστάσεις, είναι (μεταφορικά) μια προσευχή. Και το να χτίσεις ένα σχολείο για να διδάσκει Χριστό, προσευχή είναι. Και το να μαγειρέψεις για μια εικόνα του Θεού, προσευχή είναι.
5) Το τσιγάρο στα χέρια της είναι σκανδαλιστικό, φυσικά. Δεν πρέπει να το βλέπουμε όμως σαν να προσπαθούσε η αγία να το “νομιμοποιήσει”, να το κάνει να “σταματήσει” να είναι αμαρτία. Ας σκεφτούμε όμως, πόσοι άγιοι παρίσταναν μπροστά στον κόσμο ότι αμάρταναν, για να ταπεινώνονται και να μην τους θαυμάζει ο κόσμος; Δεν θα μπορούσε να συμβαίνει αυτό με την αγία Μαρία; Επίσης, μπορούμε να φανταστούμε πόσο πιο άνετα θα ένιωθε ένας εξαθλιωμένος αμαρτωλός, τον οποίο πλησίαζε η αγία για να τον βοηθήσει, αν την έβλεπε να είναι πιο “ανθρώπινη” αντί για απόμακρη και “ατσαλάκωτη”; Ας θυμόμαστε επίσης ότι η αγία, όταν μιλούσε στα μπαρ με όλους αυτούς τους εξαθλιωμένους, προσευχόταν ταυτόχρονα γι’ αυτούς και τους συμβούλευε να πάνε να εξομολογηθούν, ενώ προσπαθούσε να τους βοηθήσει και η ίδια με πρακτικές κουβέντες, ιδέες και λύσεις.
6) Ας θυμόμαστε και ότι ένας άνθρωπος μπορεί να γίνει άγιος ακόμα και σε μια στιγμή, σε ελάχιστο χρόνο. Έτσι, για παράδειγμα, έγινε άγιος ο ληστής στο Γολγοθά. Αν εστιάσουμε και δούμε τη ζωή της αγίας μόνο μέσα στο στρατόπεδο συγκέντρωσης, δεν φαίνεται η αγιότητά της; Συνεχής προσευχή, δοξολογία και ελπίδα στο Θεό, πλήρης παράδοση στο θέλημά Του, νηστεία, μελέτη του Ευαγγελίου, εργόχειρο (κατασκευή μιας εικόνας της Παναγίας), προσφορά και λόγια παρηγοριάς στις συγκρατούμενες, θυσία… Τι περισσότερο να έκανε; Ακόμα κι αν δεν ήταν “καλή” η προηγούμενη ζωή της και η εικόνα της σαν μοναχή στο Παρίσι (που δεν ισχύει φυσικά αυτό), δεν αρκεί η “εικόνα” της μέσα στο στρατόπεδο συγκέντρωσης ώστε να δούμε ότι είναι αγία;
Μπράβο για την ιδέα και την προσπάθεια να κάνετε πιο γνωστή την αγία. Θα διαβάσω το βιβλίο σύντομα. Προς το παρόν, εχω μερικές ενστάσεις για την περίληψη που διάβασα, θεωρώ ότι αδικεί τη δουλειά σας και την ίδια την αγία (και είναι πολύ κρίμα…).
Λέτε:
“Στο περίφημο σπίτι της, στην οδό Λουρμέλ, στο κατεχόμενο Παρίσι του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, προσέφερε καταφύγιο και περίθαλψη σε όσους είχαν ανάγκη, ανεξάρτητα από τη θρησκευτική τους ταυτότητα.”
Σχόλιο:
Ήταν μοναστήρι, έστω και ατελώς οργανωμένο και στεγασμένο -πρόχειρα, και λόγω ανάγκης- μέσα σε ένα παλιό κτηριο… Όχι “σπίτι”. Ήταν ένας τόπος προσευχής και άσκησης, με εκκλησάκι, ιερέα, ακολουθίες και μυστήρια, κοινή τράπεζα, διακονίες (τις οποίες αναλάμβαναν οι ένοικοι και οι φιλοξενούμενοι στο μοναστήρι, ακόμα κι όσοι δεν ήθελαν να συμμετάσχουν στις ακολουθίες…), σαλόνι-αρχονταρίκι όπου συζητούσαν (η Μαρία με τους απλούς ανθρώπους, η Μαρία με διάφορους ακαδημαϊκούς και φιλοσόφους, ή η Μαρία με διάφορους ξένους που την πλησίαζαν και ήθελαν να μάθουν σχετικά με την ορθοδοξία… πχ ο Ηλίας Φονταμίνσκι, Εβραίος εκδότης χριστιανικών πατερικών κειμένων, και ρωμαιοκαθολικες καλόγριες)
Λέτε:
“Η Μαρία ακολούθησε τον δικό της αντισυμβατικό δρόμο, έζησε έντονα, σκανδάλισε με τον βίο της, και εξακολουθεί να σκανδαλίζει πολλούς χριστιανούς”
Σχόλιο:
Ναι, οκ, αλλά βοηθά αυτή η διατύπωση στην πνευματική ωφέλεια; Στην Εκκλησία, σαν πιστοί, θέλουμε ενότητα και σύμπνοια.
– Η Μαρία ΔΕΝ ακολούθησε κανένα “δικό της” δρόμο. Ακολούθησε μια πρακτική ελαφράς παρέκκλισης από την παράδοση, μέσα στα πλαίσια της οικονομίας και των δύσκολων αναγκών της εποχής της…. Όπως πολλοί άλλοι μοναχοί άγιοι που αναγκάστηκαν να “παρεκκλίνουν” ελαφρως, μέσα στην ιστορία της Εκκλησίας.
– Τι σημαίνει “έζησε έντονα”; Ζούσε σε ακραίες συνθήκες, με πόλεμο κλπ, όλοι τότε ζούσαν “έντονα”. Μάλλον θέλατε να πείτε ότι η καρδιά της λαχταρούσε έντονα τον Χριστό και ζούσε συνεχώς μια λειτουργία. Ακόμα και η διακονία των ανθρώπων ήταν μια λειτουργία μετά τη λειτουργία. Μια προσπάθεια να στηρίξει τους ανθρώπους ώστε να προοδεύσουν στη ζωή τους…. Μην ξεχνάμε και την αντίληψη που είχε, ότι “το ψωμί για τον εαυτό μου είναι ζήτημα υλικό, όμως το ψωμί για τον αδελφό μου είναι ζήτημα πνευματικό”.
– Ο Χριστός είπε αλίμονο σε αυτόν που σκανδαλίζει, κι εσείς προβάλετε σαν “κατόρθωμα” τον σκανδαλισμό; Η αγία Μαρία όμως ΔΕΝ ήθελε να σκανδαλίσει κανέναν…. Άλλο πράγμα το να κάνει μια σαλότητα (για να δείξει την ενόχλησή της με έναν εγωκεντρισμό ή μία έμφαση στον τύπο που παρέβλεψε την ουσία, κλπ)… Θέλουν προσοχή οι λέξεις που χρησιμοποιούμε.
Σε συνέχεια των υπολοίπων προβληματισμών και ενστάσεων, να κάνω και ένα σχόλιο για την απουσία της αγίας -μερικές φορές- από τις ακολουθίες, ή για το ότι -επίσης μερικές φορές- έφευγε νωρίτερα, πριν τελειώσουν.
Θυμίζω ότι στα “παραδοσιακά” μοναστήρια μερικοί μοναχοί επίσης έχουν ευλογία να απουσιάζουν (εντελώς, ή για λίγο) από τις ακολουθίες. Πχ ο μοναχός που μαγειρεύει ή ετοιμάζει ένα κέρασμα, για να φάνε οι πιστοί μόλις τελειώσει η ακολουθία. Και η αγία Μαρία λοιπόν, δεν έκανε κάτι διαφορετικό.
Νομίζω ότι όσοι “σκανδαλίζονταν” μαζί της (ή όσοι “σκανδαλίζονται” ακόμα και σήμερα) είναι άτομα που δεν γνωρίζουν καλά τον μοναχισμό. Και είναι λογικό αυτό, ένας πιστός που ζει στον κόσμο, πηγαίνει στην ενορία του και κάνει μόνο καμιά επίσκεψη σε μοναστήρια σπάνια, δεν έχει ζήσει τον μοναχισμό, δεν ξέρει πώς είναι η ζωή ενός μοναχού σε όλο το “εύρος” της καθημερινότητάς του.
Έχει μόνο μια “μικρή” εικόνα της ζωής ενός μοναχού, και τα στοιχεία αυτής της “μικρής” εικόνας ίσως να μην τα βλέπει στην ζωή της αγίας Μαρίας – ενώ όμως στην πραγματικότητα υπάρχουν.
Ταυτόχρονα, νομίζω παίζουν ρόλο και οι διάφορες προκαταλήψεις που μπορεί να έχει ο ίδιος και λειτουργούν σαν “γυαλιά” στα μάτια του, τα οποία “φιλτράρουν” αυτό που βλέπει και το ερμηνεύουν όπως θέλουν…
(Γι’ αυτό και διαφωνώ επίσης, σχετικά με την αγία Μαρία, με τα βιβλία του Αλεξόπουλου… Η αγία Μαρία ΔΕΝ ήταν “αναρχική εν Χριστώ”, όπως γράφει εκείνος, ούτε άτομο που “συνέλαβε εναργέστερα από κάθε άλλη μορφή της σύγχρονης Ορθοδοξίας το ευαγγελικό μήνυμα”, ούτε άτομο που ήθελε να επαναστατήσει και να προκαλέσει μέσα στην Εκκλησία… Όλα αυτά τα θεωρώ προκαταλήψεις και διαστρεβλώσεις του Αλεξόπουλου, όχι αυθεντικά πιστεύω της αγίας…. Τα οποία, τελικά, μόνο κακό κάνουν, δημιουργώντας μια απωθητική -και άδικη- εικόνα της αγίας στους περισσότερους πιστούς….)
Ο έχω ώτα ακούειν… Ο έχων όμματα οράν….
Χριστός ανέστη!
Ευχαριστούμε για την παρουσίαση της αγίας Μαρίας! Ένα ευχαριστώ και στους δυο προλαλήσαντες σχολιαστές για τις επισημάνσεις και τις διευκρινήσεις τους.