Το ‘ακριβώς’ της Δύσης και το ‘περίπου’ της Ανατολής

26
45

Συχνά ακούμε ή χρησιμοποιούμε την ρήση ‘Ανήκομεν εις την Δύσιν’. Έγινε ‘κλισέ’ από τότε που την πρωτοξεστόμισε ο παλιός Καραμανλής. Ως χαρακτήρες όμως οι σύγχρονοι Έλληνες εμφανιζόμαστε διχασμένοι: είμαστε Δυτικοί ή Ανατολίτες; Σαν τον Κολοσσό της Ρόδου, ιστορικά πατούμε με το ένα πόδι σε κάθε πλευρά της νοητής γραμμής που χωρίζει τους δυο κόσμους. Μας διεκδικεί η Δύση (βέβαια από τότε που πρωτοέγραψα το κείμενο ίσως να έχουν αλλάξει τα πράγματα…), την θέλουμε κι εμείς για πολλούς λόγους, που συνδέονται (καλώς ή κακώς) με το άμεσο συμφέρον και την οικονομική επιβίωσή μας. Ωστόσο, δεν μπορούμε να αποβάλουμε τη γονιδιακή, ιστορική και πολιτισμική σχέση μας με την Ανατολή. ‘Δική σου είμαστε φυλή’, της τραγουδούσε πριν μερικά χρόνια ο Μανώλης Μητσιάς, όχι χωρίς λόγο.

Συχνά ως ‘Έλληνας’ θεωρείται το ιδεώδες του κλασικά παιδευμένου και αναθρεμμένου ανθρώπου (όπως τον φαντάζεται η Δύση), σε αντιδιαστολή με τον ‘Ρωμιό’, που βιώνει και εκφράζει τα χαρακτηριστικά της Ανατολής. Ο μακαρίτης Patrick Leigh Fermor στο βιβλίο του ‘Ρούμελη’ απαριθμεί 64 διαφορές του ‘Έλληνα’ από τον ‘Ρωμιό’. Χαρακτηριστική η τελευταία: Οι κίονες του Παρθενώνα από τη μια, οι τρούλοι της Αγια-Σοφιάς από την άλλη. Στις τόσο εύστοχες διαπιστώσεις και αντιδιαστολές του, ας προσθέσω πρόχειρα μερικές ακόμη, παρμένες και από την τρέχουσα επικαιρότητα:

Δύση Ανατολή

1 + 1 = 2                                                       «Χίλιοι καλοί χωράνε»

Ισοσκελισμένος προϋπολογισμός            «Πέντε πάνω, πέντε κάτω»

Πλεονάζον προσωπικό (‘εφεδρεία’)          «Κάπου να χωθεί και το παιδί»

Αξιοκρατία                                                   «Δικός μας είναι αυτός»

Τιμές ορισμένες                                           Υποχρεωτικό παζάρεμα

Τιμή + ΦΠΑ                                                 «Με απόδειξη ή χωρίς;»

Στις 5.30 ακριβώς                                       «Πεντέμιση με έξι» (και βάλε…)

Λογική                                                          Συναίσθημα

Νους                                                              Καρδιά

Ένα πρόχειρο πολιτισμικό παράδειγμα αυτής της διαφοράς αποτελεί η μουσική. Η εκλεπτυσμένη αρμονική πολυφωνία της Δύσης και το ανατολίτικο ‘μακάμι’ είναι δυο διαφορετικά πράγματα. Έτσι, δεν μπορείς να συνταιριάσεις την αρμονία των φωνών σ’ ένα αναγεννησιακό μαδριγάλι αν ‘παίζεις’ αυθαίρετα με το τονικό ύψος και τα διαστήματα των φθόγγων. Αντίθετα, στα μέλη της Ανατολής η ‘έλξη’ των φθόγγων είναι πανταχού παρούσα, και η αναλελυμένη εκτέλεση ενός ‘παπαδικού’ βυζαντινού μέλους είναι περισσότερο υπόθεση φωνητικής ευελιξίας του ψάλτη παρά συνθετικής έμπνευσης του μουσουργού. Πριν από έναν αιώνα ένας θεωρητικός της δυτικής μουσικής υποστήριζε με πάθος ότι δεν υπάρχει μουσικό διάστημα μικρότερο από το ημιτόνιο. Τα συνεχή γλιστρήματα (glissando) της φωνής ενός μουεζίνη, ή ενός καλού ψάλτη, του ήταν αδιανόητα, διότι δεν μπορούσε να τα χωρέσει μέσα στο θεωρητικό του σχήμα. Και πρακτικά, ένας καλός κλασικός τενόρος δύσκολα ακούγεται ευχάριστα ως παραδοσιακός ψάλτης, και αντιστρόφως.

Οι διαφορές Δύσης και Ανατολής δεν είναι μόνο ιστορικές, φυλετικές, πολιτισμικές. Είναι πρωτίστως θεολογικές: άλλο δυτικός και άλλο ανατολικός Χριστιανισμός. Η Δύση ερμηνεύει ορθολογικά ακόμη και τα μυστήρια, όπως τη μετάνοια: πες τόσα ‘Άβε Μαρία’ και τόσα ‘Πάτερ ημών’, και ξεχρέωσες. Η δικανική δυτική αντίληψη (νόμος->παράβαση -> ποινή) είναι τελείως διαφορετική από την Ορθόδοξη ανατολική θεώρηση της αμαρτίας ως ασθένειας (‘ου χρείαν έχουσιν οι ισχύοντες ιατρού…’): «Θέλεις υγιής γενέσθαι;» ρωτάει ο Κύριος τον παράλυτο. Ο άνθρωπος είναι το ‘μέγα τραύμα’ που πρέπει να ιαθεί, όχι να τιμωρηθεί. Ο ασθενής Χριστιανός μπορεί ‘μιά ροπή’ να σωθεί, όπως μας λέει η υμνολογία της Μ. Πέμπτης για τον ληστή στο σταυρό. «Ένι (= υπάρχει) μετάνοια, αββά;», ρωτάει η μετανοημένη αμαρτωλή Ταϊσία τον Αββά Ιωάννη τον Κολοβό (Γεροντικό), και ανέρχεται στον ουρανό την ίδια νύχτα, χωρίς να προλάβει να κάνει καμιά άλλη πράξη μετανοίας.

Με το πνεύμα αυτό μπορούμε να διακρίνουμε τις δυο έννοιες του όρου ‘οικονομία’. Υπό αυστηρή γλωσσική έννοια η ‘νομή’ σημαίνει την διαχείριση του οίκου, άρα απαιτεί ακριβολογία και συνέπεια. Από την άλλη, το ‘κατ’ οικονομίαν’ στην Ορθόδοξη Ανατολή σημαίνει να αφήνουμε περιθώριο για ενέργεια του Θεού που οικονομεί τα πάντα ‘προς το του πλάσματος συμφέρον’. Εδώ η ‘νομή’ περιλαμβάνει και φιλάνθρωπη ανοχή, περιχώρηση, τακτοποίηση του αδελφού, που μπορεί να μην ακολουθεί πάντα αυστηρά καθορισμένους τυπολατρικούς δρόμους. Όπως λένε στο Άγιον Όρος, «ψαλώ τω Θεώ μου όπως μπορώ»: ακόμη και ο αδελφός που είναι μουσικά άσχετος ή παράφωνος αφήνεται να συνεισφέρει στην ψαλμωδία, για να μη χαλάσει η αγάπη. Το Σάββατο έγινε για τον άνθρωπο, όχι ο άνθρωπος για το Σάββατο.

Η δυτική προσέγγιση, με την αναγωγή της λογικής σε υπέρτατη αξία, οδηγεί εύκολα στην απαίτηση για το ‘αλάθητο’ (= όλα μπορούν να προβλεφθούν και να προληφθούν με τη λογική, άρα κάθε σφάλμα έχει υποχρεωτικά και τον ένοχό του). Αντίθετα, στην Ανατολή η έμφαση δίνεται στην ταπείνωση: αναγνωρίζουμε ότι δεν είμαστε τέλειοι, άρα πάντα υπάρχει περιθώριο ανθρωπίνου λάθους, που θα προσπαθήσουμε κατά το δυνατό να μειώσουμε, αλλά και θα το ανεχθούμε στον κάθε ατελή συνάνθρωπο.

Έχουμε όμως συνηθίσει να σκεφτόμαστε δικανικά: όλοι ζητούμε το δίκαιο (που, κατά περίεργο τρόπο, πάντα είναι με το μέρος μας), την τιμωρία του άλλου που (πιστεύουμε ότι) αδίκησε εμάς ή την κοινωνία γενικότερα, την ικανοποίηση του ‘κοινού περί δικαίου αισθήματος’. Έχουμε την πέτρα έτοιμη στα χέρια για να εφαρμόσουμε τον Νόμο απέναντι στον παραβάτη. Από την άλλη, ακούμε από τον ίδιο τον Χριστό ότι πρέπει να συγχωρούμε «έως εβδομηκοντάκις επτά», «οσάκις αν αμάρτη εις σε ο αδελφός σου…». Αυτό είναι ανήκουστο για το δυτικό ‘γράμμα του νόμου’, που θέλει τον παραβάτη να πληρώνει μέχρι και το τελευταίο ευρώ.

Όλα όσα αναφέρθηκαν παραπάνω σαν σκέψεις δεν σημαίνουν ότι αποδεχόμαστε ολοκληρωτικά και ασυζήτητα τη μια πλευρά και απορρίπτουμε κατηγορηματικά την άλλη. Μπορεί οι προτιμήσεις μας (ή τα γονίδιά μας, αν θέλετε) να τείνουν περισσότερο προς την πλευρά της Ανατολής, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν αρετές και στη Δύση. Ούτε σημαίνει ότι όλα όσα—σωστά ή εσφαλμένα—βαφτίζουμε ως ‘ανατολική παράδοση’ είναι όντως έτσι, και είναι πρέποντα. Έτσι π.χ. συχνά οικτείρουμε την τυπολατρία των Δυτικών, και ανεχόμαστε την Ανατολίτικη οχλαγωγία (ιδίως σε εκκλησιαστικούς χώρους) περίπου ως φυσιολογική κατάσταση, ξεχνώντας το «πάντα ευσχημόνως και κατά τάξιν γινέσθω» και το «ουκ έστιν ο Θεός ακαταστασίας, αλλά ειρήνης» του Αποστόλου Παύλου.

Χρειαζόμαστε και τη μια και την άλλη θεώρηση, με μέτρο και στο κατάλληλο μίγμα, κι εδώ είναι απαραίτητη η αρετή της διάκρισης: πού σταματάει η ‘οικονομία’ και αρχίζει η ασυδοσία; Πολύ πρόχειρα, θα πρέπει να είμαστε αυστηροί με τον εαυτό μας και να ενεργούμε φιλάνθρωπα προς τους άλλους. Καλοί οι υπολογισμοί, αλλά να αφήνουμε περιθώριο και για τα έκτακτα συμβάντα, να αποδεχόμαστε να μας χαλούν κάποια σχέδια οι άνθρωποι, αλλά και ο Θεός. Και να βάζουμε στην άκρη τους λεπτομερειακά σχεδιασμένους προϋπολογισμούς προκειμένου να διακονήσουμε τους αδελφούς.

Γιατί τα έγραψα όλα αυτά; Διότι δυστυχώς τις τελευταίες δεκαετίες προσπαθήσαμε, μεταξύ άλλων νεωτερισμών στη χώρα μας, να μπούμε σε δυτικές λέσχες και να παίξουμε δυτικά οικονομικά ‘παίγνια’, με ανατολίτικο όμως τρόπο, με τα γνωστά αποτελέσματα. Από τη μεριά τους, οι Γερμανοί, Ολλανδοί και άλλοι ‘εταίροι’ επιχειρούν να προσεγγίσουν και να ερμηνεύσουν το ‘οριεντάλ’ πολίτευμά μας με καθαρώς δυτικά κριτήρια. Ακόμη κι αν (αφελώς σκεπτόμενοι) δεν τους καταλογίσουμε κανενός είδους δόλο, ερωτούμε: με τι προσόντα;

* O κ. Παπαγιάννης είαναι Ιατρός πνευμονολόγος.

Ο ζωγραφικός πίνακας που πλαισιώνει τη σελίδα είναι έργο του Νίκου Εγγονόπουλου

πηγή κειμένου: Aντίφωνο

26 Σχόλια

  1. Ισοσκελισμένος προϋπολογισμός «Πέντε πάνω, πέντε κάτω»

    Πλεονάζον προσωπικό (‘εφεδρεία’) «Κάπου να χωθεί και το παιδί»

    Αξιοκρατία «Δικός μας είναι αυτός»

    Αυτά μας φάγανε, “κρίμα είναι” ο ένας, “χώσε κάπου” τον άλλον, “έεελα μωρέεε πώς κάνεις έτσιιιι” ο τρίτος. Η τελική απόληξη όμως είναι “κρίμα είναι” κι ο Τσοχατζόπουλος κι όλοι οι σαν κι αυτόν.
    Η ατιμωρησία των πάνω ξεπλένεται και “νομιμοποιείται” στη γενική χαλαρότητα των κάτω, δυστυχώς.

  2. Ακριβώς κάτι τέτοιες συμπεριφορές μου έδωσαν και τις αφορμές για να γράψω τα παραπάνω. Δυστυχώς υπάρχει η τάση στη χώρα μας κάτι που γίνεται χαριστικά και κατ’ εξαίρεσιν ως “οικονομία” σε μια ειδική περίπτωση να αποκτά πολύ γρήγορα γενικευμένο χαρακτήρα “κεκτημένου δικαιώματος”, κι άντε να το μετακινήσεις μετά.

    Κάποτε σκεφτόμουν ότι είτε βάφεις τους πάντες με άσπρη μπογιά (“Δεν φταίει κανένας”) είτε με μαύρη (“όλοι ίδιοι είναι”), το τελικό αποτέλεσμα είναι γενική αθώωση. Κι εδώ, όπως και σε τόσα άλλα πράγματα, χάνουμε την αίσθηση του μέτρου και τη διάκριση σε έννοιες όπως ευθύνη, πειθαρχία, καθήκον κτλ.

  3. να προσθέσω μερικές επιπλέον διαφορές:

    Γερμανία: δραστηριότητα (καταφατικός προσδιορισμός)

    Ελλάς: α-σχολία (αποφατικός προσδιορισμός)

    ———————————————————-

    Γερμανία: τελεία

    Ελλάς: αποσιωπητικά

    ———————————————————-

    Γερμανία: συνέπεια στην ανάλυση

    Ελλάδα: λιτότητα στην σύνθεση

    ———————————————————-

    Γερμανία: ατομική υπακοή

    Ελλάδα: προσωπική πειθαρχία

  4. Διακριτικη προσέγγιση ένος θέματος που πληγώνει, όχι χωρίς λόγο.Ομως ο Ρωμιός είναι στημόνι που δεν μπορεί να γίνει υφάδι..
    Ενας Αγιορίτης Γέροντας, απ τους πιο δημοφιλείς είπε το πολύ χαρακτηριστικο: Μην μπερδεύετε τις…μύξες με τις μαρμελάδες…
    Τί σχέση έχει ο Ρωμιός με τον Γερμανό..Δεν συγκρίνονται απλά γιατί.. βαίνουν σε παράλληλους..
    Κάποτε βρέθηκα στο Μεξικό,σ ένα μικρό χωριό, γεμάτο μύγες και..ραστώνη. με έκπληξη είδα και βίωσα τους ευτυχέστερους ανθρώπους στην υφήλιο, με εισόδημα μόλις 80 δολλάρια…το χρόνο..Κι όμως οχι εξαθλιωμένοι δεν ήτανε, μα πάντα γελαστοί και με προοπτική..
    Χαιρετώ την αιχμηρή γραφίδα του φίλου Αντώνη, κι ευχαριστώ για την φιλοξενία..

  5. Στο σχόλιο “Ο ΡΩΜΙΟΣ ΕΙΝΑΙ ΠΑΝΤΑ ΡΩΜΙΟΣ” του χρήστη ΚΟΣΜΑΣ ΣΕΡΑΦΕΤΙΝΙΔΗΣ παρέθεσα σχόλιο – απάντηση ως εξείς:

    “εμείς εδώ μιλάμε για Έλληνες!”

    το οποίο αφαιρέθηκε από τον διαχειριστή της σελίδας. Αντί αιτιολόγησης για την αφαίρεση του σχολίου, με παρέπεμψε στους κανονισμούς λειτουργίας με μύνημα το οποίο έχει ως εξείς:

    “Από τους όρους χρήσης

    Το διαδικτυακό περιοδικό Αντίφωνο δεν αποδέχεται, ούτε και υιοθετεί, σχόλια που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως δυσφήμηση κάθε μορφής. Ως εκ τούτου τα σχόλια αναρτώνται με προσωπική ευθύνη των σχολιαστών αλλά είναι στην διακριτική ευχέρια του διαχειριστή να τα αφαιρέσει αν προσβάλλουν καθ΄οποιονδήποτε τρόπο άλλο πρόσωπο. Επίσης θα διαγράφονται απανωτά σχόλια, σχόλια με διαφορετικό κάθε φορά ψευδώνυμο από τον ίδιο σχολιαστή, σχόλια άσχετα με την εκάστοτε ανάρτηση ή ανώνυμα σχόλια χωρίς έγκυρο email ώστε να υπάρχει δυνατότητα επικοινωνίας.

    Κ.Β.”

    του ζήτησα να γίνει πιο συγκεκριμένος, κάτι όμως το οποίο δυστηχώς δεν έγινε.
    Για ευνόητους πιστεύω λόγους αποφάσισα να αποχωρήσω οριστικά από τους διαλόγους αυτής της ιστοσελίδας!

    Ο Λούμπεν

  6. Δύσκολος ο “γάμος” (και ποιός γάμος δεν είναι;). Γι΄αυτό μίλησα για διάκριση. Άλλο είναι να συγχωρούμε μια τυχαία μικροκαθυστέρηση στην εργασία, και τελείως άλλο να πηγαίνουμε εκ συστήματος μια και δυο ώρες αργότερα από το κανονικό. Δεν είναι ανθρώπινο να κόψουμε το ρεύμα σ’ αυτόν που αποδεδειγμένα δεν έχει να πληρώσει. Ωστόσο, αν καθιερώσουμε αυθαίρετα το “Δεν πληρώνω” ως γενικό κανόνα της καθημερινής μας σχέσης προς το κράτος, έχουμε ήδη “κλείσει το μαγαζί”. Ίσως το τελευταίο παράδειγμα δεν είναι το πιο επιτυχημένο, αλλά ελπίζω να δίνει το πνεύμα.

  7. Να προσπαθήσω να (ξε)μπερδέψω τα πράγματα; Ο Ρωμιός και ο Έλληνας ίσως είναι δυο όψεις του ίδιου νομίσματος. Μαζί δεν κάνουν, αλλά και χώρια δεν μπορούν. Αυτό που ελπίζουμε είναι το “νόμισμα” να συνεχίσει να έχει αντίκρυσμα και αγοραστική αξία.

  8. Νομίζω πως μια διάκριση, όπως τίθεται μεταξύ Έλληνα και Ρωμιου, ίσως είναι λίγο επικίνδυνη ιδιαίτερα μιας και αναζητά να διατυπώσει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά – στερεότυπα των δύο «ειδών» χωρίς να έχει προηγηθεί κιόλας μια κάποια οριοθέτηση των λέξεων.
    Λέτε πως “Συχνά ως ‘Έλληνας’ θεωρείται το ιδεώδες του κλασικά παιδευμένου και αναθρεμμένου ανθρώπου (όπως τον φαντάζεται η Δύση), σε αντιδιαστολή με τον ‘Ρωμιό’, που βιώνει και εκφράζει τα χαρακτηριστικά της Ανατολής”

    Φαίνεται πως εξ αρχής η οπτική είναι δυτική, δηλαδή ορίζετε τον “Έλληνα” με βάση το πως εξέλαβε και προσέλαβε η Δύση την ελληνικότητα και έπειτα το αντιδιαστέλλετε αυτό πάλι με το πως είδαν οι δυτικοί τους ραγιάδες – Ρωμιούς, ανατολίτες. Το ερώτημα λοιπόν είναι υπάρχει όντως αυτός ο διχασμός μεταξύ της πραγματικής “Ελληνικότητας” και “Ρωμιοσύνης” ή προκύπτει καθαρά τεχνητά μέσα από μια δυτική οπτική; Και αν χρησιμοποιείτε την δυτική οπτική, μήπως είναι λάθος να μιλάμε για ελληνικότητα;

    Και δεύτερον οι χαρακτηρισμοί που αποδίδετε (μέσω της αντιπαράθεσης) φαίνεται πως όντως πηγάζουν από εμπειρικές παρατηρήσεις, ιδιαίτερα από την σύγχρονη Ελλάδα που μας απασχολεί, και θα έθετα ένα ακόμη ερώτημα, κατά πόσο δηλαδή η σύγχρονη Ελλάδα όντως εκφράζει αυτή την ρωμιοσύνη ή αν απλά αυτό που εκφράζεται είναι η εκφυλισμένη εκδοχή της…. πχ όταν γράφετε για “Ανατολίτικη οχλαγωγία (ιδίως σε εκκλησιαστικούς χώρους)” ήταν πάντα έτσι; Και στο κάτω κάτω πού τελειώνει ο ελληνισμός και που αρχίζει η ρωμιοσύνη; Είναι ποτέ δυνατόν να ορίσουμε την ρωμιοσύνη δίχως την ελληνικότητά της;

    Προσωπικά πιστεύω πως ελληνισμός και ρωμιοσύνη είναι έννοιες ταυτόσημες. Το πρόβλημα αρχίζει όταν προσπαθούμε να κατανοήσουμε αυτά τα νοήματα κάτω από “λάθος” πρίσματα. Νομίζω ότι αν είναι να κάνουμε μια διάκριση αυτή θα πρεπει να ειναι μεταξύ εσπερίας και ελληνισμού. Είναι αλήθεια πως η αρχαία Ελλάδα ήταν ανθρωποκεντρική, άλλα η δύση την προσέλαβε ως ατομοκεντρισμό (και μετέβαλε όπως ξέρουμε τον Λόγο σε νοησιαρχία)παραβλέποντας τον καθαρά προσωποκεντρικό χαρακτήρα της (με έμφαση στην κοινωνία των προσωπικών σχέσεων που δεν αντικαθίστανται από απρόσωπους μηχανισμούς), κάτι που έφτασε μέχρι και τις κοινότητες κατά την τουρκοκρατία (για τον κοινοτισμό βλ. Πανταζόπουλο και Καραβίδα). Τα πράγματα άρχισαν να γίνονται προβληματικά όταν ο ελληνισμός περιορίστηκε σε ένα κράτος με καθαρά δυτική οργάνωση, όπου το κράτος γίνεται ένας απρόσωπος και εχθρικός δυνάστης, όπου οι σημασία των κοινωνικών σχέσεων για την πολιτική και την διευθέτηση του βίου γενικότερα υποβαθμίζονται και οι κοινότητες μετατρέπονται σε γραφειοκρατικά στοιχεία οργάνωσης. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον ναι τέτοιοι στερεοτυπικοί χαρακτηρισμοί είναι πολύ ευλογοι… αλλά σίγουρα αδικούν (ας μην ξεχνάμε πως οι έλληνες/ρωμιοί ποτέ δεν είχαν «κοινωνικο συμβόλαιο» και είναι φυσικό όταν κάποιος το εισήγαγε μαζί με άλλους θεσμούς για να πιθηκίσουν να μην μπορούν να το τηρήσουν).

    Μήπως τελικά υπάρχουν περισσότερα συνεκτικά στοιχεία μεταξύ «των κιόνων του του Παρθενώνα» και «των τρούλων της Αγια-Σοφιάς» από τι τα χωρίζουν; Ίσως πρώτα θα έπρεπε να ερευνήσουμε τι σημαίνει ελληνισμός και ρωμιοσύνη (και θα διαφωνήσω, νομίζω δεν θα πρέπει να αποτιμηθούν σε κάποια αγοραστική αξία, γιατί έτσι θα έχουμε χάσει το νόημά τους)

    α.α.

  9. Ευχαριστώ για το σχόλιο. Η πλήρης και σε βάθος ανάλυση των εννοιών του ελληνισμού και της ρωμιοσύνης είναι έξω από τις δικές μου δυνατότητες. Αυτό που αντιδιαστέλλεται (με κάπως στερεότυπο τρόπο, είναι αλήθεια, αλλά τα παραδείγματα δίνουν απλώς εκφάνσεις ενός σύνθετου φαινομένου) είναι οι συμπεριφορές ή οι “φαινότυποι” όπως θα λέγαμε σε γλώσσα βιολογίας. Η αγοραστική αξία δεν αναφέρεται φυσικά σε χρήμα, αλλά σε δυνατότητα προσφοράς πολιτισμού και αντίστοιχης πρόσκτησης. Για τα συνεκτικά στοιχεία, συμφωνώ: η αντιδιαστολή (που είναι του Fermor) δεν σημαίνει απόρριψη των μεν υπέρ των δε.

  10. Η απόλυτη ανθρωπολογική και πολιτισμική βάση του σύγχρονου Έλληνα είναι πολύμορφος (και πολύγλωσσος) προνεωτερικός Ρωμιός….

    Οπότε είναι λιγάκι αντιφατικό να αντιδιαστέλλει κάποιος τον εαυτό του με τον παππού του, ως ανήκοντες -πλην της χρονικής διαφορετικότητας και ίσως της εγκύκλιας παιδείας- και σε ασύμβατες οντότητες.

    Αυτή ίσως είναι η μεγαλύτερη ιδεολογική απάτη που καλλιέργησε ο επαρχιώτικος εθνικισμός στο Νεοέλληνα άνθρωπο!

  11. Χαίρετε. Όντως δεν είναι ευκολο πράγμα η οριοθέτηση ενός πολιτισμού… τώρα αν ο σημερινός εν γένη εκδυτικισμένος και μεταίωρος νεοέλληνας παράγει πολιτισμό/ετερότητα είναι ένα μεγάλο θέμα..

  12. Ο Ελληνας ——————–ο Γερμανος

    αυτεξουσιο(ελευθερια)——–Νομοκισμος
    φιλοτιμο————————????????
    ετεροτητα———————–ροποτ
    προσωπο————————αντικειμενο
    κτλ….

    Να αναστησουμε το παλιο καλο εαυτο μας!!!

  13. Όχι, φίλε μου. Κάτω από ένα τόσο [i]καλά ζυγισμένο[/i] κείμενο, όσο αυτό του Αντώνη Παπαγιάννη, και τον ουσιώδη μέχρι τώρα διάλογο που ακολούθησε, είναι κρίμα να υποστρεφόμαστε ξαφνικά σε μια διερεύνηση επί… οπαδικής βάσεως.

  14. Έκανα μιά -ομολογουμένως- πολύ γρήγορη ανάγνωση του κειμένου και με κίνδυνο να χαρακτηρισθώ προπέτης τολμώ να πω ότι ενώ σε γενικές γραμμές η συλλογιστική του κυρίου Παπαγιάννη είναι καταληπτή, η κεντρική ιδέα του επιχειρήματος με βρίσκει μάλλον διαφωνούντα.

    Επειδή λόγω ελλείψεως χρόνου δεν μπορώ να ασχοληθώ εις βάθος με τα παρουσιασθέντα επιχειρήματα, προφανώς δεν δικαιούμαι να κριτικάρω αρνητικά την -σαφώς- τίμια προσπάθεια του Ιατρού. Αυτό που θα ήθελα όμως να θέσω υπό την κρίση σας είναι ότι η διαφορά Δύσης-Ανατολής, εγώ τουλάχιστον, δεν θεωρώ ότι ορίζεται (έστω επιγραμματικά) με τον τίτλο του άρθρου.

    Η Δύση κατά την γνώμη μου δεν έχει εμμονή με την ακρίβεια, αλλά με την (προσπάθεια) επίτευξης της μεγαλύτερης δυνατής ακρίβειας. Π.χ. ανάλογα με την περίσταση, το 99,8% είναι αποδεκτό, αλλά το 99,9% παρόλο που το 0,01% είναι αμελητέα ποσότητα, θεωρείται προτιμότερο.

    Υπό το ίδιο πρίσμα η Ανατολή δεν λειτουργεί στο περίπου, αλλά γνώμη μου -πάντα- είναι ότι επιτρέπει στον εαυτό της μεγαλύτερη απόκλιση από την ακρίβεια. Υπερβάλλοντας λίγο για να γίνω αντιληπτός, η ανατολίτικη κουλτούρα ίσως να δέχεται ως αποδεκτό αποτέλεσμα και μιά “επιτυχία” του 51% υπό το σκεπτικό ότι το 51 είναι καλύτερο από το 49.

    Υπάρχει νομίζω μιά μικρή αλλά ξεκάθαρη διαφορά. Τολμώ δε να την παρομοιάσω με το “μέτρον άριστον” των αρχαίων Ελλήνων κάτι που υιοθετήθηκε από τους Δυτικούς αλλά μάλλον δεν “πέρασε” στην Ανατολή.

    Αυτή την διαφορά (κουλτούρας) εγώ τουλάχιστον την αντιλαμβάνομαι ως εξής: Υπό την παραδοχή ότι το 100% δεν είναι -σχεδόν ποτέ- επιτεύξιμο, ζητούμενο είναι τι μας ιικανοποιεί, Δυτικούς ή Ανατολίτες, ως αποδεκτό αποτέλεσμα.

    Προφανώς, οι ανοχές των Δυτικών είναι μικρότερες, ενώ αυτές των Ανατολιτών σαφώς μεγαλύτερες ή αναλόγως με την περίπτωση διαρκώς μεταβαλλόμενες. Ίσως να έχει να κάνει και με αυτό που η Δύση ονομάζει standards αλλά η Ανατολή δεν θωρεί άξιο λόγου.

    Πάντως οι διαφορές Δύσης-Ανατολής που αναφέρονται στην αρχή από τον κύριο Παπαγιάννη, ενώ για τις πρώτες -γενικά- συμφωνώ, για αυτές της Ανατολής θεωρώ ότι δεν πρόκειται τόσο για “διαφορές”, αλλά για μια κακώς εννοούμενη ερμηνεία της νεο-ελληνικής κοινωνικής ψυχοσύνθεσης. Και, κατ’ εμέ, μάλλον πρόκειται για την εκ των υστέρων προσπάθεια νομιμοποίησης μιάς κατ’ αρχήν αντικοινωνικής (δηλ. παραβατικής) συμπεριφοράς παρά μίας υγιούς διαφοροποίησης ενός λαού από έναν άλλον, με βάση την κουλτούρα (ή αν θέλετε) και τον πολιτισμικό τους χαρακτήρα.

    Επίσης, η λογική και το συναίσθημα δεν είναι “αντίπαλοι” αλλά συνιστώσες. Το ίδιο ισχύει και για τις έννοιες “νους” και “καρδιά”. Δεν μπορούμε να πούμε ότι οι Γερμανοί είναι μόνο νους και καθόλου καρδιά ενώ οι Έλληνες το αντίθετο. Γενικώς, οι γενικεύσεις κρύβουν (στην συγκεκριμένη πρίπτωση, νοητικές) παγίδες.

    Κλείνοντας, να ξεκαθαρίσω ότι στόχος της παρέμβασής μου δεν είναι να αναιρέσω την σαφώς αξιόλογη προσπάθεια του συγραφέως αλλά να υποβάλλω τις ενστάσεις μου για τα προβληθέντα επιχειρήματα.

    Ζητώ συγγνώμη για την παρέμβαση, τα σχόλιά σας ευπρόσδεκτα.

  15. Ευχαριστώ για το σχόλιο, και δεν νομίζω ότι θα διαφωνήσω ουσιαστικά. Όσο διαβάζω τα σχόλια, τόσο αντιλαμβάνομαι ότι κάποια πράγματα είτε δεν τα ξεκαθάρισα αρκετά, είτε μου διέφυγαν τελείως. Έχετε δίκαιο για τις ανοχές και τον τρόπο που τις ερμηνεύουν οι δυτικοί και οι ανατολίτες. Δεν ήταν δική μου πρόθεση να “νομιμοποιήσω αντικοινωνικές και παραβατικές συμπεριφορές” με τα παραδείγματά μου: αντίθετα, θεωρώ ότι οι αυξημένες ανοχές μας μάς οδηγούν σε “ξεχείλωμα” των κανόνων κοινωνικής συμπεριφοράς που φτάνει σε βαθμό παραβατικότητας. Γι΄αυτό και έγραψα ότι χρειαζόμαστε διάκριση. Ούτε διαστέλλω τη “ρωμιοσύνη” από την “ελληνικότητα” ως ασύμβατες εναλλακτικές προτάσεις: τις φέρουμε και τις δυο στις καταβολές μας, όπως καθένας μας φέρει γονίδια από τον πατέρα και τη μητέρα του. Ο βαθμός έκφρασης του ενός ή του άλλου στοιχείου μπορεί να ποικίλλει, και οι ακραίες “αμιγείς” μορφές σίγουρα είναι σπάνιες, και ίσως όχι και τελείως φυσιολογικές.
    Ευχαριστώ και πάλι για την παρέμβασή σας.

  16. Ποια μάνα ξοδεύει τα λεφτά της για να στολίζει το σαλόνι της με βελούδινες πολυθρόνες και ακριβά χαλιά και πίνακες στους τοίχους ώστε να εντυπωσιάζει τους καλεσμένους της; Που αγοράζει λιμουζίνα και φορά σικ λουστρίνια αλλά τα παιδιά της τα έχει σε τροχόσπιτο, χωρίς θέρμανση και τα στέλνει σε σχολείο που ήταν κάποτε φαρμακαποθήκη;
    Η Ελλάδα!
    Κανείς μα κανείς δεν μιλάει για την ουσία του προβλήματος. Είμαστε έθνος αγράμματο! Ποια πτυχεία και ποια διπλώματα; Η ουσία είναι πως ακόμα μας θρέφει η παράδοση και το παρελθόν και αγγιστρωνόμαστε στις “αξίες” και είμαστε ανίκανοι να παράγουμε δυναμικό πολιτισμό.
    Όλο ψάχνουμε για την ταυτότητά μας. Λες και αυτό θα μας σώσει! Ρωμιός ή Έλληνας ή Γραικός ή Αρβανίτης ή Πολίτης… Είμαστε αυτό που κάνουμε. Και για την ώρα δεν είναι και πολύ σπουδαίο το συλλογικό αποτέλεσμα.
    Η παιδεία είναι που μας λείπει. Η αληθινή παιδεία. Αυτή που σκοπό έχει να παράγει ανθρώπους σκεπτόμενους και ικανούς να ανταπεξέλθουν στις κοινωνικές επιταγές του μέλλοντος. Η γη γυρίζει και εμείς μετράμε καλοκαίρια.

  17. Θα συμφωνήσω απόλυτα με την τελευταία παράγραφο. Το βαθύ έλλειμμα παιδείας είναι ρίζα πολλών κακών που βλέπουμε και ζούμε γύρω μας σήμερα. Ωστόσο, η επίγνωση του ποιοί θα έπρεπε να είμαστε με βάση την ιστορία και τις καταβολές μας είναι απαραίτητη για να αποφασίσουμε τί είδους παιδεία θέλουμε και πώς μπορούμε (αν θέλουμε) να μετασχηματίσουμε τη σημερινή θλιβερή πραγματικότητα σε πολιτισμό. Η επίγνωση δεν πρέπει να έχει απλώς εσωστρεφή χαρακτήρα, αλλά να οδηγεί στην υγιή φιλοδοξία που εξέφραζε το «άμες εσόμεθα πολλώ κάρρονες» των αρχαίων Σπαρτιατών και το «ουκ εά με καθεύδειν το του Μιλτιάδου τρόπαιον» του Θεμιστοκλή.

  18. Νομίζω ότι η [b]‘γνώση’[/b] είναι κάτι διαφορετικό από την [b]‘επίγνωση’[/b] για την οποία έγραψα. Αυτό που ονομάζετε Νοημοσύνη [και συμφωνώ με τα σχόλιά σας] θα μπορούσαμε να το αποδώσουμε και ως Κοινή Λογική, κάτι που λείπει γενικά από τον σύγχρονο άνθρωπο, καθώς υποκαθίσταται από αυτό που θα χαρακτήριζα ως [b]‘Κατευθυνόμενη Νοημοσύνη’[/b] (= αυτή που δημιουργούν τα ‘Μέσα’ και που εξυπηρετεί το lifestyle και τίποτε άλλο). Ευχαριστώ για τον διάλογο.

  19. Ώστε είναι θέμα «παιδείας» – δηλαδή «γνώσης» – αγαπητέ κ. Α. Παπαγιάννη, η ανταπόκριση στις επιταγές τού (εκάστοτε) μέλλοντος;
    Μα, πόση «περισσότερη» από Γνώση στοιχειώδους Αριθμητικής μας χρειαζόταν για να εννοήσουμε ότι ο [b]υπερδανεισμός[/b] θα οδηγείτο, με… μαθηματική ακρίβεια, σε σημείο… [b]εκρήξεως[/b];

    [b]Μη παραβλέπουμε – προτείνω – ότι η σοβούσα κρίση, σε επίπεδο Διαχείρησης, αναδεικνύει πρώτη-πρώτη μια Κρίση Νοημοσύνης.
    (Δηλαδή μία κατίσχυση επί του λ ό γ ο υ από το π ά θ ο ς.)[/b]

    Μα αν είναι πράγματι έτσι, σημαίνει ότι το θεμελιώδες πρόβλημα της Ιστορίας αναδεικνύεται [b]ανθρωπολογικό[/b]: Η “τιτανομαχία περί της ουσίας” μας αφορά επειδή – από την έκβασή της – κρίνεται αν θα έχουμε έναν άνθρωπο που [b]ορίζει[/b], εν τέλει, τον εαυτό του ή όχι…

  20. Εχω ενα ερωτημα να θεσω αν μου επιτρεπετε;για ποσο καιρο ακομα θα αναλυουμε το τι ειναι δυση κ τι ανατολη;η καθε μια συνιστωσα εχει τα δικα της χαρακτηριστικα σαφως.μηπως ηρθε ο καιρος αυτες τις συνιστωσες να τις συνθεσουμε κ οχι να πια να τις βαζουμε απεναντι;σαφεστατα κ η μεν κ δε εχει να υποδειξει κ προοδο αλλα κ υποστροφη ιστορικα. Μηπως ο δικος μας ρολος ειναι η συνθεση των δυο για τη δημιουργια της συνισταμενης;μηπως παντα ιστορικα κ γεωπολιτικα αυτη ηταν η μοιρα αυτοου του τοπου;οχι αλλη “δεξια”,οχι αλλη “αριστερα” οχι αλλη πολωση.το ποιοι ειμαστε θαρρω κρυβεται στη συνθεση κ οχι στην επιλογη του ενος η του αλλου.

    Καλη ανασταση.

  21. Αληθώς ανέστη ο Κύριος! Ουδεμία διαφωνία. Όπως έγραψα σε κάποιο σχόλιο παραπάνω, όλοι φέρουμε στα γονίδιά μας αμφότερες τις “καταβολές”, και συνεπώς εκδηλώνουμε σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό χαρακτήρες και από τις δυο κατευθύνσεις. Το ζητούμενο είναι να μπορούμε “πάντα να δοκιμάζουμε, το καλόν να κατέχουμε” (= διάκριση), π.χ. για το πού πρέπει να τηρήσουμε το πνεύμα και το γράμμα του νόμου και πού πρέπει να επιδείξουμε μια φιλάνθρωπη ανοχή. Δυστυχώς προτιμούμε τα εύκολα άκρα. Ευχαριστώ για την επισήμανσή σας.

  22. Το κείμενο είναι πολύ ορθό, τηρεί τη μέση οδό στην πραγματικότητα, αν και θέλει να γείρει προς την Ανατολή. Είναι τα κατάλοιπα του νεορθόδοξου ιδεολογήματος που μας συνθλίβουν το νου ακόμη. Αλλά, όπως η παράλληλη ιδεολογία της Μεταπολίτευσης, έτσι και οι θρησκευτικές ιδεοληψίες μας πρέπει να ιδωθούν πια επιτέλους με καθαρό βλέμμα. Αρκετά πια αφήσαμε τον όρο “Ελληνας” να μας τον κλέψουν οι ναζιστές. Δεν πήραμε χαμπάρι ακόμη τι εστί η Ανατολή, η μυστικιστική, μονοφυσίτικη, ισλαμιστική και φονταμενταλιστική; Καιρός ν’ αφήσουμε τα παραμύθια και να δούμε αυτό που πραγματικά είμαστε: στο μέσον Ανατολής και Δύσης, ανήκουμε στην Ελλάδα, στη χώρα του Αιγαίου και όχι των Βαλκανίων και της Ρωσίας, που ποτέ δεν μας υποστήριξαν.
    Και πλέον δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αυτό το “περίπου”, το “δεν πειράζει” μας κατέστρεψε, μας γέμισε διαφθορά, κλεψιά του κρατικού δανεικού χρήματος. “Πειράζει”, είμαστε αδύναμοι, αμαρτωλοί, να το παραδεχτούμε, όχι να λέμε ότι είμαστε καλά μέσα στην αθλιότητά μας και τη χαλαρότητά μας.

  23. Άργησα να δω το σχόλιό σας, και ευχαριστώ. Η αλήθεια είναι ότι αν εμείς οι σύγχρονοι Ελλαδίτες επιδεικνύουμε έναν κακέκτυπο “ελληνισμό” (σκιά και αμαύρωση της ιστορίας και του παρελθόντος μας), τότε δίνουμε την “άδεια” σε ακραία στοιχεία να αυτοπροβληθούν ως “πιο έλληνες”, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Αντίστοιχα, αν οι φερόμενοι ως Ορθόδοξοι Χριστιανοί πολιτευόμαστε πιο κοσμικά και από τους λεγόμενους κοσμικούς, τότε ανοίγουμε δρόμο σε όποιους άλλους (ετερόδοξους, διάφορες σέκτες κτλ) να διεκδικούν γνησιότητητα και να μας βλέπουν σαν εκφυλισμένα απολιθώματα. Χρησιμοποιώντας μια φράση που έχει κι αυτή παραποιηθεί, θα έλεγα ότι χρειάζεται ίσως να αναγεννήσουμε μέσα μας και τη μία και την άλλη ιδιότητα, εγκαταλείποντας την αυτάρκεια του “έτσι γεννήθηκα”, που τελικά εκτρέφει την αδιαφορία για τους γεννήτορές μας.

Σχολιάστε:

Πληκτρολογήστε το σχόλιό σας
Please enter your name here