Σύγχρονα ψέματα και αρχαίες αλήθειες. Για μια οντολογική αναθεώρηση της Δύσης*

9
114

Θεόδωρος Ι. Ζιάκας

Ο δυτικός πολιτισμός βρίσκεται στους αντίποδες του ελληνικού πολιτισμού. Πράγμα που έχει δύο συνέπειες. Η πρώτη είναι ο αποκλεισμός του ελληνικού πολιτισμού. Το διαχρονικό Contra Errores Graecorum. Η δεύτερη συνέπεια είναι η  αδυναμία των Ελλήνων «να γίνουν κράτος» (“ευρωπαϊκού” τύπου εννοείται) –παρά τη σφοδρή τους επιθυμία.

Τη γνώση αυτή την οφείλουμε, πρωτίστως, στο έργο των Κώστα Παπαϊωάννου, Κορνήλιου Καστοριάδη και Κώστα Αξελού. Το οντολογικό κεκτημένο του έργου τους, τη γνώση της οντολογικής ασυμμετρίας δυτικού και ελληνικού πολιτισμού, την αναδεικνύει η κ. Μαγγιώρου στο ως άνω βιβλίο, προκειμένου να την κάνει πυξίδα πολιτικού προσανατολισμού. Στη βάση αυτή μας προσφέρει μια οντολογική ανάλυση της Δύσης απροσδόκητη, για μένα τουλάχιστο. Η οντολογική πολιτική ανάλυση συνιστά και την καινοτομία που εισάγει το βιβλίο στην πολιτική σκέψη. Η εφαρμογή της μάλιστα στα διάφορα κεφάλαια του βιβλίου, αποδεικνύει μια εντυπωσιακή ευρετικότητα. Είναι ένα από τα πολύ σπάνια εκείνα βιβλία, που εισάγουν τον αναγνώστη στον τρόπο του αληθινού πολιτικού σκέπτεσθαι.

Στο κείμενο που ακολουθεί, θα αποδελτιώσω ορισμένα στοιχεία, α) για την οντολογική υποδομή του δυτικού πολιτισμού, β) για το οντολογικό ιστορικό του,  και γ) για τα σύγχρονη κοσμοϊστορικής σημασίας παλινωδία του.

1. Η οντολογική υποδομή της Δύσης

Η θεμελίωση του πολιτισμικού πεδίου προϋποθέτει την παραδοχή μιας από τις εξής τρεις και μόνο οντολογικές επιλογές:

Α’. Δεν υπάρχει το Εγώ ως ον, υπάρχει μόνο το Εμείς, τα Άτομα είναι εφήμερα μέλη του. Λατινική επιλογή.

Β’. Μόνο τα Εγώ – Άτομα υπάρχουν.  Το Εμείς δεν είναι ον, αλλά επίφαση όντος, σύμβαση.Γερμανική επιλογή.

Γ’. Τόσο τα Άτομα όσο και το Εμείς συν-υπάρχουν, ως όντα     διαφορετικού επιπέδου. Ελληνική επιλογή.

Ο γλωσσικός επιθετικός προσδιορισμός των τριών επιλογών δικαιολογείται από το γεγονός, ότι οι ευρωπαϊκοί λαοί που έχτισαν πολιτισμό πάνω σ’ αυτές, ήταν αντίστοιχα, λατινόφωνοι, γερμανόφωνοι και ελληνόφωνοι. Αλλά ας δούμε από πιο κοντά τον ουσιαστικό  προσδιορισμό των τριών επιλογών.

α) Το λατινικό Εμείς

Οι αρχαίοι Λατίνοι θεοποίησαν το Εμείς τους. Η Ρώμη είναι Οντότητα θεϊκή. Η δεσποτική κοινωνική ιεραρχία της είναι ιερή και απαραβίαστη. Όπως και η πολιτικο-θρησκευτική κεφαλή της, ο PontifexMaximus. Ως μοναδική και αιώνια ιερή Οντότητα, η Ρώμη αξιώνει την παγκόσμια κυριαρχία. Πολιτική ιδεολογία της είναι ο Ουνιβερσαλισμός.

Οντολογικώς ομόλογο του λατινικού είναι και το Εμείς του αφρο-ασιατικού Δεσποτισμού, όπως της αρχαίας Αιγύπτου και της αρχαίας Κίνας. Ομόλογός  τους είναι επίσης ο εβραϊκός οντολογικός μονισμός του «εκλεκτού λαού». Μόνο που ο δικός του ουνιβερσαλισμός είναι εσχατολογικός. (Θα λάβει σάρκα και οστά, όταν έρθει ο «Μεσσίας» και θα θέσει όλα τα έθνη υπό το πέλμα της Σιών.)

β) Το γερμανικό Εμείς

Στον οντολογικό αντίποδα της Ρώμης εμφανίζονται τα στίφη των γερμανικών πολεμικών φυλών. Το Εμείς τους, υπό την περιστασιακή ηγεσία ενός πολέμαρχου – αγελάρχη, εδράζεται στον άκρατο ατομικισμό. Συνεχίζεται ως φεουδαρχικό, ολοκληρώνεται ως καπιταλιστικό και σήμερα, ως «νεοφιλελεύθερο» και «νεοσυντηρητικό» διεκδικεί την «παγκόσμια διακυβέρνηση». Διαχρονικός του άξονας: ο οντολογικός μονισμός του Εγώ.

γ) Το ελληνικό Εμείς

Οι όροι, που θα απέδιδαν με ακρίβεια τον αντιδιαμετρικό χαρακτήρα των δύο αυτών τρόπων θέσμισης της σχέσης Εμείς – Εγώ, είναι ο όρος Κολεκτιβισμός και ο όρος Ατομοκεντρισμός. Το νόημά τους είμαστε σε θέση να το καταλάβουμε, επειδή ζούμε στο εσωτερικό της πόλωσής τους.

Την τρίτη όμως οντολογική θέση, είναι αδύνατο να την καταλάβουμε με τον ίδιο τρόπο, επειδή ο πολιτισμός της έχει καταστραφεί προ πολλού. Για την τρέχουσα γεννά συνελλήνων είναι απλώς αδιανόητη. Μόνο μέσω του τι είναι η κολεκτιβιστική και η ατομοκεντρική κοινωνικότητα μπορούμε να φτάσουμε σε κάποια κατανόηση του επιπέδου Γ’. Κι αυτό μόνο θεωρητικά.

Το κλειδί μας το δίνουν δύο καίριοι ορισμοί του Αριστοτέλη: Ότι «ο άνθρωπος είναι ζώο πολιτικό». Και ότι «άνθρωπος μόνος ή θηρίο ή θεός». Δεν είναι  τυχαίο, λέει η κ. Μαγγιώρου, ότι οι Γερμανοί μετέφρασαν τον πρώτο ορισμό, ως «ζώο κοινωνικό». Εξίσωσαν δηλαδή το «πολιτικό» με το «κοινωνικό». Έτσι όμως μηδένισαν αυτό που για τους Έλληνες ήταν η οντολογική διαφορά της ανθρώπινης από τη ζωική κοινωνικότητα. Ενέπεσαν έτσι -οι μεταφραστές και τάχα «κληρονόμοι» του ελληνικού πολιτισμού- στον δεύτερο ορισμό του Αριστοτέλη: για το Άτομο, ως «θηρίο», που νομίζει ότι είναι αυθύπαρκτο ον, δηλαδή «θεός».

Και οι δύο ορισμοί του Αριστοτέλη, διευκρινίζει η κ. Μαγγιώρου, συνδέονται με την ελληνική ταύτιση ηθικής, πολιτικής και φρόνησης. Ταύτιση, που είναι αδιανόητη, όχι μόνο για τα «πλήρη ελευθερίας βουλήσεως – φιλελεύθερα» άτομα του επιπέδου Β’, αλλά και για τα «απαθή – δουλοπρεπή» άτομα του επιπέδου Α’, επειδή τα μεν στερούνται «ορθής ορέξεως», τα δε «ορθού λόγου». Πράγμα που συνεπάγεται, ότι στους μεν Λατίνους κυριαρχεί ο διπλός καταναγκασμός φύσης-εξουσίας, άρα ο Θεός-Νόμος, στους δε Γερμανούς κυριαρχεί το «θηρίο εντός τους» (λόγω «κοινής με τα ζώα αίσθησης» και «ανόητης ορέξεως, που καταστρέφει και τους καλύτερους»).

Το τραγικό είναι, ότι ο –ήδη καθιερωμένος- μηδενισμός της οντολογικής διαφοράς μεταξύ της ανθρώπινης και ζωικής κοινωνικότητας, αναδεικνύει ως πρότυπο για την ανθρώπινη κοινωνικότητα, τις φωλιές των τερμιτών. Σκεφθείτε πόσο ασύλληπτα υψηλή είναι εκεί η αντικειμενοποιημένη σε «κοινωνικό σύστημα» νοημοσύνη, ώστε το «σύστημα να λειτουργεί από μόνο του». Δίχως να έχει ανάγκη τη σκέψη, την επινοητικότητα και την πρωτοβουλία εκάστου ατόμου – τερμίτη. Συγκρίνετέ το κατόπι με την αυτονομημένη ανάπτυξη της Τεχνόσφαιρας και την υποκατάσταση της κοινωνικότητας από τους απρόσωπους μηχανισμούς της.

Οι οντολογικές επιλογές Α’ και Β’, βρίσκονται στους αντίποδες η μια της άλλης. Η μία βλέπει σκέτο το κοινωνικό Όλον (χωρίς άτομα) και η άλλη σκέτα τα άτομα (τυφλή για το Όλον).  Αλλά, ας μη νομιστεί, πως επειδή το «Εν» κηρύσσει ανύπαρκτα τα «Πολλά», ή επειδή τα «Πολλά» κηρύσσουν ανύπαρκτο το «Εν», αυτά παύουν να «υπάρχουν» στον πολιτισμό τους. Απλώς καταδικάζονται να υπάρχουν κατά τον απρόσωπομη ανθρώπινο τρόπο – αυτόν της αυτονομημένης ζωικής κοινωνικότητας. Παράδειγμα είναι η έκβαση της πάλης του γερμανικού Εμείς για την καθυπόταξη των σημασιών του λατινικού Εμείς. Την αποδίδει τέλεια η γνωστή φράση του Νίτσε, «ο θεός πέθανε». Που λέει στην ουσία, ότι η «θεϊκή» αυτοκατανόηση του λατινικού Εμείς, μεταγγίστηκε με πλήρη επιτυχία, από το σώμα της δεσποτικής ιεραρχίας του, στο γερμανικό Εμείς, ως αυτοθεοποίηση του Εγώ. Με αποτέλεσμα, η δομή του γερμανογενούς Εμείς να εργαλειοποιηθεί πλήρως και να γίνει το αυτονομημένο και σαφώς ανεξέλεγκτο Τεχνοσύστημα, που ήδη γνωρίζουμε. Η ολοκλήρωση του επιπέδου ύπαρξης Β’, οδήγησε τελικά στο επίπεδο ύπαρξης Α’, με άλλη μορφή.

Στον ελληνικό πολιτισμό, επισημαίνει η κ. Μαγγιώρου, η θεμελίωση των σημασιών στον Κοινό Λόγο ανθρώπου – κόσμου, γεννά την αγάπη για έξοδο από την κοινή βιολογική ορθολογικότητα ανθρώπου – ζώου. Γεννά δηλαδή την αγάπη για την Πόλιν, όπου το «ευ ζην» επιτελεί την ασύγχυτη και αδιαίρετη ενότητα του Εμείς και του Εγώ, χωρίς να υποβιβάζει ούτε το ένα ούτε το άλλο, επιτυγχάνοντας τη ρήξη με το ζωολογικώς ζην. Πρόκειται για το «επίπεδο – τρόπο ύπαρξης του Εμείς», που ο Καστοριάδης ονομάζει «θεσμίζον κοινωνικό φαντασιακό» και το προσεγγίζει μέσω της ιδιάζουσας στον άνθρωπο ενέργειας του «δημιουργείν». Όπου «δημιουργία» σημαίνει ακριβώς «έργο για τον Δήμο». Συλλογική αυτοδημιουργία. Εδώ το ζωολογικό ζην (το ρυθμιζόμενο από τα «βασικά ένστικτα», σεξ, πείνα και φόβο), μετουσιώνεται σε πολιτικό βίο. Το δε ψυχοκοινωνικό πρόσκτημα της οντολογικής μετουσίωσης, αντιστοιχεί στο «είναι του κόσμου». Στον «τρόπο της του παντός διοικήσεως». Όπου σύμφωνα με τον Εμπεδοκλή, απ’ τα Πολλά το Ένα κι από το Ένα τα Πολλά. Δίχως το «πολιτικό» αυτό οντολογικό πρόσκτημα, ο άνθρωπος δεν είναι άνθρωπος, κατά την οντολογία του επιπέδου Γ’. Γι’ αυτό στο επίπεδο της Πόλεως ο άνθρωπος αποτελεί «πρόταγμα».

Ο ουσιαστικός προσδιορισμός της ανθρωποποιητικής αυτής οντολογίας, επειδή υπερβαίνει την πόλωση των άλλων δύο, δημιουργώντας ένα τρίτο επίπεδο τρόπου ύπαρξης, μπορεί να αποδοθεί από τον συσχετιστικό όρο «Τριαδική οντολογία».  Που είναι πράγματι Οντολογία, με την αρχαία σημασία της λέξης. Έχουμε έτσι την καίριας ευθυβολίας διατύπωση: «Δύο μεταφυσικές και μια οντολογία»!

γ) Το οντολογικό μηδέν

Η εμπειρία μας από τον μοντερνισμό παλιότερα και από τον μεταμοντερνισμό πρόσφατα, μας αποκάλυψε την πραγματικότητα του οντολογικού μηδενισμού. Μια κατάσταση «κενού», όπου το Εμείς και το Εγώ «αποσυντίθενται». Το οντολογικό μηδέν είναι το μεσοδιάστημα εκείνο, όπου οι άνθρωποι εγκαταλείπουν το οικείο οντολογικό επίπεδο και ένα από τα άλλα δύο δύναται να τους υποδεχθεί. Υπ’ αυτή την έννοια ο «οντολογικός» μηδενισμός είναι η «χωματερή» των πολιτισμών και συγχρόνως η πιθανή «δίοδος» του ανθρώπου προς έναν άλλο πολιτισμό. Το βιβλίο αναφέρεται ειδικά στον μηδενισμό,ωςπολιτική στρατηγική. Αναφέρεται δηλαδή στην πολιτικά προγραμματισμένη «εξάρθρωση του Εμείς». Στη συστηματική «αποδόμηση της συλλογικής ταυτότητας». Η οποία παρατηρείται σήμερα με τρόπο που συνέβαινε και σε άλλες κρίσιμες περιόδους της δυτικής ιστορίας. Ως συγκεκριμένες επιθέσεις, που στοχεύουν στην κατάρρευση του ηγεμονεύοντος πολιτισμού, καθώς επίσης και ως ανέγερση συγκεκριμένων φραγμών μπρος στην πιθανότητα ελεύθερης «διόδου». Το βιβλίο επισημαίνει ακόμα, ότι πέραν του τι συμβαίνει στην ιστορική διαχρονία, στην ίδια εποχή, εντός του ίδιου πολιτισμού, συμβαίνει να ποικίλλει ο βαθμός κοινωνικοποίησης των ατόμων, μέχρι το σημείο της «μη απορρόφησης του ατόμου» από την κοινωνία του. Τόσο σε ατομικό επίπεδο, όσο και σε συλλογικό επίπεδο, λόγω αποτυχημένης κοινωνικής οργάνωσης. (Στη σημερινή Ελλάδα ισχύουν προφανώς -στο έπακρο- και τα δύο!)

2. Το οντολογικό ιστορικό της Νεωτερικότητας

Η τρίσημη οντολογική θεώρηση διαυγάζει τη δομή του πολιτισμικού πεδίου, αλλά πρέπει να «τεθεί σε κίνηση» εντός του «χώρου των δυνατών καταστάσεων», προκειμένου να διαυγαστεί το νόημα του πολιτισμικού γίγνεσθαι, ως αυτοδημιουργίας του Εμείς και του Εγώ.

Το βιβλίο μιλά, εν εκτάσει, για το πώς προέκυψε η κυρίαρχη οντολογική επιλογή της σύγχρονης Δύσης, ως υποταγή της λατινικής στη γερμανική, με παράλληλο συστηματικό αποκλεισμό της ελληνικής οντολογικής επιλογής (: «ContraErroresGraecorum»). Μερικά βασικά σημεία της πορείας αυτής είναι τα ακόλουθα.

Κατ’ αρχάς, τον 4ο π.Χ. αιώνα, έχουμε την πρώτη καθαίρεση της ελληνικής οντολογίας Γ’ από το ηγεμονικό βάθρο. Το βιβλίο την αποδίδει στην επέλαση της ατομικιστικής – σχετικιστικής ιδεολογίας των σοφιστών. Ακολουθεί δεύτερη πτώση / επίθεση εναντίον της, κατά την περίοδο της ρωμαιοκρατίας. Αποδίδεται δε στην κυριαρχία του στωικισμού. (Είναι ψέμα ότι ο στωικισμός, η κυρίαρχη ιδεολογία της αυτοκρατορικής Ρώμης, ήταν «ελληνική» φιλοσοφία.)

Έχουμε λοιπόν στον αρχαιο-ελληνικό χώρο, αλλά με οικουμενικές συνέπειες, δύο πτώσεις κυρίαρχου οντολογικού επιπέδου: από το επίπεδο Γ’, στο επίπεδο Β’ και στο επίπεδο Α’. Είναι σημαντικό να προσέξουμε, ότι την άμυνα έναντι της πρώτης, τη διεξήγαγε ο Πλάτων κι ο Αριστοτέλης, ενώ την άμυνα έναντι της δεύτερης ο Επίκουρος.

Τον 3ο με 4ο αιώνα μ.Χ. τη σκυτάλη της υπεράσπισης του επιπέδου Γ’, την παρέλαβαν (από τους επικούρειους!) οι Έλληνες Πατέρες της Ορθοδοξίας. Μέσω της Ορθοδοξίας, ο Ελληνισμός θα ανακτήσει, ως ηγεμονικό για τον εαυτό του, το επίπεδο Γ’, λέει η κ. Μαγγιώρου. Οι ελληνικές σημασίες, αφού άντεξαν, μπήκαν στο απυρόβλητο, έναντι της κακόβουλης αμφισβήτησης, με την εδραίωση της νέας ηγεμονίας τους, ως χριστιανικά ορθές σημασίες. Εδώ η συγγραφέας πηγαίνει πέρα από τον Καστοριάδη, για τον οποίο το Βυζάντιο ήταν κόκκινο πανί. Κρατώντας σταθερά τον οντολογικό μίτο φτάνει ουσιαστικά στην ίδια θέση, που είχε φτάσει –από άλλη διαδρομή- ο Σπυρίδων Ζαμπέλιος τον 19ο αιώνα, διαπιστώνοντας την «αρχαία συμμαχία» Ελληνισμού και Χριστιανισμού εναντίον του «ασύνθετου ελληνισμού».

Όταν, τέλος, μαζί με τις Σταυροφορίες (του γερμανο-παπικού «πραγματισμού-τυχοδιωκτισμού»), θα εισαχθεί στο Βυζάντιο ο θωμιστικός σχολαστικισμός, απειλώντας τον ελληνικό πολιτισμό με γερμανο-λατινική αυτή τη φορά οντολογική αποδόμηση, είδαμε τη θέση της αινιγματικής επικούρειας «φιλοσοφικής ενέργειας», να την καταλαμβάνει η «άκτιστη ενέργεια» του Τριαδικού Θεού, αναλαμβάνοντας την υπεράσπιση του επιπέδου – τρόπου ύπαρξης Γ’. Ο Ακινάτης θα ηττηθεί από τον Γρηγόριο Παλαμά.

Αξίζει να υπογραμμιστεί, ως συμπερασματικό συμφραζόμενο –προκλητικό για τους ένθεν κακείθεν-, ότι κατά τη μετάβαση από τον προχριστιανικό στον χριστιανικό ελληνικό πολιτισμό, έχουμε οντολογική αποκατάσταση της ηγεμονίας των κεντρικών σημασιών του ελληνικού πολιτισμού. Αυτό δηλαδή που συνεισφέρει στους Έλληνες ο χριστιανισμός στο επίπεδο των κεντρικών σημασιών, δεν είναι, σύμφωνα με την ερμηνεία αυτή, μια «νέα οντολογία», αλλά  το γεγονός, ότι οι Έλληνες Πατέρες προσέλαβαν τον χριστιανισμό σύμφωνα με τις ελληνικές οντολογικές τους προσλαμβάνουσες, ενσαρκώνοντάς τον ως Ορθοδοξία. Όπως ακριβώς θα έκανε ο Αυγουστίνος στον λατινικό χώρο, προσλαμβάνοντας τον χριστιανισμό σύμφωνα με τη λατινική κολεκτιβιστική οντολογία, για να τον κάνει ΟυνιβερσαλισμόΚαθολικισμό. Νομιμοποιώντας συνάμα, τη μεταμόρφωση του Επισκόπου Ρώμης σε πολιτικο-θρησκευτικό «Μεγάλο Ποντίφηκα». Ομοίως και οι αντίστοιχοι Γερμανοί, θα προσλάβουν τον χριστιανισμό σύμφωνα με τη δική τους ατομικιστική οντολογία, ως αρειανισμό αρχικά και προτεσταντισμό μετά. Στη συνέχεια δε, χάρη στην ακραία «πραγματιστική μετάλλαξη» του βρετανικού Εμείς, λόγω των «τυχοδιωκτών» Νορμανδών κατακτητών του, θα τον κάνουν καπιταλισμό. Που είναι, όπως θα μας πει ο Βάλτερ Μπένγιαμιν,«παράσιτο» στο σώμα του δυτικού χριστιανισμού. «Καθαρή λατρεία» του Μαμωνά.

Αλλά ας ξαναγυρίσουμε στις συγκρούσεις των οντολογικών «τεκτονικών πλακών».

Κάτω από τη ρωμαϊκή κατάκτηση ο ελληνικός πολιτισμός απειλήθηκε με οντολογική υποστροφή στο επίπεδο Α’. (Τα περί «ελληνικού εκπολιτισμού των ρωμαίων» είναι από τα μεγαλύτερα ψέματα της ιστορίας.) Με το γερμανικό κύμα του 5ου αιώνα,, αποσπάστηκε από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία το δυτικό της τμήμα με δύο συνέπειες: α) Δημιουργήθηκε στην Εσπερία ο ρωμανικός πολιτισμός, βασισμένος στον πολιτιστικό «εκρωμαϊσμό» των κατακτητών και στη δημιουργία του φεουδαρχικού συστήματος (: γερμανική ιδιωτική δεσποτεία, έναντι της λατινικής κρατικής δεσποτείας). Η λατινική οντολογία ψευτο-υπέταξε τη γερμανική. β) Εξασθένισε η λατινική πίεση πάνω στην ελληνική Ανατολή και η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία τέθηκε εκεί υπό ελληνική οντολογική ηγεμονία.

Ακολουθεί το  αραβο-ισλαμικό κύμα του 7ου  αιώνα, οντολογικού επιπέδου Α’. Κατακλύζοντας την ελληνιστική περίμετρο ανέπτυξε μια μόνιμη ισχυρότατη πίεση από την Ανατολή και τον Νότο, παράλληλη της γερμανικής από τη Δύση.

Μετά το δεύτερο μεγάλο γερμανικό (νορμανδικό) κύμα του 8ου-10ουαιώνα, η ατομοκεντρική οντολογία καθίσταται οριστικά κυρίαρχη στην Εσπερία. Ο γοτθικός πολιτισμός αντικαθιστά τον ρωμανικό. Καθολικά, σε βάθος πλέον, γερμανοκρατούμενη η Εσπερία, αντιμετωπίζει ως οντολογικό εχθρό τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Την ονομάζει «Βυζάντιο», παρουσιάζοντάς την πρώτα ως «γραικική» – μη ρωμαϊκή και στη συνέχεια ως «σχισματική» – «αιρετική».

Τον 11ο αιώνα, εισβάλουν οι Τούρκοι. Το λεηλατικό τουρκομανικό τζιχάντ από την Ανατολή και το λεηλατικό επίσης σταυροφορικό γερμανικό τζιχάντ από τη Δύση, θα θέσουν τον ελληνικό πολιτισμό μεταξύ σφύρας και άκμωνος, καθορίζοντας την έξοδό του από τη μεγάλη ιστορική κλίμακα. (Ας σημειωθεί όμως, ότι εκμεταλλεύτηκαν την κρατική κατάρρευση, που ακολούθησε τον θάνατο του Βασιλείου Β’, όταν η εξουσία πέρασε στα χέρια εκπροσώπων του νεοσυβαριτισμού – μηδενισμού, ή της λεγόμενης «ελληνικής αναγέννησης», που είχε καταστεί κυρίαρχη στην Κων/πολη. Με το πρόσχημα της «απουσίας εξωτερικού εχθρού», οι άνθρωποι αυτοί προχώρησαν στη διάλυση του στρατού των Θεμάτων, προκειμένου να αφαιρέσουν από τους αντιπάλους τους, περιφερειακούς στρατηγούς, την ισχύ που τους παρείχε ο έλεγχος του στρατού.)

Η ενσάρκωση της ελληνικής οντολογίας θα περιοριστεί έκτοτε στο εσωτερικό των ελληνικών συσσωματώσεων της Τουρκοκρατίας. Αλλά ό,τι θα διασωθεί στα ελληνικά Κοινά θα καταστραφεί μαζί τους, εκ μέρους του γερμανόδμητου αθηναϊκού κράτους – βασάλου, που ξεκίνησε τη σταδιοδρομία του το 1833, στα ερείπια της Επανάστασης του 1821.

3. Ολοκλήρωση και Παλινωδία  

Η γερμανική οντολογία κατέστη κυρίαρχη στη Δύση, εξαφανίζοντας την ελληνική και καθυποτάσσοντας τη λατινική. Ο λόγος, που δεν μπόρεσε να εξαφανίσει και τη λατινική, είναι η δική της ένδεια κοινωνικών σημασιών.

Η μόνη ιδέα συλλογικής οντότητας, που μπόρεσε να προσεγγίσει το ηπειρωτικό γερμανικό πνεύμα, έχοντας ως επαχθή εμπειρία τον ουνιβερσαλισμό της Ρώμης, σημειώνει η κ. Μαγγιώρου, είναι ο ιδεαλιστικός ουνιβερσαλισμός της «ανθρωπότητας» γενικά, του «ανθρωπίνου είδους», ως αφηρημένης «οντότητας». Εμβληματική επεξεργασία του είναι ο καντιανός ιδεαλισμός. Επειδή όμως ο γερμανικός ιδεαλισμός είναι ανίκανος να συστήσει συλλογικότητα αξιόλογης κλίμακας, το κενό συμπληρωνόταν με την προσφυγή στον γερμανικό επίσης τυχοδιωκτικό πραγματισμό. Ώσπου η μετάλλαξη, που προκάλεσαν οι «υβριδικές» γερμανο-λατινικές σημασίες, που μετέφεραν στη Βρετανία οι Νορμανδοί τυχοδιώκτες κατακτητές της, το πρόβλημα λύθηκε εκεί με την πυροδότηση της καπιταλιστικής Νεωτερικότητας. Το αγγλοσαξωνικό «πνεύμα» ήρθε σε ρήξη με τον ηπειρωτικό ιδεαλισμό και τους «ρομαντισμούς» του. Χωρίς όμως να «προδώσει» το γερμανικό οντολογικό αρχέτυπο.

Το θέμα ήταν, λοιπόν, πώς θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί το λατινικό οργανωτικό πρότυπο, χωρίς τη λατινική οντολογική ουσία του.

Το πρόβλημα αυτό το έλυσε ο Χομπς με τον απρόσωπο κρατικό του Λεβιάθαν. Και συμπληρωματικά ο Λοκ με τη φιλελεύθερη εξιδανίκευσή του. Ο Χομπς είχε την ευφυία, λέει η κ. Μαγγιώρου, να λανσάρει το κρατικό τέρας του σαν τέρας ορθολογικότητας. Σαν απρόσωπο – αμερόληπτο διαχειριστή της εκχωρημένης σ’ αυτό ελευθερίας των ατομικών λύκων (αφού homohominilupus), που βέβαια δεν παύουν να είναι «λύκοι», άτομα «μάλλον ελεύθερα». Με τον τρόπο αυτό η γερμανική αλλεργία έναντι του λατινικού «δημοσίου», υπερκεράστηκε και το ατομοκεντρικό Εμείς πήρε τη μορφή της ισορροπίας τριών αυτόνομων σφαιρών: μιας «δημόσιας» (της χομπσιανής) και δύο ιδιωτικών, της οικιακής και της οικονομικής. Η δεύτερη θα καθαγιαστεί, ως το περιβόητο «ιερό άδυτο» της ιδιωτικής ελευθερίας. Ενώ η τρίτη, η «Ελεύθερη Αγορά», θα προικιστεί από τον Άνταμ Σμιθ, με τη στωικής εμπνεύσεως Πρόνοια της «αοράτου χειρός». Η οποία έρχεται και διορθώνει διακριτικά τις όποιες ανισορροπίες είναι δυνατόν να παραγάγει ο ελεύθερος ανταγωνισμός. Με το «φιλελεύθερο» αυτό τρισφαιρικό κοινωνιούργημα, το αγγλοσαξωνικό γερμανικό φαντασιακό πέτυχε να συμβιβάσει τα ασυμβίβαστα. Να έχει, και την οντολογική πίτα ακέρια και τον καπιταλιστικό σκύλο ελεύθερο και χορτάτο.

Είναι χαρακτηριστικό, ότι στη μεγάλη κρίση της Μοντέρνας φάσης του «τρισφαιρικού» Εμείς, η σοσιαλιστική και η εθνικοσοσιαλιστική ιδεολογία, εκφράζοντας την ηπειρωτική γερμανική αντίσταση στο αγγλοσαξωνικό αυτό εφεύρημα, θα αποτελέσουν καθαρή υποστροφή σε δύο ανταγωνιστικούς μεν, αλλά καθαρώς λατινικού τύπου ουνιβερσαλισμούς. Ενυπόστατους, του μεν σοσιαλισμού στο θεϊκό πρόσωπο του Μεγάλου Πατερούλη της προσωρινά αναβεβλημένης παγκόσμιας επανάστασης. Του δε εθνικοσοσιαλισμού, στο επίσης θεϊκό πρόσωπο του τευτονικού πολέμαρχου Φύρερ, ενός παγκόσμιου επίσης και χιλιόχρονου συνάμα, γερμανικού Ραϊχ.

Αλλά ας γυρίσουμε και πάλι πίσω. Με το «παρανοϊκό» σχήμα των «τριών σφαιρών», η γερμανική οντολογία έδωσε, στην εποχή του «Διαφωτισμού» και των αστικών επαναστάσεων, συγκεκριμένη λογική δομή σταβεστφαλιανά εθνοκράτη. Που κανείς δεν τα επιδίωξε, αφού δεν αντιπροσώπευαν παρά ταράκη του παπικούΟυνιβερσαλισμού. Όλοι όμως αναγκάστηκαν εκ των πραγμάτων να τα αποδεχτούν, προκειμένου να αποφύγουν την ολοκληρωτική αλληλοεξόντωση. Θυμίζω ότι η Συνθήκη της Βεστφαλίας (1648) τερματίζει συναινετικά τον φοβερό Τριακονταετή Πόλεμο, ο οποίος ήταν συνέχεια ενός άλλου Εκατονταετή… Οι νεοπαγείς εθνοκρατικοί μικρο-ουνιβερσαλισμοί, δεν θα είναι μόνο εστίες ληστρικής αποικιακής επέκτασης και καταστροφής πανάρχαιων πολιτισμών, εξασφαλίζοντας συνάμα, διά του σύμφυτου στον οντολογικό χαρακτήρα τους ιμπεριαλισμού, την απαραίτητη ενδο-εθνική συναίνεση. Λειτούργησαν, επιπλέον, σαν θερμοκοιτίδες του κατοπινού Τεχνοσυστήματος, ως αντικειμενοποιημένης καπιταλιστικής ισχύος, με φορέα ακριβώς, την εντός της τρίτης σφαίρας «φιλελεύθερη» νεοφεουδαλική εταιρική δεσποτεία. Τα εταιρικά όμως θηρία, που θα κυοφορήσει η θαλπωρή του βεστφαλιανού εθνοκρατικού κελύφους, αργά ή γρήγορα, θα αφυκτιούσαν εντός του. Δεν θα αργούσε η στιγμή, που μια υπερκρατική ολιγαρχία θα αναδυόταν από τους κόλπους του, και θα προέκυπτε η ανάγκη, ενός νέου Ουνιβερσαλισμού. Καλωσορίσαμε έτσι την υπερατλαντική ιδεολογία της πολιτικής παγκοσμιοποίησης, που αίτημά της έχει σαφώς την «παγκόσμια διακυβέρνηση». Μόνο που της λείπει η αναγκαία υποστατική έδραση σε μια Ιερή Καθέδρα.

Ο υπερατλαντικός Ουνιβερσαλισμός, προωθεί αποφασιστικά την καταστροφή του νεωτερικού εθνοκρατικού συστήματος (των «τριών σφαιρών»). Συγκλίνει μάλιστα με τον ευρωγερμανικό «νεομεσαιωνισμό», ο οποίος ασμένως αποδέχεται το «ξεπέρασμα» του βεστφαλιανού μοντέλου. Αυτός φαντασιώνεται, σαν «αληθινή δημοκρατία», την κατάργηση των συνόρων και την καταστροφή του χομπσιανού «δημοσίου», για να μπουν στη θέση του τα υπερεθνικά δίκτυα και να είναι όλα εντελώς ιδιωτικά, αφού έτσι κι αλλιώς, υπάρχουν μόνο άτομα. Άτομα, επικουρούμενα από  μορφές ψευδο-συλλογικές μόνο, δηλαδή «ακίνδυνες», για την οντολογική ατομικότητα των ατόμων. Τέτοιες μορφές είναι οι Εταιρίες, οι ελεγχόμενοι από τον ιδιωτικό «τομέα» Διεθνείς Οργανισμοί οι ΜΚΟ κ.τ.τ.ό. Και γιατί όχι, τύπου Κομισιόν νομοκανονιστικές γραφειοκρατίες. Απαλλαγμένες, δηλαδή, από τα «βαρίδια» της εκ των κάτω «αντιλειτουργικής» νομιμοποίησης. Χομπσιανό «φύλο συκής», ως «αμερόληπτου διαιτητή» στον ανταγωνισμό ανάμεσα στους εταιρικούς λομπίστες της υπερεθνικής «κοινωνίας πολιτών», δηλαδή της νεομεσαιωνικής societascivilis.

Το «νόστιμο», όπως θα έλεγε κι ο Κονδύλης, και το δείχνει καλά το βιβλίο της κ. Μαγγιώρου, είναι ότι όλα τα ιδεολογικά ρεύματα του πολιτικού χάρτη της Δύσης, από τα πιο ακραία δεξιά, μέχρι τα πιο ακραία αριστερά, συντάσσονται με την υπερκείμενη διάταξη των δύο στρατηγικά συγκλινόντων πτερύγων της «πολιτικής παγκοσμιοποίησης». Όσο πιο κόκκινος μάλιστα και όσο πιο πράσινος είναι ο σχετικός αριστερισμός, τόσο πιο αγαπητός είναι στον υπερατλαντικό ηγεμόνα. Είναι βασιλικότεροι του βασιλέα σε αντεθνικό ουνιβερσαλισμό. Περιλαμβάνονται φυσικά και τα ουνιβερσαλιστικά απολιθώματα της ορθόδοξης αριστεράς και της ναζιστικής ακροδεξιάς. Έχουμε πάνω σε όλα αυτά, ένα από τα πιο απολαυστικά -για κάθε πικραμένο-, αλλά και διδακτικά κεφάλαια του βιβλίου. Που αν μη τι άλλο, δείχνουν την ισχυρή ευρετική δύναμη της οντολογικής μεθόδου πολιτικής ανάλυσης. Δεν μας παίρνει ο χώρος για παράθεση αποσπασμάτων. Το πανόραμα του χαρακτήρα των πολιτικών ρευμάτων, στοιχειοθετείται μεθοδικά στο βιβλίο και μας δείχνει πόσο έχει κυριαρχήσει η τάση της υποστροφής στις μεσαιωνικές ιδεολογικές απαρχές του νεωτερικού πολιτισμού: νεο-ουνιβερσαλισμός, νεο-μεσαιωνισμός, νεο-στωικισμός, νεο-μακιαβελισμός, κλπ.

Τελικά, από τον οντολογικό ατομοκεντρισμό του βεστφαλιανού Εμείς, η Νεωτερικότητα αφού βυθίστηκε στον ατομοδιαλυτικό μεταμοντέρνο μηδενισμό, κατολισθαίνει πλέον ακάθεκτη σε ένα καθεστώς παγκόσμιας τεχνοσυστημικής Δουλοπαροικίας. Μπροστά του το καθεστώς, που περιγράφει ο Όργουελ στο «1984», μοιάζει παιδική χαρά. Ο Θεός να βάλει το χέρι του.

Ο ζωγραφικός πίνακας (“Et in Arcadia ego”, 1639) που πλαισιώνει τη σελίδα είναι έργο  του γάλλου Νικολά Πουσέν.

πηγή κειμένου: Aντίφωνο

9 Σχόλια

  1. Το νόστιμο είναι -πόσο ισορροπημένη συναισθηματικά έκφραση!- ότι η μηδενιστική κατάσταση (“δεν υπάρχει ούτε το εγώ ούτε το εμείς”) προβάλλει ως προοδευτικότερη των Α και Β, εφόσον στο βέλος του ευθύγραμμου χρόνου μπορεί να λειτουργήσει -κάποτε- ως προθάλαμος της Γ. Η δε νομοτέλεια της μετάπτωσης των καταστάσεων Α και Β στο μηδενισμό διασφαλίζει την αθανασία της ελπίδας!

  2. Ποιος είπε ότι η Ιστορία έχει συμβεί, οποτεδήποτε, να προαχθεί μηχανιστικά;
    Προκειμένου η υποστροφή των καταστάσεων “Α” ή “Β” στον Μηδενισμό να εκβάλει την κατάσταση “Γ” (απαντώ στο προηγούμενο σχόλιο) θα πρέπει πρωτίστως να έχει αυτός [i]αμφισβητηθεί/αναθεωρηθεί[/i] από την, σύγχρονή του, κρατούσα διανόηση.
    Ακριβώς το αντίθετο, δηλαδή, από ό,τι πράττει η ορίζουσα διανόηση σήμερα. Ακριβώς το αντίθετο, επίσης, από ό,τι μας υποδεικνύει εδώ ο κ. Σπίγγος.

    ΥΓ: Δεν έχω ακόμα διαβάσει το βιβλίο της κ. Μαγγιώρου. Οφείλω πάντως να υποβάλω τα σέβη μου, για το κείμενο τούτο, στον κ. Ζιάκα.

  3. Κ. Καστρινάκη σας ευχαριστώ για ένα σχόλιοο που με αφορά, αλλά είναι σαφές από μένα ότι η νομοτέλεια αφορά τα Α κσι Β και όχι το μηδενισμό. Γι αυτό και επίσης σαφέστατα μίλησα για ελπίδα, προεκτείνοντας το κείμενο και μην υποδεικνύοντας πουθενά οτιδήποτε. Εννοείται επίσης πως δεν ανήκω στην Ορίζουσα ούτε καν στη διανόηση.

  4. Μετά την παρακολούθηση και της παρουσίασης του βιβλίου της κ. Μαγγιώρου θα ήθελα να προσθέσω κάποιες κρίσεις σε αυτές που αρχικά έγραψα στην ΡΗΞΗ. Θα συμφωνήσω ότι μαρτυρά μια στέρεη φιλοσοφική παιδεία, ενώ συγχρόνως είναι ένα εξαιρετικά φιλόδοξο εγχείρημα να ερμηνευθεί ουσιαστικά όλο το παγκόσμιο γίγνεσθαι σε ένα πυκνό αλλά οπωσδήποτε συντομότερο έργο αν αυτό συγκριθεί για παράδειγμα με το έργο του Χέγκελ ή του Σπένγκλερ. Μοιάζει περισσότερο με το τελευταίο κεφάλαιο που περιλαμβάνει τα συμπεράσματα μια άλλης μελέτης.
    Μεθοδολογικά διαφωνώ τόσο με την συγγραφέα όσο και με τον κ.Ζιάκα και την προσπάθεια να ερμηνευθεί το γένος από το μέρος δηλαδή κάποιος πολιτισμός από μια ιστορική του περίπτωση ή εκδοχή. Έτσι με το να επιλέγουμε την Αθηναϊκή Δημοκρατία ή τις κοινότητες μιας περιόδου για να ερμηνεύσουμε το σύνολο του ελληνισμού κάνουμε το λάθος να παραλείψουμε το γεγονός ότι υπήρχαν πολλά άλλα ελληνικά πολιτεύματα που σαφώς δεν υπήρξε ισορροπία ανάμεσα στο Εγώ και στο Εμείς , από την αρχαία Σπάρτη, τους Τριάκοντα Τυράννους ως τους Μακεδόνες. Παρόμοια η Δύση και οι διάφορες εκδοχές της δεν μπορούν να ερμηνευθούν από μια ιστορική της περίοδο ή από ένα πολίτευμα ώστε να μπορούμε με ασφάλεια να καταλήγουμε τι πολίτευμα ή τι οικονομία αντιπροσωπεύουν ο λατινικός χώρος ή γερμανικός χώρος ή αγγλοσαξωνικός κόσμος. Ο Καστοριάδης σε αυτό το σημείο ήταν πιο προσεκτικός και για αυτό μίλαγε για ελληνοδυτικό κόσμο και ότι παραδείγματα αυτονομίας εντόπιζε στις ιταλικές πόλεις.
    Έτσι το σχήμα :
    ” Α’. Δεν υπάρχει το Εγώ ως ον, υπάρχει μόνο το Εμείς, τα Άτομα είναι εφήμερα μέλη του. Λατινική επιλογή.

    Β’. Μόνο τα Εγώ – Άτομα υπάρχουν. Το Εμείς δεν είναι ον, αλλά επίφαση όντος, σύμβαση.Γερμανική επιλογή.

    Γ’. Τόσο τα Άτομα όσο και το Εμείς συν-υπάρχουν, ως όντα διαφορετικού επιπέδου. Ελληνική επιλογή “
    δεν προσφέρει στην κατανόηση της πραγματικότητας ακριβώς γιατί αποτελεί αφαίρεση από αυτή. Οι τρεις αυτές περιπτώσεις διασταυρώνονται μεταξύ τους και δεν χωρίζονται με αυτόν τον κάθετο τρόπο μεταξύ τους. Τέτοιου είδους σχήματα οδηγούν σε λανθασμένη ερμηνεία μιας πολύπλοκης πραγματικότητας με εξιδανικεύσεις και δαιμονοποιήσεις. Παρόμοια με τον μαρξισμό μια τέτοια ερμηνεία αναγκάζεται να υπερτονίζει ένα στοιχείο , το θρησκευτικό, το οποίο μάλιστα ουσιαστικά θεωρείται ότι δεν αλλοιώνεται κατά την διάρκεια του χρόνου.
    Πέραν τούτων ο στωικισμός από την συγγραφέα απορρίπτεται ενώ κατά πολλούς άλλους επηρέασε τον χριστιανισμό. Είναι πολύ ενδιαφέρουσα και πρωτότυπη η άποψη ότι ο Επίκουρος επιζεί μέσα στην ορθοδοξία αλλά κάτι τέτοιο χρειάζεται ισχυρή τεκμηρίωση. Επίσης απορρίπτεται χωρίς επεξεργασία ένα εξαιρετικά σύνθετο ρεύμα όπως ήταν οι Σοφιστές, ενώ την ίδια τύχη έχει ο Μακιαβέλλι -πόσο μάλλον οι μακιαβελλιστές- παρότι υπάρχουν πλέον πολλές σημαντικές θετικές αξιολογήσεις όπως αυτή του Κονδύλη.
    Μια μονοδιάστατη ερμηνεία του ελληνισμού οδηγεί στον εξοβελισμό όσων εκδοχών του δε συμφωνούν με αυτή. Υπήρχε άραγε στον Πλάτωνα ή στον Αριστοτέλη μια ισορροπία ανάμεσα στην ομάδα και στο άτομο; Η βραχύβια αθηναϊκή δημοκρατία. που όσο είχε τις ικανότητες λειτουργούσε ιμπεριαλιστικά μπορεί να χαρακτηρίσει όλη την πορεία του ελληνισμού;
    Παρόλα αυτά η σχέση ανάμεσα σε Ελλάδα και Δύση μπορεί να είναι πράγματι συγκλίνουσα και συγκρουσιακή για περισσότερο πεζούς λόγους. Η Δύση -με τις διάφορες μορφές της – ενδιαφέρεται όπως κάθε ζωντανός οργανισμός να επεκτείνει την κυριαρχία της, δηλαδή να επεκτείνει με πολλούς τρόπους την οικονομική και γεωπολιτική της επιρροή. Με αυτό τον τρόπο συναντάται με την Ελλάδα άλλοτε ως φίλος και άλλοτε ως εχθρός. Ένας ικανός πολιτικός ηγέτης – όπως ήταν ο Ε.Βενιζέλος- μπορεί να εκμεταλλευθεί την σχέση αυτή για τα δικά μας συμφέροντα, σε αντίθεση με ότι έκαναν όλες οι μεταπολιτευτικές κυβερνήσεις από τον Καραμανλή μέχρι τον Σημίτη , τον ΓΑΠ και τον Τσίπρα. Σωστές είναι και οι επισημάνσεις του κ.Ζιάκα για τους υποστηρικτές της παγκοσμιοποίησης και την κατάργηση των εθνικών κρατών. Λανθασμένη είναι απόφανση ότι οι Νεόελληνες δεν μπορέσαμε να κάνουμε κράτος. Η πραγματικότητα είναι ότι κάναμε ένα λάθος κράτος που δεσπόζουν ακόμη κάποια κουσούρια που αποκτήσαμε κατά την διάρκεια της τουρκοκρατίας δηλαδή μίζες, ευνοιοκρατίες, κλίκες και κλειστά κυκλώματα και τελευταία δημοκοπία και δημαγωγία.
    Πολλοί, όπως και η κ.Μαγγιώρου εντυπωσιάστηκαν με την παρουσία του προέδρου Ομπάμα. Πράγματι ήταν πολύ συγκροτημένος και υποστήριξε με ευφράδεια τα συμφέροντα της χώρας του . Όμως η άποψη του ότι “οι δημοκρατίες είναι αναγκαία ειρηνόφιλες και δεν πολεμούν μεταξύ τους ” έχουν αναιρεθεί από πολλούς όπως ο Π.Κονδύλης.

    Ευχαριστώ,
    Σπύρος Κουτρούλης

  5. Ευχαριστώ τον κ. Κουτρούλη για τις ενστάσεις του. Θα τις συζητήσω μία-μία, οπότε θα δει κι ο ίδιος ότι βασίζονται σε παρεννοήσεις – παρεξηγήσεις.
    1. Είναι λάθος, λέει ο κ. Κουτρούλης, η «[b]προσπάθεια να ερμηνευθεί το γένος από το μέρος δηλαδή κάποιος πολιτισμός από μια ιστορική του περίπτωση ή εκδοχή….[/b]». Συμφωνώ απολύτως. Αλλά δεν είναι αυτή η περίπτωση με το βιβλίο της κ. Μαγγιώρου και με το δικό μου κείμενο. Αυτά μιλούν για οντολογία (κοινωνική οντολογία). Δηλαδή για κάτι που αναφέρεται σε όλους τους πολιτισμούς γενικά. Όχι σε ένα ελληνικό πολίτευμα ειδικά.
    2. Λέει για τις τρεις οντολογικές θέσεις: «[b]Οι τρεις αυτές περιπτώσεις διασταυρώνονται μεταξύ τους και δεν χωρίζονται με αυτόν τον κάθετο τρόπο μεταξύ τους[/b]». Συμφωνώ απολύτως. Με τη διευκρίνιση, ότι η «διασταύρωση» δεν αναφέρεται στους τρεις οντολογικούς Ελκυστές του πολιτισμικού γίγνεσθαι, αλλά στα υποκείμενα τα οποία «έλκονται/ελκύονται» απ’ αυτούς. Οπότε τα αντίστοιχα Εμείς που σχηματίζουν, υπόκεινται στις πολώσεις μεταξύ των εντός τους οντολογικών παραδόσεων. Οι σχέσεις των παραδόσεων αυτών, όπως και των αντίστοιχων επ’ αυτών οικοδομημένων παραδόσεων Πίστης, Παιδείας και Πολιτικής, είναι σχέσεις πολέμου. (Και ο πόλεμος σχέση είναι!) Ξέρουμε δε από τον Σουν Τζου, ότι «ο πόλεμος βασίζεται στην εξαπάτηση». Οι δε εκβάσεις του πολέμου είναι σχέσεις κυριαρχίας – αποπομπής. Εν προκειμένω: κυριαρχία της «γερμανικής»-ατομοκρατικής παράδοσης, επί της «λατινικής»-κολεκτιβιστικής και των δύο εναντίον της «ελληνικής»-σχεσιοκεντρικής (Contra Errores Graecorum). Οι Ελκυστές «χωρίζονται κάθετα» (αποκλείει ο ένας τον άλλο) μέσα στο Εμείς, όπως κατ’ αναλογία «χωρίζονται κάθετα» στον ίδιο άνθρωπο το εγώ του Δούλου (Φόβου), το εγώ του Μισθωτού (Ιδιοτέλεια) και του Φίλου (Αγάπη μεταξύ ίσων).
    3. Επομένως και η παρατήρηση, ότι «[b]Μια μονοδιάστατη ερμηνεία του ελληνισμού οδηγεί στον εξοβελισμό όσων εκδοχών του δε συμφωνούν με αυτή[/b]» ενώ είναι απολύτως σωστή καθεαυτή, δεν έχει καμιά σχέση ούτε με την κ. Μαγγιώρου ούτε με εμένα. Φαίνεται ότι ο κ. Κουτρούλης παραπλανήθηκε από τον [b]επιθετικό[/b] προσδιορισμό των τριών θέσεων στον ευρωπαϊκό χώρο («λατινική», «γερμανική», «ελληνική») και του ξέφυγε ο ρητά αναφερόμενος [b]ουσιαστικός[/b] προσδιορισμός τους («κολεκτιβιστική», «ατομοκεντρική», «σχεσιοκεντρική»). Αν πρόσεχε την έκθεση των οντολογικών μεταλλάξεων – μεταπτώσεων στον ελληνικό πολιτισμό, θα αντιλαμβανόταν ότι το ίδιο Εμείς είναι που μεταλλάσσεται – υποκείμενο στις εντός του αδιόρατες συνήθως πολώσεις μεταξύ των τριών οντολογικών θέσεων-ελκυστών. Θα αντιλαμβανόταν επίσης, ότι δεν πρόκειται για «ένα μόνο πολίτευμα». Και τα τρία πολιτεύματα του ελληνικού πολιτισμού (ο πυλώνας «Πολιτική»), μαζί με τις παρεκβάσεις τους, υπόκεινται σε ισχυρή σχεσιοκεντρική οντολογική επιρροή. Παράδειγμα είναι ο πυλώνας «Παιδεία», στον οποίο κυριαρχούν τα σχεσιοκεντρικά Ομηρικά Έπη.
    4. Ασφαλώς και «…[b]η σχέση ανάμεσα σε Ελλάδα και Δύση μπορεί να είναι πράγματι συγκλίνουσα και συγκρουσιακή για περισσότερο πεζούς λόγους[/b].» Ουδεμία αντίρρηση. Συγκλίνουσα όμως οντολογικά, απλώς προσχωρεί στην κυρίαρχη στον δυτικό πολιτισμό οντολογία. Αποδέχεται δηλαδή τα λεγόμενα «Errores Graecorum» και προσπαθεί να τα αποβάλει. Ο Έλληνας γίνεται τότε, κατά την αρχαία έκφραση, «γραικύλος». Λάτρης του Καίσαρα. Συμφωνεί μαζί μας ρητά κι ο Π. Κονδύλης, στη γλώσσα του οποίου τα διαφορετικής οντολογίας πολιτισμικά κοσμοείδωλα ονομάζονται «Αποφάσεις»: δεν μπορείς να «συγκλίνεις» προς την άλλη «Απόφαση», παρά μόνο διά της προσχωρήσεως σ’ αυτήν, η οποία είναι βεβαίως δυνατή, όταν ο οντολογικός εχθρός είναι «πανίσχυρος». Αλλά μπορείς, παρά ταύτα, να διατηρήσεις την «ψυχή» σου: να υφίστασαι την κυριαρχία χωρίς προσχώρηση (π.χ. οι παππούδες μας στα «μέρη αυτόνομα» της Τουρκοκρατίας – σε αντίθεση με το πλήθος των άλλων Ελλήνων που εξισλαμίστηκαν και τούρκεψαν ή φράγκεψαν).
    5. «[b]Λανθασμένη είναι απόφανση ότι οι Νεοέλληνες δεν μπορέσαμε να κάνουμε κράτος. Η πραγματικότητα είναι ότι κάναμε ένα λάθος κράτος[/b]». Εδώ ο κ. Κουτρούλης αδικεί την προσοχή του, διότι αυτό που λέω στο κείμενό μου είναι, ότι η σχεσιοκεντρική οντολογία είναι ασύμμετρη με την κυρίαρχη στον δυτικό πολιτισμό ατομοκρατική οντολογία. Και εφόσον είναι ασύμμετρη δεν μπορεί ο Έλληνας να τα έχει και τα δύο. Δηλαδή να είναι και «Έλλην» και «Γερμανός» – όσο σφοδρά και αν το επιθυμεί. Δεν μπορεί δηλαδή να αντιλαμβάνεται τη συλλογικότητα ως σχεσιοκεντρική και ταυτόχρονα ως ατομοκρατική, δηλαδή απρόσωπη.
    «[b]Οὐδεὶς οἰκέτης δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν· ἢ γὰρ τὸν ἕνα μισήσει καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει, ἢ ἑνὸς ἀνθέξεται καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει. οὐ δύνασθε Θεῷ δουλεύειν καὶ μαμωνᾷ.[/b]».(Λουκ. 16 – 13)

  6. Για τη δημοσίευση του παρόντος άρθρου στο περιοδικό [i]Ερμής ο λόγιος[/i], είχα στείλει ένα διευκρινιστικό Υστερόγραφο, αλλά κάπου παράπεσε. Νομίζω ότι ταιριάζει να επισυναφθεί εδώ ως σχόλιο:

    Αναφέρθηκα στις τρεις ευρωπαϊκές παραδόσεις, τη «λατινική», τη «γερμανική» και την «ελληνική», ο ουσιαστικός προσδιορισμός των οποίων είναι «κολεκτιβιστική», «ατομοκεντρική» και «σχεσιοκεντρική» (αμεσοσχεσιακή ισοτιμία).
    Με την ουσιαστική αυτή τους έννοια οι τρεις οντολογικές παραδόσεις παρατηρούνται σε κάθε πολιτισμό. Δεν είναι δηλαδή αποκλειστικά ευρωπαϊκές. Το πώς ακριβώς εμφανίζονται στους άλλους μεγάλους πολιτισμούς είναι θέμα ιστορικής μελέτης.

    Όταν όμως λέμε ότι ένας πολιτισμός είναι «ατομοκεντρικός» δεν εννοούμε ότι σ’ αυτόν δεν υπάρχει καμιά άλλη παράδοση πλην της ατομοκεντρικής. Στο [i]Έθνος και Παράδοση[/i] είχα κάνει τη διάκριση μεταξύ [i]κεντρικής, ηγετικής και περιφερειακής παράδοσης[/i], ορίζοντας: Ως [i]κεντρική[/i] την εμπεδωμένη στην ιστορική κουλτούρα του Έθνους (νοουμένου ως «σχηματισμού παραδόσεων»). Ως [i]περιφερειακή[/i] την όποια πέραν της κεντρικής διαφορετική ομόλογη παράδοση. Ως [i]ηγετική[/i] (ή κυρίαρχη), αυτήν που ελέγχει την εθνική Παιδεία και η οποία δύναται να είναι είτε η κεντρική είτε μια περιφερειακή. Το σχήμα αυτό είναι εμπειρικό-περιγραφικό και διαπιστώνεται σε οποιονδήποτε τομέα της πολιτισμικής δημιουργίας εγκύψει κανείς. Ισχύει προφανώς και επί των [i]κοινωνιο-οντολογικών[/i] παραδόσεων, οι οποίες είναι μόνο τρεις. Υπ’ αυτή την έννοια στον νεωτερικό πολιτισμό κεντρική είναι η ατομοκεντρική παράδοση. Συγχρόνως είναι και ηγετική-ελέγχουσα την Παιδεία, τόσο της κολεκτιβιστικής όσο και της σχεσιοκεντρικής παράδοσης, καθορίζοντας την υποταγή – «αλλοτροίωσή» τους.

    Το κρίσιμο θεωρητικό πρόβλημα, που θέτει ο περιγραφικός αυτός εντοπισμός του πολιτισμικού (εθνικού) Εμείς ως δομής παραδόσεων, είναι ο τρόπος συνάρθρωσης των ομολόγων παραδόσεων μεταξύ τους. Την απάντηση τη δίνει η λεγόμενη «τριλεκτική», δηλαδή η διπλή διαλεκτική της κυριαρχίας του ενός επί του άλλου και των δύο εναντίον του τρίτου. Όπως είδαμε στον νεωτερικό πολιτισμό, όπου η ατομοκεντρική (γερμανική-νορδική) παράδοση κυριαρχεί επί της κολεκτιβιστικής (λατινικής), αποπέμποντας τη σχεσιοκεντρική (ελληνική): Contra Errores Graecorum.

    Η «κανονική» πάντως κατάσταση στην ιστορία είναι η πόλωση κολεκτιβισμού – ατομοκεντρισμού με “αποδιοπομπαίο τράγο” τον σχεσιοκεντρισμό. Η κατανόηση του φαινομένου είναι ασφαλώς δύσκολη, επειδή δεν είναι εύκολο να διακρίνει κανείς τους τρεις κοινωνιο-οντολογικούς «ελκυστές», από τις αντίστοιχες παραδόσεις που δημιουργεί στην ιστορία της ανθρωπότητας η ελκτική – «ελκυστική» παρουσία τους μέσα στο πολιτισμικό γίγνεσθαι και αυτών των δύο από τα υποκείμενα η επιλογή-προτίμηση των οποίων καθορίζει τους συσχετισμούς νοηματοδοτικού σθένους μεταξύ των τριών παραδόσεων και άρα του είδους της τριλεκτικής – θυσιαστικής τους συνάρθρωσης. Η φυσική αυτή δυσκολία αντιμετωπίζεται με την εξάσκηση του μελετητή στην πρόταξη του “κοινωνιο-οντολογικού ερωτήματος” σε κάθε συγκεκριμένο ζήτημα που τον απασχολεί: [b]Από ποιας οντολογίας τη σκοπιά τίθεται; Ποιες είναι οι τρεις θέσεις που θα επέλεγαν οι τρεις τύποι υποκειμένου; Ποια θα ήταν η μηδενιστική τους αναίρεση;[/b]

    Ενώ τέλος ο κοινωνιο-οντολογικός μηδενισμός δεν θεμελιώνει πολιτισμό, δεν αντιστοιχεί δηλαδή σε κοινωνιο-οντολογικό [i]ελκυστή[/i], αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υφίσταται ως [b]παράδοση[/b]. Σήμερα μάλιστα ο μηδενισμός ως παράδοση, είναι κυρίαρχος με τη μορφή του [i]μεταμοντέρνου πολιτιστικού σχετικισμού[/i], του αναφερόμενου στα αμερικανικά εναλλακτικά blogs και ως “πολιτιστικού μαρξισμού”.

  7. Ο κος Θεόδωρος Ζιάκας παραμένει ασυνεπής με τον εαυτό του.
    1. Τί πάει να πει οντολογική παράδοση; Τί είδους παράδοση δικαιολογεί την απόδοοση του ατομοκεντρισμού στο γερμανικό “ελκυστή”;

    2. Πού και πότε σαρκώθηκε ιστορικά η σχεσιοκεντιρκή παράδοση;

    3. Γιατί τα έπη του Ομήρου είναι σχεσιοκεντικά ενώ τα δυτικά δεν είναι.

    Με χαλκές γενικεύσεις δουλειά δεν γίνεται.
    Στην ουσία ο Θεόδωρος Ζιάκας αντιπαρέρχεται τα ερωτήματα του κου Κουτρούλη και ο δεύτερος το δέχετια αδιαμαρτύρητα.

  8. Το άρθρο απαντά στα ερωτήματα 1,2,3 του κ. thomas sackville. Αν αφήνει απορίες απαντά σ’ αυτές το βιβλίο της κ.Μαρίας Μαγγιώρου, όπου και ανακεφαλαιώνεται η οντολογική συμβολή των Καστοριάδη, Παπαϊωάννου, Αξελού. Ακόμα κι αν η απάντησή μας ήταν “τέλεια”, δεν θα ήταν ικανή να καλύψει τους πάντες: θα υπήρχαν πάντα τρεις άλλες εκ διαμέτρου αντίθετες, προς αυτές – αλλά και μεταξύ τους…

Σχολιάστε:

Πληκτρολογήστε το σχόλιό σας
Please enter your name here