Η ομοιογένεια της ελληνικής ταυτότητας, έργο της δισαίωνης παρουσίας του ελληνικού κράτους, συγκαλύπτει σημαντικές πολιτισμικές διαφορές. Χιλιετηρίδες διαβίωσης σε εδάφη κοντινά μεν, αλλά ανόμοια ως προς τις φυσικές συνθήκες, διαμόρφωσαν διαφορετικές αξίες. Οι συνεχείς μεταναστεύσεις, οικονομικές ή λόγω διωγμών, χαρακτηριστικό της ιστορίας μας, περιπλέκουν τον πολιτισμικό χάρτη.
Για την πολιτική ανάλυση, η ελληνική πολιτισμική ποικιλία κατηγοριοποιείται σχηματικά γύρω από δύο πόλους. Ο πρώτος αντιπροσωπεύει το αξιακό σύστημα της ορεινής Ελλάδος, την βαλκανική της διάσταση. Κοινότητες αποκεκομμένες, εξαρτημένες από λιγοστούς πόρους, απειλούμενες από λιμό, διέπονταν από κοινωνικό και οικογενειακό συντηρητισμό, αυταρχικές πολιτικές δομές και αμοιβαία καχυποψία ανάμεσα στα οικογενειακά κοινωνικά κύτταρα. Οι σκληροτράχηλες ορεινές κοινωνίες ανέπτυξαν ισχυρές αντιστάσεις στις απειλητικές δυνάμεις της φύσης και στις έξωθεν εισβολές. Οι απόγονοι των ορεσειβίων, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν σταδιακά στις πεδιάδες και στις πόλεις, διατηρούν πολλά κληροδοτημένα πολιτισμικά χαρακτηριστικά.
Η δεύτερη κατηγορία αναφέρεται στην θάλασσα, την μεσογειακή Eλλάδα. Καραβοκύρηδες και πειρατές, έμποροι και τραπεζίτες, οι θαλασσινοί Έλληνες χαρακτηρίζονταν από επιχειρηματικό πνεύμα, προσαρμοστικότητα στις αλλαγές και έντονο ατομικισμό. Οι παραδόσεις αυτές παραμένουν ζωντανές στην διασπορά, στην ναυτιλία και σε μεγάλο μέρος της ελλαδικής αστικής τάξης.
Οι δύο ομάδες φαίνονται τόσο διαφορετικές, ώστε είναι απορίας άξιον πώς συμβιώνουν στο ίδιο κράτος. Πολλές από τις μεγάλες εσωτερικές διενέξεις και συγκρούσεις μπορούν να αναλυθούν υπό το πρίσμα της γεωγραφικής διάκρισης. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος, επίκεντρο του διχασμού, υπήρξε γνήσιος εκπρόσωπος των θαλασσίων αξιών. Η κομμουνιστική εξέγερση, αντιθέτως, κυριάρχησε στους ορεινούς όγκους· εκεί συγκροτήθηκε η "Κυβέρνηση του Βουνού". Οι αντάρτες δεν εγνώριζαν υποχρεωτικά τον Μάρξ· έβλεπαν, όμως, στην Αγγλία και στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής τους συμμάχους της θαλασσινής Ελλάδος.
Ο συγκρουσιακός χαρακτήρας της γεωγραφικής τομής δεν αναιρεί τα πλεονεκτήματα από την συμπληρωματικότητα των δύο κόσμων. Ο θαλασσινός βενιζελισμός διπλασίασε την Ελλάδα· το έπος του σαράντα οφείλει πολλά στους ορεσείβιους πληθυσμούς. Αθήνα και Σπάρτη αδυνάτισαν την Αρχαία Ελλάδα με τους πολέμους τους· παραλλήλως, διαμόρφωσαν την διαλεκτική του ελληνικού πολιτισμού, περί την οποία περιστρέφεται η πολιτική σκέψη της Δύσης.
Σε κάθε αλλαγή του γεωοικονομικού και γεωπολιτικού περίγυρου, η επιλογή ανάμεσα στο βουνό και την θάλασσα γίνεται ζωτικό πολιτικό διακύβευμα. Oι "θαλασσινοί" επεκράτησαν το 1949. Ειρωνία της τύχης ; εν συνεχεία, λόγω του Ψυχρού Πολέμου, στην Ελλάδα επεκράτησαν οι αξίες του βουνού: κλείσιμο των συνόρων, αυταρχισμός, προστατευτισμός και κρατισμός. Οι νικητές δεν επέβαλαν τις αξίες τους στους ηττημένους. Όσοι "θαλασσινοί", δεξιοί ή αριστεροί, δεν συμβιβάστηκαν με τον κυρίαρχο πολιτισμό των ορέων αναζήτησαν διέξοδο στην διασπορά ή απομονώθηκαν πολιτικά στα κοσμοπολιτικά αθηναϊκά κοινωνικά γκέττο.
Σήμερα οι συνθήκες έχουν αλλάξει άρδην. Η παγκοσμιοποίηση επιβάλει τις αξίες της θάλασσας. Η εμμονή στον πολιτισμό των ορέων οδηγεί σε καταστροφές, όπως η βιούμενη. Στην πολιτική ζωή εξακολουθεί όμως να επικρατεί το βουνό. Οι « ορεινοί » απομυζούν το κράτος, ενώ οι « θαλασσινοί » αντιμετωπίζουν αφ’υψηλού τις συγκρούσεις του ελλαδικού μικροκόσμου. Οι ακραιφνείς φιλελεύθερες δυνάμεις δύσκολα συγκεντρώνουν 2-3% στις εκλογές.
Όλοι καλλιεργούν ψευδαισθήσεις. Για να επιβιώσει οικονομικά η Ελλάδα του βουνού έχει ανάγκη από το θαλάσσιο άνοιγμα. Οι « θαλασσινοί » χρειάζονται την αναφορά στο ελληνικό κράτος, είτε κατοικούν στην Αθήνα είτε στην Νέα Υόρκη. Από την φύση και τον πολιτισμό της Ελλάδας αντλούν την αίγλη τους διεθνώς. Στην Ελλάδα θα καταφύγουν όταν τους απειλήσουν κύματα ξενοφοβίας, όπως συνέβη κατ'επανάληψιν στο παρελθόν. Ούτε η προσοδοθηρία του κλειστού πελατειακού κράτους ούτε ο πολιτικός absenteisme μπορούν να εξακολουθήσουν, χωρίς βαρύτατες συνέπειες για όλους.
Η ενότητα όρους και θαλάσσης αποτελεί εγγύηση επιτυχίας και για την Ελλάδα και για τον Ελληνισμό. Η εθνική συμβολική, αρτηριοσκληρωτική υπό την επίδραση του ορεινού συντηρητισμού, παραμελείται υπεροπτικά από τους θαλασσινούς, οι οποίοι, διαπιστώνοντας την αστοχία της στο διεθνές περιβάλλον, την αποποιούνται.
Η επόμενη πολιτική μάχη στην Ελλάδα, πιο κρίσιμη από την τρέχουσα οικονομική, θα διεξαχθεί στον τομέα των ιδεών και των αξιών. Η αναπόφευκτη αντιπαράθεση των ορέων και των θαλασσών πρέπει να οδηγήσει σε νέα σύνθεση. Χωρίς διχασμούς.
πηγή: Aντίφωνο, Δημοσιεύτηκε στην "Εστία" 8-1-2013
Η σύνθεση των δύο αντιλήψεων είναι φυσικά το ευκτέο και για να επιτευχθεί αυτό πρέπει ο καθένας να αναλάβει τον ρόλο που παίζει καλύτερα. Αν λοιπόν οι “θαλασσινοί” αντιπροσωπεύουν την πολυμήχανη επιχειρηματική Ελλάδα της προόδου και των ανοιχτών οριζόντων, οι “ορεσείβιοι” είναι η ραχοκοκαλιά και η ψυχή της.
Συνεπώς αν οι “θαλασσινοί” κάνουν για να διαμορφώσουν την τακτική της χώρας, οι “ορεσείβιοι” κάνουν για να ηγούνται των στρατηγικών επιλογών της. Είναι η διαφορά του ταξίαρχου (“θαλασσινός”) με τον στρατηγό (“ορεσείβιος”).
Σε αντίθεση περίπτωση ελλοχεύει ο κίνδυνος Εθνικών Τραγωδιών π.χ. όταν ο “θαλασσινός” Βενιζέλος έπαιξε τον ρόλο του στρατηγού, διπλασίασε την Ελλάδα μεν (το εύκολο κομματι φυσικά, δεδομένων των συνθηκών της εποχής), αλλά μας οδήγησε στην Μικρασιατική Καταστροφή η οποία ταλανίζει την Ρωμιωσύνη έναν αιώνα σχεδόν.
Η σύνθεση των δύο αντιλήψεων μπορεί να γίνει λοιπόν λειτουργική αν πάρουμε το παράδειγμα ενός καλά οργανωμένου στρατού. Οι
Ο “θαλασσινός” Βενιζέλος όχι μόνο διπλασίασε την Ελλάδα, αλλά έφερε και την Μικρασιατική καταστροφή. Για να μην ξεχνιόμαστε. Φυσικά, η
Ιδού, ένα κείμενο που διαψεύδει την ελεύθερη βούληση: Η ιστορία των ανθρώπων, μας λέει, είναι η ιστορία της καταγωγής τους.
[i]Ποια Αριστερά και ποια Δεξιά, οπότε: Οι ταυτότητες αυτές είναι, μόνο, απλά προκαλύμματα τής (εκασταχού – δηλαδή εκάστοτε) ανάγκης μας.[/i]
Τολμώ να θυμίσω, απ’ την πλευρά μου, ένα «επιμέρους» στιγμιότυπο της νωπής ιστορίας μας: Οι άνθρωποι της μιας παρατάξεως είχαν νικήσει στην εμφύλια συμπλοκή. Άρχισαν τότε να ζητούν από τους ανθρώπους της άλλης να υπογράψουν – επί ποινή εκτελέσεως – ομολογίες αποποίησης των ιδεών τους. Το (κατά κόσμον) εύλογο, βέβαια, θα ήταν οι δεύτεροι να υπέγραφαν. Υπήρξαν, όμως, και ουκ ολίγοι που δεν το έκαναν.
Τα πρόσωπα αυτά, λοιπόν, α π ο δ έ χ θ η κ α ν_ ν α_ ε κ τ ε λ ε σ τ ο ύ ν. Κι η στιγμή της εκτέλεσής τους ήταν – ακριβώς – το Ορόσημο απ’ όπου η Ιστορία του τόπου ξαναγύρναγε αντίθετα: Η [i]νίκη[/i] των [i]ηττημένων[/i] (κατά πολύ διαρκέστερη, μάλιστα) προέβαινε έκτοτε, απλώς, [b]ζήτημα[/b] ωρίμανσης [b]χρόνου[/b].
[b]Τι δηλοί, άραγε, υπό τούτο το πρίσμα το προκείμενο δημοσίευμα; Κατά την ταπεινή μου ανάγνωση, ομολογεί μόνο ότι ορισμένοι σοβαροί άνθρωποι τού πολιτικού στοχασμού (ειδικώτατα πάντως : εκείνοι που… μελαγχολούν επειδή η «νεοφιλελεύθερη» εκδοχή του διαβιεί στο [i]περιθώριο[/i] της λαϊκής εκτιμήσεως) δείχνουν ενίοτε να μην έχουν αναστοχαστεί ότι εκείνο που, ανά πάσα καμπή, στοιχηματίζεται στο διάβα της ιστορίας είναι κυρίως η Σημασία της Συνειδήσεως.[/b]
Προβληματίζομαι για την ταυτότητά μου… Εμείς οι Θυρεάτες από αιώνες και πριν από μερικές δεκαετίες το καλοκαίρι βουρ όλοι στο ορεινό (στο “χωριό”) και το χειμώνα βουρ όλοι στο χειμερινό (στο “γυαλό”). Γενικά οι Αρκάδες καίτοι κατά πλειοψηφία ορεινοί δίνουν πολλά αξιόλογα θαλασσινά μυαλά, αλλά και πολλοί θαλασσινοί είναι μπαστουνόβλαχοι του κερατά. Μήπως η Ελλάδα γενικότερα χαρακτηρίζεται από το “συναμφότερον” που, καίτοι περιέχει μια εσωτερική διαπάλη, συνθέτει πολιτισμικό και πολιτικό δυναμισμό και παράγει την ελπίδα του “πώς ουκ εικός ενταύθα πάντα ταύτα μεστά ελπίδων αγαθών είναι;”
Η τυπολογία είναι μία αγαπημένη, δήθεν επιστήμη, των παραθρησκευτικών και εσωτεριστικών παρεών. Ο “χαρακτήρ του έλληνος” είναι επίσης η αγαπημένη τυπολογία αφελών ιστορικών αναλύσεων, σαφούς πολιτικού, αλλά και απολιτικού, προσανατολισμού. Στο παρόν ευθυμογράφημα μανθάνουμε και περί των δύο βασικών πολιτικών κοινωνικών και οικονομικών τύπων έλληνος, ριζωμένων πλέον στο DNA αυτών (μετά από μεταδαρβινικό συνδυασμό εξωτερικών επιδράσεων και τυχηματικής δραστηριότητας εντός του κυττάρου). Πρόκειται επομένως για ρατσιστικής έμπνευσης μείζονες ιστορικούς παράγοντες: “οι βουνήσιοι” και “οι θαλασσινοί”. Κάποια στιγμή, για να διασωθούν τα συμπεράσματα, δεν θα αργήσει να επινοηθεί και ο “βουνοθαλασσινός” τύπος, εύλογος άλλωστε αφού τα περισσότερα νησιά μας είναι όρη αναδυόμενα, οι Υδραίοι βουνήσιοι που κατέφυγαν σε νησί κλπ κλπ. (Ήδη προτάθηκε πιό πάνω ο όρος από τον Ορεσιβιοθαλασσινό, επειδή θεώρησε το συγκεκριμένο ευθυμογράφημα ιστορική μελέτη).
Η τυπολογία θα ήταν χρήσιμη μόνο αν στηριζόταν σε πολύ συγκεκριμένο και αναντίρρητο χαρακτηριστικό, ώστε να έχει άμεσα πρακτικό αποτέλεσμα. (π.χ. ψηλός – κοντός συναρτήσει του μήκους μορίου). Αλλιώς φανερώνει αφέλεια ή προπαγάνδα, δηλαδή σκόπιμο σκοταδισμό. Ο Κύρ, πρίν από πολλά πολλά χρόνια, με ένα ευθυμογράφημά του σε καλό εβδομαδιαίο λαϊκό περιοδικό, (υπήρξαν και τέτοια την δεκαετία του 1960), περιγράφει μία τουριστική εκδρομή με πούλμαν στην Ευρώπη. Την πρώτη μέρα, μας λέει, χωριστήκαμε σε δύο ομάδες: τους ευκοίλιους και τους δυσκοίλιους… Να μία έγκυρη τυπολογία κι ας περιλαμβάνει μόνο δύο τύπους ανθρώπου. Έχει πολύ μεγάλη πρακτική σημασία αυτός ο χωρισμός γιά την επιτυχία μίας εκδρομής, ώστε να καθοριστεί σωστά η συχνότητα και η διάρκεια των στάσεων.