Στην Ελλάδα προέχει η συναίνεση πάση θυσία

43
145

Στέλιος Ράμφος

Ο κόσμος απαιτεί: «Ζητήστε μια συγγνώμη, τιμωρήστε κάποιον»

Προσηνής, ευγενής, άμεσος, ο φιλόσοφος και στοχαστής Στέλιος Ράμφος απέχει πολύ από την εικόνα του κλειστού και μονήρους διανοητή. Είχε φτάσει πρώτος στο ραντεβού, μια μέρα με πολλή ζέστη στην Αθήνα, και μας περίμενε. Βρισκόμαστε λίγες μέρες μετά τον ανασχηματισμό και την ψήφο εμπιστοσύνης που πήρε η κυβέρνηση, και λίγες μέρες πριν από τη συζήτηση στη Βουλή για το Μεσοπρόθεσμο και τον εφαρμοστικό νόμο. Η κουβέντα δεν άργησε να ξεκινήσει. Πάντα υπό το πρίσμα της κατανόησης και της ερμηνείας των συλλογικών πολιτισμικών συμπεριφορών αυτού του έθνους – αυτό με το οποίο καταπιάνεται σ’ όλη του τη ζωή ο Στέλιος Ράμφος. Και πάντα κουβαλώντας όλη εκείνη την παράδοση των ανθρώπων της γενιάς του, που αφηγούνται μ’ έναν δικό τους τρόπο τα πράγματα και ξεκινούν από πολύ πίσω για να φτάσουν στο σήμερα. Στο τραπέζι, μαζί μας, και η… κρίση. Κοινωνική, πολιτική, οικονομική.

«Aν δεν καταλάβουμε καλά τη θρησκευτική μας παράδοση, δεν μπορούμε να ερμηνεύσουμε τα βαθύτερα προβλήματα της κοινωνίας μας. Θα σας πω ένα παράδειγμα πολύ χονδρικό: βγαίνει ένας Αμερικανός και λέει ότι το πρόβλημα της Ελλάδας είναι πρόβλημα ανταγωνιστικότητας. Βγαίνει ένας άλλος και λέει ότι το πρόβλημα της Ελλάδας είναι πρόβλημα παραγωγικότητας. Πράγματι, βλέπουμε ότι υστερούμε σ’ αυτό, γιατί η κρίση μάς απέδειξε ότι τρώμε πολύ περισσότερα απ’ όσα παράγουμε. Αυτό έχει μία καταγωγή βαθύτερη. Πρώτον εμείς σαν λαός δεν παρήγαμε ποτέ. Ημασταν έμποροι, ενδιάμεσοι. Κι όχι μόνο εμείς, αλλά όλοι οι ορθόδοξοι ανατολικοί λαοί, συν το γεγονός ότι δεν έχουμε κάποια εμπιστοσύνη και πίστη για τη ζωή σ’ αυτόν τον κόσμο. Εχουμε μια βαθύτερη πίστη και εμπιστοσύνη για τον άλλον κόσμο. Και το κυριότερο: το πρόβλημα το ανθρώπινο έχει την αρχή του -θρησκευτικά- και τη λύση του στο παρελθόν. Με την έννοια ότι όλα κρίθηκαν στην ιστορία του Αδάμ και της Εύας. Τότε έγινε η αμαρτία, τότε έγινε η πτώση, και αν θα ξαναμοιάσουμε στην αρχική στιγμή, θα σωθούμε. Αυτομάτως όταν είναι μια ψυχή στραμμένη προς τα πίσω, δεν σκέφτεται ποτέ την παραγωγή. Δεν έχει νόημα το παράγειν. Αυτό είναι καθηλωτικό. Σκεφτείτε ότι στη Ρωσία χρειάστηκε ο σταχανοφισμός κάποια περίοδο, ώστε συμβολικά να μπορέσει να αντιπαραταχθεί σ’ αυτό το βάλτωμα των ψυχών. Εχει μεγάλη σημασία να το καταλάβουμε αυτό», λέει με πάθος. «Στον Νότο δεν έχουν μέσα στα κοσμοείδωλά τους τη συνθήκη του μέλλοντος. Για μας το μέλλον είναι η επιστροφή στο παρελθόν», προσθέτει.

Και από τη φιλοσοφική ανάλυση, περνάει στο γνωστό, στο σημερινό παράδειγμα. «Προχθές, η συζήτηση ήταν πότε ήρθε η δημοκρατία, αντιπροχθές ήταν η αποστασία… Δηλαδή, όλα έχουν να κάνουν με σκιές ή με λάμψεις του παρελθόντος οι οποίες έρχονται μπροστά στη ζωή και ανάλογα τοποθετούμαστε». Και συνεχίζει με μια επισήμανση που φανερώνει το σφαιρικό του ενδιαφέρον για όλες τις εκφάνσεις της πολιτιστικής ζωής και της πολιτισμικής έκφρασης: «Το ενδιαφέρον, και το πικρό παράλληλα, είναι ότι κρίμα που δεν έχουν γίνει αντιληπτά αυτά τα θέματα της κουλτούρας μας, ώστε να κάνουμε μια λογοτεχνία που θα βοηθούσε. Ενώ έχουμε καλούς συγγραφείς, δεν έχουμε την κλάση των συγγραφέων που ψάχνουν την ψυχή ενός λαού. Αυτό που πήγε να γίνει στα μέσα του 19ου αιώνα στη Ρωσία και όταν έγινε αυτή η καταβύθιση στην ψυχή των λαών, κι έδωσε τεράστια λογοτεχνία».

– Μα και η λογοτεχνία και οι λογοτέχνες είναι μέρος αυτής της κοινωνίας…

– Βεβαίως. Ενώ έχουμε καλούς συγγραφείς, επειδή η κοινωνία δεν έχει πάρει στα σοβαρά τον εαυτό της και προσπαθεί να βγει απ’ τα αδιέξοδά της είτε γυρνώντας πίσω είτε μιμούμενη, το μεγάλο πρόβλημα που είναι η ψυχή δεν έχει τεθεί. Ο Εμφύλιος δεν έχει δώσει, από πλευράς ψυχικών αναλύσεων, τους καρπούς που έπρεπε. Γιατί ακόμη δεν έχουμε εμβαθύνει στο θέμα του διχασμού. Πριν από τον Εμφύλιο υπήρχε διχασμός. Μετά τον Εμφύλιο υπήρχε διχασμός. Η ζωή μας είναι συνυφασμένη με μια διαίρεση.

Ο Στέλιος Ράμφος δέχεται όλες τις ερωτήσεις, είναι έτοιμος να εξηγήσει τις οποιεσδήποτε απορίες και την ίδια στιγμή ο συνομιλητής του κάνει ένα ιδιωτικό σεμινάριο για το πώς ο δυτικός άνθρωπος αποδέχθηκε την ιστορικότητά του, ανέλαβε τις ευθύνες του, ωρίμασε – μια διαδικασία που οδήγησε στην Αναγέννηση, στον Διαφωτισμό. «Ο Διαφωτισμός δεν έφερε μόνο τη Λογική. Eφερε και την κρίση διά του παραλογισμού της Λογικής. Η μεγάλη συνεισφορά του Καντ είναι ότι ήταν ο μεγάλος αναλυτής των παραλογισμών της Λογικής».

Είναι αδιέξοδος ο δρόμος του «όχι» της Αριστεράς

Ο Στέλιος Ράμφος παρατηρεί, παρακολουθεί και σχολιάζει ό,τι γίνεται στην κοινωνία και την πολιτική, σε όλη του τη ζωή, παρ’ ότι απέχει από την πολιτική ένταξη από την ηλικία των 23 ετών. Από φοιτητής ήταν μέλος της ΕΔΑ και βασικό στέλεχος του περιοδικού «Πανσπουδαστική». «Τελείωσα με την Αριστερά από τα 23 μου. Πριν φύγω για το Παρίσι. Με το τέλος του 4ου Πανσπουδαστικού Συνεδρίου, το επόμενο πρωί υπέβαλα την παραίτησή μου. Γιατί δεν άντεχα την άρνηση. Γιατί ο δρόμος του “όχι”, ο δρόμος που δυσκολεύεται να λάβει υπόψη την ψυχή, είναι αδιέξοδος». Τους παλιούς του συνοδοιπόρους, που παρέμειναν στην Αριστερά τα επόμενα χρόνια, δεν τους εντάσσει σ’ αυτό το πλαίσιο αρνητικότητας, «γιατί όλοι έχουν μια θετική συνεισφορά. Η δική μου η γενιά δεν κρατήθηκε στην Αριστερά αρνητικά».

Τον ρωτάω αν έχει περάσει από την πλατεία Συντάγματος. «Εχω περάσει. Θεωρώ ότι το Σύνταγμα εξαντλείται στη σύναξη ανθρώπων που διαδηλώνουν ελεύθερα την έλλειψη εμπιστοσύνης τους. Δεν έχει προοπτική, έχει όμως δυναμική… Και υπ’ αυτήν την έννοια, έδωσε ήδη καρπούς τις προηγούμενες εβδομάδες. Απλώς δεν ελήφθη καλά το μήνυμα, που είναι παράδειγμα και νόημα. Αυτό είναι όλο. Δεν διεκδικούν εξουσία αυτοί οι άνθρωποι, αμφισβητούν ότι αυτό το πράγμα μπορεί να βγάλει τον τόπο από εκεί που βρίσκεται, με τα μυαλά που έχει. Υπό αυτό το πρίσμα, η μαζική παρουσία των εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων έχει ενδιαφέρον, γιατί είναι μια πραγματική πολιτική πίεση. Μέχρι εκεί, προς το παρόν, μπορούμε να δούμε τη συνεισφορά αυτών των εκδηλώσεων, και υπ’ αυτήν την έννοια βάζει κανείς ένα “συν”. Εκείνο που ζητείται, άναρθρα ίσως, είναι “ζητήστε μια συγγνώμη”, “τιμωρήστε κάποιον”! Ο κόσμος τι ζητάει; Ζητάει να συμμετάσχει ο διαχειριστής των πραγμάτων στον πόνο του. Να πει την αλήθεια! Δεν είναι δυνατόν αυτή η κρίση να περνάει χωρίς να έχει ειπωθεί η αλήθεια! Οσο λοιπόν σωστά ή αναγκαία μέτρα μπορεί να γράφονται στα μνημόνια τόσο θα αναιρούνται όταν λείπει η αλήθεια».

– Αν ειπωθεί η αλήθεια, θα καμφθεί η άρνηση;

– Τουλάχιστον θα καμφθεί η πηγή που την τροφοδοτεί. Κάθε γεγονός έχει δύναμη από την ηθική ή την επιχειρηματολογική του δικαίωση. Οσο αφαιρείται το επιχείρημα που το δικαιώνει τόσο αυτό αδυνατίζει. Η πολιτική της μερικότητας βασίζεται σε μια επιχειρηματολογία αυτοδικαιώσεως. Η πολιτική της ενότητας βασίζεται σε μια επιχειρηματολογία αυταπαρνήσεως. Με τη συμπεριφορά αυτοδικαιώσεως, ο απέναντι θα θελήσει επίσης να αυτοδικαιωθεί. Και θα φτάσουμε στο φαινόμενο ότι «η δημοκρατία ήρθε το ’81 κι όχι το ’74».

Να δώσουν το παράδειγμα όσοι ήσαν στα πράγματα αυτά τα χρόνια

– Σήμερα υπάρχει διχασμός στην κοινωνία;

– Μα βέβαια. Οι ευτελείς ανάγκες συναινέσεων βλέπουμε ότι δεν γίνονται. Πρέπει να καταλάβουμε ποιοι είναι οι λόγοι για τους οποίους αισθάνεται άνετα η ελληνική ψυχή μέσα στον διχασμό.

– Εσείς τους έχετε εντοπίσει;

– Εχω μια εικόνα, χωρίς να είναι βέβαιο ότι είναι η σωστή. Πιστεύω ότι η κουλτούρα μας, όπως λένε οι ανθρωπολόγοι και οι ιστορικοί, είναι μια κουλτούρα κατακερματισμού, δηλαδή μικρών ενοτήτων -οικογένεια, χωριό, μικρή πόλη κ.λπ.-, η οποία δεν διευκολύνει την ατομική ωρίμανση και η οποία ταυτοχρόνως είναι συνδεδεμένη και κρατάει τη συνοχή της πάντοτε με όρους συναισθήματος, πράγμα που εμποδίζει τους όρους καθολικότητας. Ποιοι είναι οι όροι καθολικότητας; Ο Λόγος. Δηλαδή, το μεγάλο κεκτημένο που μας έφερε ο Διαφωτισμός ήταν η λογική. Το μεγάλο τίμημα που έφερε ο Ρομαντισμός ήταν η μερικότητα. Εμείς ποτέ δεν προσχωρήσαμε στον Λόγο. Επομένως τι μας μένει; Η διαίρεση. Αρα αυτό είναι πολύ εύκολο να εκφραστεί: επειδή δεν έχουμε εσωτερική ωρίμανση να πάρουμε από μόνοι μας την εικόνα του εαυτού μας, την παίρνουμε από τον εχθρό μας ή από το θύμα μας.

– Δηλαδή αισθανόμαστε εμείς καλά με την εικόνα μας, όταν έχουμε απέναντί μας κάποιον με τον οποίο είμαστε σε σύγκρουση ή τον μισούμε;

– Βεβαίως. Και τώρα η αδυναμία του καθολικού μεταβάλλεται σε βαθιά αρρώστια. Εχουμε αδυναμία να αγκαλιάσουμε καθολικά. Αυτό το βλέπουμε και σε άλλα επίπεδα: στο ρουσφέτι, στη δομή του κράτους, στον συνδικαλισμό, στο πελατειακό σύστημα, σε όλα αυτά τα φαινόμενα που είναι φαινόμενα διασπάσεως. Είναι φαινόμενα μερικοτήτων. Εάν αυτό μπορούσε να αντιμετωπιστεί, θα ξεπερνούσαμε την κρίση. Ενα παράδειγμα πολύ χαρακτηριστικό: βλέπουμε την αντιπολίτευση, η οποία προσπαθεί να κάνει ό,τι μπορεί για να μη συναινέσει. Επικαλούμενοι λάθη που γίνονται, λένε δεν θα συναινέσουμε σε λάθη. Ομως το μεγαλύτερο λάθος που γίνεται είναι το «δεν θα συναινέσουμε».

– Διακρίνετε κάποια διέξοδο; Υπάρχει ελπίδα να αντιστραφεί αυτό το κλίμα;

– Πιστεύω ότι αυτή η περίσταση είναι μια καλή, αλλά δύσκολη ευκαιρία. Θεωρώ ότι πρέπει να πάμε όπου είναι να πάμε, μέσα από αυτό που είμαστε. Δεν μπορούν να γίνουν βιασμοί. Ποια χειρονομία θα ήταν η ενδεδειγμένη; Αυτό που ζητάει ο κόσμος, μέσα σ’ αυτή την κρίση της γενικής αναξιοπιστίας που βρέθηκε, συνοψίζεται σε δύο λέξεις: παράδειγμα και νόημα. Το ένα είναι να πείσουν αυτοί οι άνθρωποι που τις τελευταίες δεκαετίες με τον έναν ή τον άλλον τρόπο είχαν τα πράγματα στα χέρια τους, συμμετέχοντας στον κοινό πόνο. Μια τέτοια κίνηση θα έχει λογική και πολύ αίσθημα. Ο λαός θα το εισπράξει σαν συμμετοχή στην οδύνη του. Και το δεύτερο, νόημα. Δηλαδή, δικαιοσύνη. Τι θα έχει γίνει τότε; Θα υπάρχει κίνηση εσωτερικής επικοινωνίας και επαφής με τους ανθρώπους. Ο,τι και να γίνει σήμερα, τα μέτρα και οι πρωτοβουλίες που προσπαθούν να πάρουν θα μειονεκτούν γιατί δεν θα υπάρχει συμπαράσταση. Ακόμα κι αν γίνουν εκλογές, εάν έρθει η αντιπολίτευση στα πράγματα, κι αν έχει δίκιο, επειδή ακριβώς κι αυτή θα στερείται της εμπιστοσύνης του λαού, πάλι θα ναυαγήσει. Επομένως προέχει η συναίνεση, πάση θυσία. Πάση θυσία…

– Θα ήταν παράδειγμα αυτό;

– Βεβαίως. Θα ήταν παράδειγμα, και παράδειγμα κρίσιμο.

– Τόση ώρα μόνο ζοφερές εικόνες περιγράφετε. Την ελπίδα σας δεν βλέπω…

– Πιστεύω ότι η κατανόηση είναι η αφετηρία κάθε ελπίδας. Το ακατανόητο είναι η απελπισία. Αν σ’ αυτά που λέω υπάρχει μια δόση αληθείας, τότε νομίζω ότι μπορούμε να ελπίζουμε, υπό την έννοια ότι φαίνεται φως. Η απελπισία αρχίζει όταν «δεν βλέπω». Η απελπισία δεν έχει να κάνει με το «βλέπω, αλλά δεν είμαι «διατεθειμένος». Ε, θα γίνει κάποιος άλλος διατεθειμένος! Γι’ αυτό επιμένω: πρέπει να το καταλάβει η αντιπολίτευση. Πρέπει να συναινέσει, διατηρώντας όλες της τις επιφυλάξεις. Αλλά θα έχει κερδίσει το ουσιώδες: τον συμβολικό και βαθύ παραδειγματικό χαρακτήρα μιας συμφωνίας, γιατί τότε θα γίνει κοινός ο σκοπός. Τι θέλω να πω: τι εμποδίζει κάθε φορά ν’ αποκτήσει ένας σκοπός καθολικότητα; Εμποδίζει στο μέτρο που είναι πρακτικός και δεν μας δίνει ταυτότητα.

– Δηλαδή;

– Τώρα έχουμε μια κρίση εμπιστοσύνης, που έχει οδηγήσει σε μια τρομακτική απώλεια αυτοπεποίθησης. Εχουμε έναν λαό που έχει σηκώσει τα χέρια ψηλά κι έχει παραδοθεί. Λέει ότι η Ελλάδα δεν υπάρχει πια. Επομένως αυτή τη στιγμή ενδιαφέρουν πρακτικά μέτρα που έχουν ταυτότητα, δηλαδή που έχουν προοπτική. Αυτά τα μέτρα είναι άλλης τάξεως από τη σωστή, αριθμολογική αντιμετώπιση των προβλημάτων. Τότε, σε επίπεδο αισθήματος, θα υπάρξει -έστω για μικρό διάστημα- η καθολικότητα. Τι έγινε το ’40;

– Και η ελάσσων αντιπολίτευση;

– Η ελάσσων αντιπολίτευση δεν έχει μάθει στη θετικότητα. Δεν έχει μάθει να αντιπολιτεύεται θετικά. Εχει μάθει να αντιπολιτεύεται μόνο καταστροφικά. Αυτό είναι που την κρατάει μονίμως αντιπολίτευση. Γιατί η ζωή έχει ανάγκη από «ναι».

 

Η συνάντηση

Την «Brasserie» επέλεξε για το γεύμα ο Στέλιος Ράμφος, στην οδό Βαλαωρίτου, στο κέντρο της Αθήνας. Είναι φανερό ότι είναι το αθηναϊκό στέκι του. Ο ίδιος παρήγγειλε μια σαλάτα διαίτης και τη συνόδευσε με νερό -δεν πίνει σχεδόν καθόλου και ποτέ- κι εγώ μια σαλάτα για πρώτο και μια στραπατσάδα για κύριο, μ’ ένα ποτήρι κρύας μπίρας. Οσο κι αν επιμείναμε, ήταν ανένδοτος: το γεύμα ήταν δικό του.

Oι σταθμοί του

1939

Γεννήθηκε στην Αθήνα όπου και σπούδασε στη Νομική Σχολή.

1965

Φεύγει για το Παρίσι, όπου σπουδάζει Φιλοσοφία και αργότερα διδάσκει στο Πανεπιστήμιο της Βενσέν.

1974

Μετά την πτώση της δικτατορίας επιστρέφει στην Ελλάδα. Στο διάστημα αυτό έχει γράψει κι έχει εκδώσει όλα τα έργα του -περισσότερα από είκοσι βιβλία- αλλά και πολλά άρθρα σε περιοδικά και στον ημερήσιο Τύπο. Ο ίδιος θεωρεί ότι αυτές οι τρεις χρονολογίες είναι οι βασικοί σταθμοί της ζωής του.

Μερικοί τίτλοι των έργων του είναι: «Μαρτυρία και Γράμμα: Απόλογος για τον Μαρξ και λόγος για τον Καστοριάδη», «Χρονικό ενός καινούργιου χρόνου», το δίτομο «Μίμησις εναντίον μορφής, Εξήγησις εις το Περί Ποιητικής του Αριστοτέλους» και «Πελεκάνοι Ερημικοί, Ξενάγησι στο Γεροντικόν», «Ονομάτων επίσκεψις», «Το αδιανόητο τίποτα» κ.ά.

Συνέντευξη στην  Όλγα Σελλα  στην Καθημερινή, 3/7/2011

43 Σχόλια

  1. “Κι όχι μόνο εμείς, αλλά όλοι οι ορθόδοξοι ανατολικοί λαοί, συν το γεγονός ότι δεν έχουμε κάποια εμπιστοσύνη και πίστη για τη ζωή σ’ αυτόν τον κόσμο.”

    Mία από τις ρίζες του ελληνικού προβλήματος είναι η ορθοδοξία, όπως έχει διαμορφωθεί τους τελευταίους 10 αιώνες, η οποία απαγορεύει την προσαρμογή του δόγματος με τον ιστορικό χρόνο. Το αποτέλεσμα είναι ένας βάλτος εν είδει μόνιμης νιρβάνας που απλά “καθαγιάζεται” κατά περιόδους χωρίς να εξελίσσεται. Είναι μια φιλοσοφία που μοιάζει πολύ στις ανατολίτικες κοσμοθεωρίες που κρατούν τον άνθρωπο δέσμιο του σύμπαντος, της μοίρας του κλπ. Άλλωστε η κυριαρχη αναχωρητική/ησυχαστική τάση αναπτύχθηκε μετά από ώσμωση και επιρροές από το ανερχόμενο τότε Ισλάμ(βλ. εκεί έννοια του κισμέτ). [Αυτό δείχνει και το πόσο υποτίθεται “γνησίως ελληνική” είναι μια τέτοια φιλοσοφία και στάση ζωής.]
    Αντίθετα στη Δύση το κλειδί που τους άνοιξε τα μάτια ήταν ότι πήραν τον Αριστοτέλη και τον χρησιμοποίησαν, έβαλαν τη Λογική μέσα στη μεταφυσική. Στο Βυζάντιο που τον είχαν κληρονομήσει στο πρωτότυπο δεν καταφεραν να τον αξιοποιήσουν, ακόμα και οι Άραβες που τον πήραν από αυτούς περισσότερη χρήση του έκαναν.

    Το έλλειμμα Λογικής, συνέπεια συνειδητής υποβάθμισης που πρακτικά καταλήγει στην απόρριψή της, είναι φανερό και σήμερα σε κάθε είδος λόγου. Aκόμα και μορφωμένοι άνθρωποι δεν είναι συνήθως σε θέση να κάνουν έναν ειλικρινή διάλογο, με αρχή, μέση και τέλος, όπου ακόμα κι όταν διαφωνούν θα γίνεται τουλάχιστον σαφές σε κάποιον τρίτο πού έγκειται η διαφωνία τους. Τα επιχειρήματα αποκτούν προσωπικό τόνο και η συζήτηση εκφυλίσσεται από διαγωνισμός λόγου σε διαγωνισμό προσωπικότητας, ποια είναι πιο ισχυρή για να επιβληθεί. Πρέπει πραγματικά να ζήσει κάποιος σε μια δυτική χώρα για να αντιληφθεί μετά πόσο αλλοπρόσαλλες και χωρίς σκοπό καταλήγουν οι περισσότερες συζητήσεις στην Ελλάδα.
    Όταν η Λογική δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να λύνονται τα πρόβληματα, τότε μένει μόνο το συναίσθημα και οι συνέπειες είναι τραγικές. Για να διαφωνήσει κάποιος με κάποιον άλλο θεωρεί υποσυνείδητα ότι θα πρέπει συγχρόνως να τον μισήσει. Έτσι αντί οι όποιες λύσεις να έχουν τη στοιχειώδη νομιμοποίηση κάποιων κοινά αποδεκτών λογικών κανόνων, υπόκεινται στις ευμετάβλητες συναισθηματικές αναγκες του καθενός. Το αποτέλεσμα είναι διαιώνιση και επίταση των προβλημάτων και έντονα διχαστικός ψυχισμός μεταξύ “φίλων” (που συμφωνούν, δηλαδή ικανοποιούν το συναίσθημα) και “εχθρών”(που διαφωνούν).

  2. Αγαπητέ κ. Κυριακίδη,
    Τις προκατειλημμένες απόψεις σας για το λεγόμενο “Βυζάντιο”, που απηχούν τις απόψεις των Δυτικών των περασμένων αιώνων, τις έχουν εκφράσει αρκετοί σχολιαστές εδώ, στο “Αντίφωνο”, πριν από λίγους μήνες, με αφορμή διάφορες αναρτήσεις. Σε σχόλιά μου σε αυτές έχω φανερώσει, με παραπομπές σε σύγχρονους αναγνωρισμένους ιστορικούς, πόσο λάθος έχουν. (Από τα πολλά, διαβάστε, παρακαλώ, τη συζήτηση στα “1821, ΣΚΑΪ, αλήθεια -Είναι ο καιρός ώριμος” και “Ο Στέλιος Ράμφος στις “Αντιθέσεις”, στα οποία παραπέμπω και σε παλαιότερες συζητήσεις.)
    Όπως φαίνεται από τη σύγχρονη ιστοριογραφία και τις εκθέσεις των “βυζαντινών” θησαυρών ανά τον κόσμο, σήμερα η γνώμη των έγκριτων επιστημόνων διεθνώς διαφέρει πάρα πολύ από όσα μάθατε στο Γυμνάσιο και το Λύκειο ή την προπαγάνδα των εγχωρίων ΜΜΕ. Διαβάστε ένα από τα τελευταία (2009) επιστημονικά-εκλαϊκευτικά σχετικά έργα, το “Γιατί το Βυζάντιο” της Αρβελέρ, και θα με θυμηθείτε.

    Όσο για τη λογική όπως τη βλέπει η Ορθόδοξη Εκκλησία, κι εδώ πλανάσθε. Έχω γράψει πρόσφατα αρκετά σχόλια γι’ αυτό, στο “Ο Σαράντος Καργάκος στις “Αντιθέσεις”. Σας παραθέτω μία παράγραφο:
    “γι’ αυτό ήρθε ο Χριστός στον κόσμο, για να μας απεγκλωβίσει από δυϊσμούς και ψευτοδιλήμματα στα οποία μας οδηγεί η αποθέωση και απολυτοποίηση της λογικής μας. Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς μας διδάσκει ότι οι θετικές επιστήμες είναι καλές για ν’ αντιμετωπίζουμε τις καθημερινές μας ανάγκες και οι ανθρωπιστικές σπουδές καλές για να οξύνεται η διάνοιά μας στην κατανόηση κάποιων αληθειών. Για να γνωρίσει όμως κανείς τον Θεό, είναι τελείως ανεπαρκείς. Στον Θεό φτάνει κανείς όταν καθαρίσει την ύπαρξή του με τον τρόπο που προανέφερα. Τότε όλες οι δυνάμεις του ανθρώπου αξιοποιούνται κι όλες οι γνώσεις του χρησιμοποιούνται για το δικό του καλό και του κόσμου.”

  3. Η Λογική δυστυχώς δεν είναι ψευτοδίλημμα: είτε την χρησιμοποιεί κανείς είτε όχι, και αυτό έχει πολύ αληθινές συνέπειες στο πώς σκέφτεται και πράττει. Το πρόβλημα με την ορθοδοξη φιλοσοφία είναι ότι στο όνομα του να μην αποθεωθεί/απολυτοποιηθεί η λογική, αποθεώνεται/απολυτοποιείται το συναίσθημα, η ενόραση ενώ η ανθρώπινη λογική στην καλύτερη περίπτωση περιθωριοποιείται, στη χειρότερη συκοφαντείται.

    Ο άγιος Γρηγόριος Παλαμάς έχει κάνει πολύ μεγάλη ζημιά ως προς αυτό, διότι ήταν εκείνος που θεωρητικοποίησε και δικαιολόγησε τους ησυχαστές και τις μυστικιστικές πρακτικές τους. Στις εύλογες αιτιάσεις του Βαρλαάμ του Καλαβρού ότι για ποιο λόγο έπρεπε να δεχτεί την αξίωσή τους πως ακολουθώντας τον δικό τους τρόπο προσευχής καταφερναν να φτάνουν σε θέωση, βλέποντας υποτίθεται το “ακτιστο φως”, ο Παλαμάς αντιπαρέθεσε λογικές ακροβασίες για το πώς δήθεν η διάκριση θείας ουσίας και ενέργειας δικαιολογεί έναν τόσον σοβαρό ισχυρισμό. Αλλά αν η θεία ουσία είναι διάφορη των θείων ενεργειών, και εφόσον κι ο ίδιος αποδεχόταν ότι η πρόσβαση του ανθρώπου είναι εφικτή μόνο στις δεύτερες, τότε πώς προκύπτει ότι μια αναφερόμενη οπτική εμπειρία -ακόμα κι αν δεχτούμε ότι πρόκειται για θεία ενέργεια- συνιστά “θέωση”; Και γιατί ο συγκεκριμένος τρόπος προσευχής να είναι τάχα καλύτερος τρόπος για γίνει κανείς κοινωνός μιας θείας ενεργειας από ότι π.χ. η επιστημονική μελέτη του σύμπαντος κόσμου που η ύπαρξη, λειτουργία και αρμονία του οφείλεται ακριβώς σε σειρά θείων ενεργειών;
    Η διαφορά είναι ότι το πρώτο φτιάχνει πολιτισμό ενδοσκόπησης, αυτάρεσκης ομφαλοσκόπησης και αναχωρητισμού από τα προβλήματα του κόσμου, το δεύτερο φτιάχνει πολιτισμό περιέργειας, εξωστρέφειας και ανακαλύψεων. Η διαφορά δηλαδή ανατολής-δύσης μετά τον 13ο αιώνα. Σημειωτέον και ότι είναι παραπάνω από προφανής η ομοιότητα μεταξύ των ησυχαστικών θεωριών περί θέωσης μέσω αποκλειστικής προσευχής και ενόρασης με αντίστοιχες ανατολίτικες ινδουιστικές και βουδιστικές πρακτικές (βλ.”φώτιση”-νιρβάνα του Βούδα).

    Βλέπετε λοιπόν, αν ο Γρηγόριος Παλαμάς ήταν φιλοσοφικά αριστοτελικός δεν θα έφτανε να τα ισχυριστεί όλα αυτά. Αλλά δυστυχώς για όλους μας δεν ήταν. Αρκούσαν οι αποφάσεις κάποιων τοπικών συνόδων στην Κων/πολη σε μια περίοδο όπου συνέπεσε και μια πολιτική διαμάχη με το κίνημα των Ζηλωτών όπου τα δύο θέματα αλληλοδιαπλέχθηκαν για να ρυθμιστεί αιωνίως (κατά την ορθόδοξη πρακτική) ένα τόσο θεμελιώδες ζήτημα. Κι έκτοτε καμία καινούρια άποψη, καμία επανεξέταση.

    Αυτά δεν έχουν να κάνουν με προκατάλειψη υπέρ ή κατά του Βυζαντίου. Κανείς δεν αντιλέγει ότι στο Βυζάντιο υπήρχε πολιτισμός και βασικά μέχρι τον 11ο-12ο αιώνα, το μόνο μέρος στην Ευρώπη όπου υπήρχε κάποιος πολιτισμός, αφού ήταν το μόνο σταθερό κατάλοιπο της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας όταν η υπόλοιπη Ευρώπη αναταρασσόταν από συνεχείς επιδρομές και μετακινήσεις πληθυσμών. Αλλά όσοι εξιδανικεύουν το Βυζάντιο δεν κάνουν καμιά προσπάθεια να εξηγήσουν γιατί από ένα σημείο κι έπειτα ο πολιτισμός αυτός βάλτωσε και περιέπεσε σε μια μη αναστρέψιμη πορεία παρακμής, ενώ την ίδια περίοδο στη δύση ξεκινούσε μια αντίστροφη ανοδική πορεία. Γίνεται μόνο λόγος για τις εξωτερικές συνθήκες (επιθέσεις, εμφυλίους πολέμους κλπ.) που συνέτειναν στην παρακμή αλλά κανένας για τις εσωτερικές πνευματικές διεργασίες που είναι εκείνες που καθορίζουν σε βάθος χρόνου την πορεία ενός πολιτισμού.
    Γιατί ακόμα και αν δεχτούμε ότι στην ελληνική περίπτωση συνέπεσαν όλες οι αρνητικές συγκυρίες και πήγαν όλα στραβά κι ανάποδα, υπάρχει και η ρωσική περίπτωση που επιβεβαιώνει το ίδιο παράδειγμα. Οι Ρώσοι που πήραν από το Βυζάντιο την ορθοδοξία ήταν από τα μεγαλύτερα έθνη της Ευρώπης, κυρίαρχοι σε αχανείς εκτάσεις, δεν κατακτήθηκαν αλλά οι ίδιοι κατέκτησαν άλλους. Κι όμως ο πολιτισμός τους δεν κατάφερε επί αιώνες να ξεφύγει από τη στασιμότητα, το βάλτωμα και την εσωστρέφεια σε σύγκριση με τις κοσμογονικές αλλαγές που συντελούνταν την ίδια περίοδο στη δύση. Η πρώτη αναλαμπή παρατηρείται επί Μεγάλου Πέτρου, που συμπτωματικά ήταν αυτός που έκανε τις πρώτες σοβαρές προσπάθειες για εντονότερη προσέγγιση και επιρροή από τη δύση. Η δε άνοδος της Ρωσίας σε επίπεδο παγκόσμιας δύναμης έγινε υπό το καθεστώς του κομμουνισμού, δηλαδη μια δυτικής επαναστατικής ιδεολογίας που συνιστούσε την κατεξοχήν άρνηση του παλιού παραδοσιακού εαυτού της. Και παρότι η ιδεολογία αυτή εμπεριείχε πολλή βία και καταναγκασμό ήταν η μόνη απάντηση που βρέθηκε για να αντιπαρατεθεί στην αιώνια στασιμότητα στην οποία η βαθιά ορθόδοξη ρωσική ψυχή ήταν καταδικασμένη για αιώνες.
    Το βαθύτερο πρόβλημα δηλαδή εκεί βρίσκεται: όταν σε μια κοινωνία δεν υπάρχει μια φιλοσοφία που να δικαιολογεί τον κόσμο και την δράση μέσα σε αυτόν, που να δίνει εμπιστοσύνη στον άνθρωπο και τη λογική του ώστε να αντιμετωπίζει τα προβλήματα, τότε αναγκαίες και αναπόφευκτες αλλαγές είναι καταδικασμένες να γίνονται με μεγάλη καθυστέρηση και όταν γίνονται να συνοδεύονται από πολύ έντονα ξεσπάσματα, εκρήξεις και μεγάλη και παρατεταμένη βία, πράγματα που φέρνουν φυσικά μαζί τους παμπολλες αρνητικές παρενέργειες.

  4. Σκέψεις προσωπικές…

    Διάβαζοντας πριν 2-3 χρόνια το βιβλίο, (ο τίτλος του για τους έχοντες αντίληψη παραπέμπει σε άρρητη αντίστιξη του βιβλίου της Ρομιγύ “γιατί η Ελλάδα”), θέλησα να μάθω, συλλέξω, κατανοήσω, αυτό που η ίδια η Αρβελέρ ρητά θέτει ως έναν απο τους (δυο), στόχους αυτού: “να βάλει το βυζάντιο στην θέση που τα επιτεύματά του μας υπαγορεύουν και που εξηγούν το πολιτιστικό του μεγαλείο”, (πρόλογος, σελ. 10, προς το τέλος).

    Αρχίζοντας λοιπόν το διάβασμα και προχωρώντας τα κεφάλαια αυτού, πέρα από τα όποια ιστορικά στοιχεία μαθαίνω, δεν μπορώ να κατανοήσω; , δω; , εστιάσω; , το πνευματικό-πολιτιστικό του μεγαλείο, ούτε ακόμη και μετά την πάροδο των 2-τριών ωρών που χρειάστηκα για να το αναγνώσω.

    Ξεπερνώντας το αρχικό σοκ, και αφού άρχισα να ψάχνω στην διαβαθμισμένη κλίμακα της α-νοησίας το σημείο στο οποίο υπάγομαι, αποφάσισα για μια δεύτερη ανάγνωση.

    Ομολογώ, (a posteriori), οτι έπρεπε να αλλάξω την γωνία πρόσκρουσης των πρισματικών-νοητικών μου φίλτρων για να μπορέσω να κατανοήσω τα ιδεολογήματα της, ως άνω, συγραφέως.

    Έπρεπε να τα είχα δει απο την αρχή…

    “Το σύνθημα μου άλλωστε: τους ιερείς ου δει σιγάν”. (πρόλογος σελ. 11).

    “Λίγα χρόνια αργότερα πολιορκούσαν οι αβαροσλαύοι την κωνσταντινούπολη, που σώθηκε χάρη στη ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΗ ΕΠΕΜΒΑΣΗ της προστάτιδας της παναγίας της οδηγήτριας”. (σελ. 28-29).

    “Οι σλάβοι δεν πέτυχαν ωστόσο παρά τις πολιορκίες τους να κυριεύσουν την Θεσσαλονίκη που ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΕ ακούραστος ο άγιος δημήτριος ο μυροβλήτης”. (σελ. 100).

    “Η επιτυχία των σλαβικών επιδρομών κατά τον έβδομο αιώνα (η Θεσσαλονίκη σώθηκε χάρη στις ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ του αγίου δημητρίου, εξ ου και μαρτυροφύλακτος) αποξενώνει κάπως το βυζάντιο… ” (σελ. 107).

    “Οι ομιλίες του φωτίου εμπρός στο πανικόβλητο από την ρωσική επίθεση ποιμνοίο του στην αγία σοφία αποτελούν ένα υπόδειγμα θρησκευτικής ρητορικής. Ο πατριάρχης με ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ θυμίζει ότι ο κύριος παιδεύει, εκπαιδεύει δηλαδή, με ΘΕΟΜΗΝΊΕΣ με ΘΕΟΣΗΜΕΙΕΣ, το παραστρατημένο ποιμνοίο του για να συνετιστεί και να βρει τον δρόμο της μετάνοιας”. (σελ. 202).

    “Να αναφέρω σχετικά ότι ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ πλην αυτής του αγίου παντελεήμονος, θεωρείται η εισαγωγή στη Δύση από μοναχούς της μονής του σινά,της ΛΑΤΡΕΙΑΣ της αγίας αικατερίνης, η οποία αγία είτε ως προστάτιδα των διανοουμένων είτε ως αγία των ανύπανδρων κορασίδων, έτυχε στην Ευρώπη πολύ ευρύτερης διάδοσης από ό,τι στο βυζάντιο”. (σελ. 218).

    “Οι εξωτερικές απειλές αλλά και οι φυσικές καταστροφές, σεισμοί, πυρκαγιές, λιμοί, λοιμοί και κανταποντισμοί, ΕΞΗΓΟΥΝΤΑΙ ΜΟΝΟ ΓΙΑΤΙ ΔΗΛΩΝΟΥΝ την ΟΡΓΗ του ΘΕΟΎ κατά των παρανομούντων χριστιανών, είναι ΘΕΟΣΗΜΕΙΕΣ που φανερώνουν την ΘΕΙΑ ΒΟΥΛΗΣΗ…”. (σελ.242-243).

    Εν κατακλείδι, (σελ. 208), περίπου στην μέση:
    “Aναμφισβήτητη είναι η βυζαντινή επίδραση στην όλη λατρεία των χριστιανών της Ρωσίας, τόσο στην επίσημη όσο και στην λαική. Η προσήλωση στις εικόνες με όλες τις θείες ιδιότητες-προστασία κατά κάθε κακού, θεραπευτικές ιδιότητες, μαγικές προφυλάξεις, θαυματουργές επεμβάσεις-τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό βίο, είναι ένα από τα πολλά δείγματα της βυζαντινής παρουσίας και επίδρασης”.

    Ιδού λοιπόν η αναμφισβήτητη πνευματική ανωτερώτητα των βασιλέων-μοναρχών της βυζαντινής αυτοκρατορίας: μαγείες, μαγγανείες, εικονολατρείες, θεοσημείες, θεομηνίες, θεικές επεμβάσεις, λιτανείες, προσευχές.

    Αγαπητή κυρια Αρβελέρ λυπάμαι που θα σας στεναχωρήσω αλλά ναι, κάνω επιλεκτική αφομοίωση των ιστορικών γεγονότων, (έχω κάθε δικαίωμα), προσπαθώντας να είμαι όσο πιό κοντά γίνεται στους δικούς μου Πνευματικούς Πατέρες ήτοι οι αρχαίοι εμού πρόγονοι. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και 7.000.000 χρόνια βυζαντινισμού να είχαμε διανύσει υπάρχουν Άνθρωποι οι οποίοι εμπνέονται από τον ορθό λόγο, (δεν θα αναφέρω εδώ ονόματα καθότι μικρός ο χώρος, πάρτε και διαλέξτε εσείς), ή και τον Λόγο ακόμα-ακόμα αν προτιμάτε, των Μεγίστων Ηράκλειτου και Παρμενίδη.

    Κυρία Αρβελέρ η ιστορική συνέχεια που επικαλείστε ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ τουτέστιν ότι ακόμα και ένας εσκιμώος της φυλής ινουίτ αν έχει σπουδάσει αρχαία Ελληνική γραμματεία, (η και οτιδήποτε άλλο), και άγεται και φέρεται βάση αυτής, τότε το οποιοδήποτε βυζάντιο γι αυτόν, όπως και για εμένα, (και θεωρώ και γιά πολλούς άλλους), είναι ένα μικρό, ιστορικό, διάλειμα σκοταδιστικής, θρησκευτικής ρητορικής, (αν μη τι άλλο, και πάντα σε σχέση με το πνεύμα).

    Ο Πλάτων είχε χωρίσει σε τρία μέρη την Ψυχή και εσείς χρησιμοποιώντας το θυμικό σας προσπαθείτε να χαμηλώσετε τον ορθό λόγο για να πηδήσει από πάνω η πίστη, (σκύψε καλαμιά το ποτάμι να περάσει).

    Όσο για τα του βυζαντίου έργα τέχνης μόνο τέτοια δεν είναι, (κατά την άποψή μου). Απλώς θα μπορούσαμε κάποια από αυτά να τα ονομάσουμε “τεχνικά έργα”. Σε αντίθεση με το Έργο Τέχνης, (οπου το Έργο προυπάρχει του καλιτέχνη και άρα του επιβάλεται κατά κάποιον τρόπο, αλλά δεν είναι για εδώ αυτή σκέψη), του οποίου ένα από τα γνωρίσματα του είναι η αρμονία μορφής και ύλης, χωρίς να υπάρχει διχασμός, όχι μόνο μέσα στην τέχνη αλλά και σε όλη την σφαίρα του πνεύματος, στο βυζάντιο το σώμα είναι κρυμένο και καχεκτικό και φαίνεται κυρίως μόνο το πρόσωπο. Το αντίθετο δηλαδή από την αρχαία τέχνη όπου το σώμα παρουσιάζεται ανεπτυγμένο και διαμορφωμένο στην τελειότητα του, ως ακέραιος οργανισμός που από παντού αναβλύζει η ζωή και η γνωστική αίσθηση. Με άλλα λόγια στο βυζάντιο βλέπουμε ότι το σώμα δεν έχει τόσα δίκαια ψυχής όσα το πνεύμα, (αλήθεια, πως μπορεί το πνεύμα να είναι υγιές χωρίς (να είναι) και το σώμα; Φαίνεται ότι οι βυζαντινοί είχαν ανακαλύψει τα “φυσικά μονόπολα” ενώ η σύγχρονη φυσική ακόμα τα ψάχνει), και έτσι κατορθώνουν την οριστική ρήξη του εγώ με τον κόσμο, αφού το σώμα παραγνωρίζεται και καταδυναστεύεται.
    Ενώ ο Αρχαίος ανυψώνει τα πάθη του από την ωμή και αρχαική τους κατάσταση στον ορίζοντα της ωραιότητος και του ηθικού κατορθώματος ο μεσαιωνικός-βυζαντινικός δεν μεταμορφώνει τα πάθη του αλλά τα πνίγει οπότε ζει σε αρνητική σχέση με αυτά και εχθρεύεται τον κόσμο και την φύση που έχει γύρω του και μέσα του, (ύπαγε οπίσω μου σατανά).

    Σκόρπιες σκέψεις ήταν αυτές και κλείνοντας θα ήθελα να ευχαριστήσω την κυρία Αρβελέρ η οποία με βοήθησε να καταλάβω το βυζαντινό “πνεύμα” ώστε να μην χρειαστεί να ξανα-ασχοληθώ με αυτήν την περίοδο σπαταλώντας χρήμα και χρόνο σε ακροβασίες της φαντασίας
    εύπιστων.

    Όσο για όσους δεν έχουν διαβάσει ακόμη το βιβλίο… και εξαιτίας των εντέχνως, (ως είθισται), καλά κρυμένων αρνητικών παραμέτρων και καταστάσεων αυτής της περιόδου από τους λάτρεις των αυτοκρατοριων…

    Όσοι πιστοί προσέλθετε, θα μείνετε ικανοποιημένοι.

    odinmac

  5. Πάλι ανιστόρητα πράγματα!
    Π.χ.:
    [i]Το βαθύτερο πρόβλημα δηλαδή εκεί βρίσκεται: όταν σε μια κοινωνία δεν υπάρχει μια φιλοσοφία που να δικαιολογεί τον κόσμο και την δράση μέσα σε αυτόν, που να δίνει εμπιστοσύνη στον άνθρωπο και τη λογική του ώστε να αντιμετωπίζει τα προβλήματα[/i]
    Μα, γράφω παραπάνω: “Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς μας διδάσκει ότι οι θετικές επιστήμες είναι καλές για ν’ αντιμετωπίζουμε τις καθημερινές μας ανάγκες και οι ανθρωπιστικές σπουδές καλές για να οξύνεται η διάνοιά μας στην κατανόηση κάποιων αληθειών.”
    Μετά απ’ αυτό, πώς η Ορθόδοξη στάση ζωής δεν δικαιολογεί τον κόσμο και την δράση μέσα σε αυτόν; Μόνο και μόνο επειδή αυτό ισχυρίζεται ο Ράμφος;

    [i]Το πρόβλημα με την ορθοδοξη φιλοσοφία είναι ότι στο όνομα του να μην αποθεωθεί/απολυτοποιηθεί η λογική, αποθεώνεται/απολυτοποιείτ αι το συναίσθημα, η ενόραση[/i]
    Ποιο συναίσθημα και ποια ενόραση απολυτοποιεί η Ορθοδοξία; Αντίθετα, είναι εναντίον κάθε συναισθήματος και φαντασίας. Εδώ μιλάμε για βίωμα (“Λόγω παλαίει πας λόγος· βίω δε τις;” έλεγε ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, καθηγητής αριστοτελικής φιλοσοφίας από τα δεκαεφτά του), το οποίο επιβεβαιώνεται ή απορρίπτεται με βάση τα αντίστοιχα βιώματα της εκκλησιαστικής κοινότητας. Επίσης, ο ίδιος δεν “[i]θεωρητικοποίησε και δικαιολόγησε[/i]” καμιά “[i]μυστικιστική πρακτική[/i]”. Διαβάστε λίγο από τους Υπέρ των ιερώς ησυχαζόντων λόγους του και θα δείτε ότι γράφει για την προσευχή και την πνευματική γνώση που επιτυγχάνονται με τον αγώνα των πρακτικών αρετών, την κάθαρση από τα πάθη.

    “[i]Κι έκτοτε καμία καινούρια άποψη, καμία επανεξέταση[/i]”
    Και η φιλοκαλική αναγέννηση του 18ου αιώνα, το συκοφαντικά αποκαλούμενο “Κίνημα των κολλυβάδων”, δεν απάντησε σε καινούργιες-παλιές απόψεις κι επανεξετάσεις;

    “[i]στο Βυζάντιο υπήρχε πολιτισμός και βασικά μέχρι τον 11ο-12ο αιώνα[/i]”
    Και η “Αναγέννηση των Παλαιολόγων” τι ήταν;
    Για συγκρίνετε τις τοιχογραφίες και τα ψηφιδωτά της μονής της Χώρας με τα αντίστοιχα σύγχρονά τους στη Δύση…
    Λίγες από τις πολλές ιστορικές ανακρίβειες και ακροβασίες σας που μαρτυρούν ότι δεν έχετε μελετήσει πρωτογενείς πηγές αλλά “φωταδιστικές” πολεμικές.

    Και φυσικά δεν έγραψα πως η λογική είναι ψευτοδίλημμα αλλά η “αποθέωση και απολυτοποίηση της”.

  6. Δεκτές οι προσωπικές απόψεις σου, φίλε μου.
    Αλλά η Αρβελέρ κρίνεται με βάση το ιστορικό της έργο -σύνοψη του οποίου είναι αυτό το βιβλίο- από συναδέλφους της ιστορικούς και βυζαντινολόγους, τις τεκμηριωμένες μελέτες της, όχι προσωπικές συμπάθειες και απόψεις. Το έργο της εκφράζει τις σύγχρονες τάσεις της βυζαντινής ιστοριογραφίας. Και δεν ξέρω κανένα επιστήμονα που να το αντικρούει τεκμηριωμένα.

    Οι θρησκευτικές αναφορές της που σ’ ενόχλησαν εκφράζουν το πνεύμα της εποχής που μελετά, δεν σημαίνει και ότι τις επικροτεί όλες. Αλλά τιμιότερο για να κατανοήσεις μια εποχή, και συγκεκριμένα το αποκαλούμενο Βυζάντιο, είναι να μελετήσεις τις πηγές κι όχι τους εχθρούς του που το βλέπουν με διαστρεβλωτικούς φακούς.
    Αν το κάνεις, μπορεί και να καταλάβεις πώς “ο μεσαιωνικός-βυζαντινικός μεταμορφώνει τα πάθη του” καθαίροντάς τα (διάβασε π.χ., τα κεφάλαια περί αγάπης του αγίου Μαξίμου του ομολογητού).

  7. Οι Κολλυβάδες τι έκαναν, ένα αναμάσημα της παλαμικής θεολογίας. Αυτό δεν λέγεται επανεξέταση, αλλά ανακύκλωση. Και μάλιστα γιατί το έκαναν. Γιατί διέγνωσαν “κίνδυνο” από την εισαγωγή των φυσικών επιστημων και των νεωτεριστικών ιδεών του Διαφωτισμού στην οθωμανοκρατούμενη Ελλάδα. Μόνο που από τον “κίνδυνο” αυτόν προέκυψε τελικά και η εθνική απελευθέρωση.
    Αν δεν έχεις καταφέρει να βασίσεις την θεολογία σου σε μια κατάφαση του κόσμου και της Λογικής του ανθρώπου, τότε είναι επόμενο να πιστεύεις ότι η μελέτη των μαθηματικών ή της φυσικοχημείας ή της βιολογίας οδηγεί στην αθεΐα. Κι ότι οι απαντήσεις στα σύγχρονα προβλήματα βρίσκονται σε κείμενα “ορθόδοξης πνευματικότητας” μοναχών και ερημιτών του 5ου και του 8ου αιώνα μ.Χ. (βλ. “Φιλοκαλία” Νικοδήμου του Αγιορείτη)

    Η βυζαντινή τέχνη έχει την αξία της αλλά και αυτή δείχνει τη στασιμότητα και το βάλτωμα στο οποίο περιήλθε τελικά αυτός ο πολιτισμός. Καμία εξέλιξη δεν ακολουθησε, παρέμεινε στάσιμη στα ίδια μοτίβα, ζωγραφική σε 2 διαστάσεις, μουσική μονοφωνική. Έχει καμία σχέση η όποια βυζαντινή αναγέννηση με την Ιταλική Αναγέννηση; Έχουν σχέση οι καλύτερες βυζαντινές τοιχογραφίες με αυτές του Βατικανού; Οι καλύτερες εικόνες με τους πίνακες του Μικελάντζελο, του Ραφαέλο, του ΝταΒίντσι; [Κι ο Θεοτοκόπουλος στη Δύση κατέφυγε για να αναπτύξει την τέχνη του και να γίνει ο μέγιστος καλλιτέχνης που έγινε]. Οι καλύτεροι ορθόδοξοι ύμνοι με τις λειτουργίες του Μότσαρτ, του Μπετόβεν, τα ορατόρια του Μπαχ και του Χαίντελ; Η Αγία Σοφία με τον Άγιο Πέτρο; (ναι, είναι πολύ μεγαλύτερος και αληθινό αρχιτεκτονικό θαύμα).

    Όσοι επιμένουν σε έναν “ένδοξο βυζαντινισμό” αφενός αρνούνται να δουν το πόσο πολύ προχώρησε η Δύση από τότε (στο μεσαίωνα) που υπολειπόταν έναντι ημών, ίσως γιατί θα τρομάξουν αν συνειδητοποιήσουν στ’αλήθεια το πόσο μπροστά ξέφυγε. [Και παρότι στην καθημερινή τους ζωή κάνουν συνεχώς χρήση των επιτευγμάτων της, δηλαδή ασυνειδήτως αντιλαμβάνονται την υπεροχή της.]
    Αφετέρου αρνούνται στην ουσία της και την ίδια τη δική μας αρχαία κληρονομιά που ήταν ακριβώς ο βατήρας στον οποίο πάτησε η Δύση προκειμένου να εκτοξευθεί.
    Αυτό που χρειαζεται ο ελληνισμός σήμερα είναι μια αριστοτελική θεολογία, όχι αυτάρεσκες ομφαλοσκοπήσεις για το πόσο δίκαια και πόσο “ορθόδοξα” σκέφτονταν και έγραφαν κάποιοι άνθρωποι 10 και 5 αιώνες πριν. Η απελπισία, το τέλμα και η πνευματική στασιμότητα δεν μπορεί να είναι ούτε χριστιανική ούτε ελληνική προοπτική.

  8. Ο κ. Ράμφος είναι ο μοναδικός στην Ελλάδα που έχει πιάσει το νόημα. Κοιτάει μπροστά και ανοίγει απίστευτους πνευματικούς δρόμους.

    Δυστυχώς, όμως, τώρα τελευταία έχει κάνει κάποιες άστοχες παρατηρήσεις. Σε όσα μέσα βρέθηκε πρόσφατα (Λάλας, Τσαπανίδου, Οικονομέας-Καμπουράκης, Χασαπόπουλος), εμφανίστηκε να περιμένει από τους υπαίτιους της όλης κατάστασης να αλλάξουν μυαλά. Θα περίμενα κάτι πιο φρέσκο από τον κ. Ράμφο, όπως τη δημιουργία νέων πολιτικών σχηματισμών από νέα πρόσωπα που δεν θα έχουν καμία σχέση με την έως τώρα θλιβερή μεταπολιτευτική Ελλάδα.

    Το να αποκαλεί μία διάνοια όπως ο κ. Ράμφος τον Γ. Παπάνδρεου “ρέκτη” είναι δυστυχώς κωμικό. Την ίδια ώρα για τον κ. Σαμαρά δήλωνε ότι κοιτάει το προσωπικό ή το κομματικό συμφέρον και όχι το εθνικό. Δεν θεωρώ ότι κ. Σαμαράς είναι κάτι εξαιρετικό πολιτικά, αλλά είναι δυνατόν να λέγεται κάτι τέτοιο όταν ο “ρέκτης” Παπανδρέου έχει δηλώσει ότι “λεφτά υπάρχουν” μόνο και μόνο για να πάρει τις εκλογές και μετά να μας οδηγήσει στη χρεωκοπία;

    Ελπίζω να τα προσέξει αυτά ο κ. Ράμφος, διότι άθελά του εμφανίζεται ως θεωρητικός υποστηρικτής του πιο σάπιου πολιτικού συστήματος της Ευρώπης.

  9. Αυτό το οποίο αποκαλείτε “στασιμότητα” αποτελεί λογική συνέπεια της Πίστης προς κάτι ήδη υπαρκτό. Η αριστοτελική θεολογία, με την προτεσταντική της έκδοση (γιατί η τεχνολογική και κοινωνική πρόοδο προέκυψε από τον προτεσταντικό βορρά και όχι από την καθολική δύση) τοποθετεί την ανθρώπινη σκέψη ως αυτοσκοπό και αφετηρία της Θεογνωσίας, άρα τον Θεό, μέσα από την Θεολογία, ως αποτέλεσμα αυτής.
    Αντιθέτως το ορθόδοξο βίωμα αντιστρέφει τους όρους αιτία – αποτέλεσμα.
    Η διαφορά είναι σημαντική, γιατί η προτεσταντική εκδοχή καθιστά την Θεογνωσία και κατά συνέπεια την Θέοση, άμεση συνάρτηση της ατομικής διάνοιας, η οποία εκ των πραγμάτων είναι άνισα καταναμεμημένη στον κόσμο (εάν είσαι χαζός, δηλαδή, την πάτησες). Το βίωμα καί ικανή προυπόθεση για την θέωση όλων των ανθρώπων είναι καί αντιστοιχεί στην επιλογή των μαθητών του από τον Χριστό, οι οποίοι ως γνωστόν, δεν χρειάζστηκε να σκεφθούνε πολύ για να τον αναγνωρίσουνε.
    Η στασιμότητα είναι λοιπόν περισσότερο χριστιανική από την συνεχώς μεταβαλλόμενη και ανθρωποκεντρική πρόοδο, όσον αφορά την Πίστη.
    Βέβαια ομολογώ, ότι με τις παρατηρήσεις σας περί πολιτικής και πολιτιστικής στασιμότητας του Βυζαντίου δύσκολα μπορώ να διαφωνήσω!

  10. Στην Εκκλησία από την ημέρα της Πεντηκοστής δόθηκε στους θεουμένους το να γνωρίζουν “πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν”. Τις ίδιες εμπειρίες που είχαν οι Απόστολοι τις έχουν και οι Άγιοι του αιώνα μας. Αυτό που διαφέρει στη θεολογία κάθε εποχής είναι η ορολογία, η διατύπωση, ανάλογα με την περιρρέουσα ατμόσφαιρα και τα ερωτήματα που ανακύπτουν. Οι Άγιοι απλώς εκφράζουν διαφορετικά την εμπειρία τους, προκειμένου να γίνουν καταληπτοί από τους σύγχρονούς τους πιστούς και να τους οδηγήσουν κι αυτούς στην ίδια εμπειρία. Και τον 18ο αιώνα οι Άγιοι της εποχής απάντησαν στους συγχρόνους τους που, με πρόσχημα την πρόοδο των επιστημών, ανακύκλωναν κάποια παλιά θεολογικά ερωτήματα στα οποία είχε απαντήσει ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς. (Παρεμπιπτόντως, η “Φιλοκαλία” περιέχει κείμενα από τον 4ο μέχρι τον 14ο αιώνα, στα οποία, παρά τη διαφορά ορολογίας και προσωπικότητας, φαίνεται η ενότητα της εμπειρίας των θεουμένων και της Ορθόδοξης θεολογίας.)

    Μετά απ’ όσα σας έγραψα για τη στάση του τελευταίου προς τον κόσμο, γιατί επιμένετε στο ότι η Ορθόδοξη θεολογία δεν καταφάσκει στον κόσμο είναι απορίας άξιον. Ίσως αν ο Ράμφος ισχυριζόταν πως υπάρχουν καταρρἀχτες στη σελήνη να τον ακολουθούσατε και σ’ αυτό.

    Καλά, αυτά για τη βυζαντινή τέχνη είναι άνευ προηγουμένου και οι συλλογισμοί σας ακαταμάχητοι! Η βυζαντινή ζωγραφική είναι δισδιάστατη, άρα χειρότερη της δυτικής! Η βυζαντινή μουσική μονοφωνική, άρα χειρότερη της δυτικής! Η Αγία Σοφία μικρότερη του Αγίου Πέτρου, άρα κατώτερή του! (Και το κτήριο των Σοβιέτ είναι μεγαλύτερο, άρα ανώτερο και των δύο.)
    Υπάρχει και ζωγραφική σε τρεις διαστάσεις;
    Σας έγραψα: “Για συγκρίνετε τις τοιχογραφίες και τα ψηφιδωτά της μονής της Χώρας με τα αντίστοιχα σύγχρονά τους στη Δύση…” δεν απαντήσατε. Ώρα να μου πείτε πως το κάθε “τρισδιάστατο” σκαλάθυρμα είναι καλύτερό τους.

    Κι όπως έγραψα παραπάνω, η Ορθόδοξη θεολογία είναι ενιαία, οι προσωπικότητες κι οι χαρακτήρες που την εκφράζουν, διαφορετικοί. Δεν σας φτάνουν οι άγιοι Μάξιμος ο ομολογητής, Ιωάννης ο Δαμασκηνός, Γρηγόριος ο Παλαμάς, κλπ. που χρησιμοποιούν την αριστοτελική ορολογία και ζητάτε μια “αριστοτελική θεολογία” και καινούργιες σκέψεις; (Διαβάστε τον π. Σωφρόνιο Σαχάρωφ, που κοιμήθηκε προ δεκαπενταετίας, ή τον π. Γεώργιο Φλωρόφσκι ή τον π. Δημήτριο Στανιλοάε, αν θέλετε να δειτε πώς σκέφτονταν και έγραφαν κάποιοι άνθρωποι λίγα χρόνια πριν, πώς διαλέγονται με την εποχή μας.)

  11. [quote name=”ΚυριακίδηςΘ.”]
    Ο άγιος Γρηγόριος Παλαμάς έχει κάνει πολύ μεγάλη ζημιά ως προς αυτό, διότι ήταν εκείνος που θεωρητικοποίησε και δικαιολόγησε τους ησυχαστές και τις μυστικιστικές πρακτικές τους. Στις εύλογες αιτιάσεις του Βαρλαάμ του Καλαβρού ότι για ποιο λόγο έπρεπε να δεχτεί την αξίωσή τους πως ακολουθώντας τον δικό τους τρόπο προσευχής καταφερναν να φτάνουν σε θέωση, βλέποντας υποτίθεται το "ακτιστο φως", ο Παλαμάς αντιπαρέθεσε λογικές ακροβασίες για το πώς δήθεν η διάκριση θείας ουσίας και ενέργειας δικαιολογεί έναν τόσον σοβαρό ισχυρισμό. Αλλά αν η θεία ουσία είναι διάφορη των θείων ενεργειών, και εφόσον κι ο ίδιος αποδεχόταν ότι η πρόσβαση του ανθρώπου είναι εφικτή μόνο στις δεύτερες, τότε πώς προκύπτει ότι μια αναφερόμενη οπτική εμπειρία -ακόμα κι αν δεχτούμε ότι πρόκειται για θεία ενέργεια- συνιστά "θέωση"; Και γιατί ο συγκεκριμένος τρόπος προσευχής να είναι τάχα καλύτερος τρόπος για γίνει κανείς κοινωνός μιας θείας ενεργειας από ότι π.χ. η επιστημονική μελέτη του σύμπαντος κόσμου που η ύπαρξη, λειτουργία και αρμονία του οφείλεται ακριβώς σε σειρά θείων ενεργειών;
    Η διαφορά είναι ότι το πρώτο φτιάχνει πολιτισμό ενδοσκόπησης, αυτάρεσκης ομφαλοσκόπησης και αναχωρητισμού από τα προβλήματα του κόσμου, το δεύτερο φτιάχνει πολιτισμό περιέργειας, εξωστρέφειας και ανακαλύψεων. Η διαφορά δηλαδή ανατολής-δύσης μετά τον 13ο αιώνα. [/quote]

    Οι ενέργειες του Θεού είναι ό,τι από Αυτόν φτάνει μέχρις εμάς. Ο Θεός είναι άκτιστος, δηλαδή απείρως διαφορετικός από εμάς. Επομένως, δεν μπορούμε να τον πλησιάσουμε και κατανοήσουμε με τίποτα, γιατί είμαστε κτιστοί. Αυτός μας αποκαλύπτεται, όταν με την κάθαρση από τα πάθη είμαστε έτοιμοι να Τον δεχτούμε. Μας οδηγεί σ’ ένα άλλο επίπεδο, στη σφαίρα του Ακτίστου, όπου Τον γνωρίζουμε, όπου ο άνθρωπος γίνεται θεός κατά χάριν.
    Η μελέτη του σύμπαντος κόσμου, της ύπαρξης, λειτουργίας και αρμονίας του μπορεί να μας οδηγήσει στη γνώση κάποιων πραγμάτων γύρω από τον Θεό, όχι στον ίδιο, γιατί είναι τελείως διαφορετικός απ’ ό,τι μπορούμε να κατανοήσουμε, ορίσουμε, ονομάσουμε…
    Εδώ φαίνεται η διαφορά κτιστού και ακτίστου και η διάκριση ουσίας και ενέργειας στον Θεό: Οι μετοχή στις ενέργειες του Θεού μας θεώνει μας ανεβάζει στη δική Του σφαίρα, γιατί είναι άκτιστες, όχι η διανόηση, που είναι κτιστή, άλλης φύσεως. Τόσο απλά.

    Η θεολογία αυτή εκφράζει την Αγία Γραφή, δηλαδή την εμπειρία των Προφητών και των Αποστόλων, αλλά και την εμπειρία όλων των Αγίων μέχρι σήμερα.

    Η αφελής νοησιαρχική θεολογία της Δύσης έχει καταρρεύσει κι ελάχιστοι δυτικοί θεολόγοι ασχολούνται σοβαρά με αυτήν στις μέρες μας. Αντίθετα, στρέφονται προς την Ανατολή. Είναι κρίμα που κάποιοι στην πατρίδα μας παραμένουν ουραγοί, αναμασώντας τις δυτικές πολεμικές του παρελθόντος και κατακρίνοντας τον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά με τόση ευκολία και περισσό θράσος.

  12. Στους σύγχρονους θεολόγους που έχουν Ορθόδοξη “ραχοκοκαλιά” και συνδιαλέγονται με την εποχή μας θα πρόσθετα τους Ιωάννη Ζηζιούλα και π. Νικόλαο Λουδοβίκο, αλλά και τους χωρίς θεολογικό πτυχίο θεολογούντας Θεόδωρο Ζιάκα και Σωτήρη Γουνελά, για τη χώρα μας.

  13. [quote name=”Κουφάκης Δημήτριος”] Σήμερα ο ανθρωπος περισσότερο αποστασιωποιημένος από τη θεολογία, όσο ποτέ δεν αφουγκράζεται τέτοιους προβληματισμούς. Αυτοί οι προβληματισμοί, έτσι, περιθωριοποιήθηκαν και τους διαχειρίζονται περιθωριακά στοιχεία-λουμπεν-από το χώρο της θεολογίας.
    Προσωπικά δεν είμαι υπρ του γιαουρτιού ούτε του ξύλου, αλλά μια αποπομπή αυτών κόσμια και δομημένη θεωρητικά μου είναι αποδεκτή λίαν[/quote]

    Εκτοξεύετε και απειλές! Και μάλιστα εναντίον καθ’ όλα σεβαστών προσώπων, με διεθνή αναγνώριση, όπως ο π. Γ. Μεταλληνός και ο μητροπολίτης Ναυπάκτου Ιερόθεος, του οποίου τα βιβλία έχουν μεταφραστεί σε δεκάδες γλώσσες.

    Εκτός από λασπολόγος και τραμπούκος, λοιπόν!
    Το ξέρετε ότι αυτή η πράξη εμπίπτει στο κοινό Ποινικό Δίκαιο;

  14. Εκτός από τον Ζιάκα, “Αντίλογο στον Ράμφο” (βιβλίο) έχει δημοσιεύσει κι ο Γουνελάς το 2001 στις εκδόσεις Καστανιώτη (βλ. http://www.alopsis.gr/modules.php?name=News&file=article&sid=112) που απαντά σε πολλές από τις θέσεις του κ. Κυριακίδη.
    Κι ο π. Ν. Λουδοβίκος του έχει ασκήσει πολλή κριτική (βλ. εδώ, στο “Αντίφωνο”, “Η Φιλοκαλία, ο μηδενισμός και η κρίση”, “Από τον καημό του ενός στον διευθυντικό ή συγκρουσιακό εκσυγχρονισμό”, κα.)

  15. Όσο περισσότερο βαθαίνει η παρούσα κρίση, γίνεται ολοφάνερο πως πρόκειται για [i][b]κρίση ακριβώς του κόσμου που ευαγγελίζεται ο κ. Ράμφος.[/b][/i]

    Με άλλα λόγια γίνεται ολοένα και πιο ξεκάθαρο, πως ο κ. Ράμφος έχει ξεμείνει σ’ ένα ιδεατό παρελθόν του ευρωπαϊκού πολιτισμού και δεν έχει αντιληφθεί τι τρέχει σήμερα.

  16. “Βίωμα” μπορεί να είναι 1)ένα συναίσθημα 2)μια αισθητηριακή αντίληψη 3)μια σκέψη.
    Στην ορθόδοξη φιλολογία ως βίωμα (του πιστού) εννοείται συνήθως το 1 με σποραδική χρήση του 2, απλά προς επιβεβαίωση του 1. Εκεί που αρχίζει το μπέρδεμα είναι όταν η αναφορά σε βιώματα προεκτείνεται ως λογικό επιχείρημα για τη διαμόρφωση δόγματος.

    Διότι βέβαια ένα βασικό μειονέκτημα ενός βιώματος είναι η υποκειμενικότητά του. Πρέπει ο καθένας να το “ζήσει”, αλλά το τι και πώς θα το ζήσει ο καθένας δεν είναι σίγουρο ότι θα είναι το ίδιο ακριβώς με αυτό που θα ζήσει κάποιος άλλος. Ή μάλλον είναι σίγουρο ότι δεν θα είναι το ίδιο. Γιατί όπως η διάνοια είναι άνισα κατανεμημένη στον κόσμο έτσι είναι και η ενσυναίσθηση και η δεκτικότητα στα διάφορα ερεθίσματα που προϋποθέτουν την εμπειρία του βιώματος.
    Άρα λοιπόν, δεν είναι για λόγους ισότητας ώστε όλοι να φτάνουν στη θέωση που υποστηρίζεται η “βιωματική” προσέγγιση, αφού και με αυτήν όσοι δεν μπορούν να μετέχουν στο ζητούμενο βίωμα προφανώς την πάτησαν.
    Ο λόγος είναι ότι η θεωρία αυτή καθιστά αχρείαστη τη Λογική, δηλαδή την κριτική συνεπίγνωση. Η ορθόδοξη φιλοσοφία εδώ είναι εμφανώς επηρεασμένη από τη βαθιά Ανατολή όπου ισχύει η ασημαντότητα του ανθρώπου σε σχέση με το Θεό, το σύμπαν, τον αυτοκράτορα, όπου το άτομο εκμηδενίζεται και συνθλίβεται στη μικρότητά του απέναντι στις δυνάμεις που το κυριεύουν. Ο μόνος τρόπος για να “σωθεί” είναι να αποδεχτεί τη μοίρα του και να παραδοθεί άνευ όρων στην υπέρτερη του δομή αυτοκαταργούμενο.
    [Νομίζω δεν χρειάζεται σχόλιο για το πόσο ελάχιστα χριστιανική είναι μια τέτοια κοσμοθεωρία. Ο Χριστός ήρθε στον κόσμο για να δώσει αξία στον άνθρωπο, όχι για να τον κρατήσει υποβιβασμένο στο τέλμα του.]
    Αυτή είναι εν ολίγοις και η ορθόδοξη πρόταση. Η σωτηρία είναι υπόθεση αυτοδιάλυσης του ανθρώπου είτε σε μια μοναχική διαδρομή απόσυρσης και ομφαλοσκόπησης είτε σε μια συμμετοχή σε κάποια προεγκεκριμένα “βιώματα” ενός ευρύτερου οργανισμού. Μια ολόκληρη φιλολογική παραγωγή ορθοδοξολογούντων βασίζεται στο ότι το ορθόδοξο “βίωμα” είναι η απάντηση για όλα τα ζητήματα δογματικά, προσωπικά, κοινωνικά κοκ.
    Κάτι που γεννά βέβαια εύλογες απορίες: Άραγε ένας καθολικός ή ένας προτεστάντης δεν έχουν και αυτοί αντίστοιχα “βιώματα”; Ή προφανώς δεν πιάνουν μία τα δικά τους μπροστά στα ορθόδοξα; Δηλαδή η συμμετοχή σε μια ορθόδοξη Λειτουργία είναι άλλου τύπου “βίωμα” από τη συμμετοχή μια καθολική; Και πώς γίνεται η σύγκριση, υπάρχει κάποιος αρμόδιος βιωματομετρητής;

    Αυτά φυσικά δείχνουν τα όρια τέτοιων προσεγγίσεων. Το δόγμα όμως δεν μπορεί να είναι υποκειμενικό, αλλά οφείλει εξορισμού να είναι καθολικό(universal). Γι’αυτό, θέλοντας ή μη, η διαμόρφωση του είναι καταδικασμένη να χρησιμοποιεί και εν μέρει τουλάχιστον να απευθύνεται σε ένα καθολικό εργαλείο, δηλαδή τον Λόγο, που υπάρχει σε όλα τα ανθρώπινα όντα, ανεξαρτήτως του επιπέδου διανοίας τους. Και γι’αυτό ακόμα και ανατολίζοντες ορθοδοξοι είναι αναγκασμένοι όταν μιλούνε περί δόγματος να χρησιμοποιούν λογικοφανή επιχειρήματα ασχέτως αν αυτά που λένε στέκουν ή όχι με βάση τους κανόνες της τυπικής λογικής.

  17. Για τον Γρηγόριο Παλαμά διαβάστε το παρακάτω απόσπασμα από μια πολύ φιλική προς αυτόν ιστοσελίδα (“γνησίως ορθόδοξη” που λένε):

    “Τα τελευταία χρόνια του Γρηγορίου εικονογραφηθήκαν από ένα απροσδόκητο επεισόδιο: Στη διάρκεια ενός θαλασ­σινού ταξιδιού του άπ’ την Θεσσαλονίκη στο Βυζάντιο, η γαλέρα που μετέφερε τον αρχιεπίσκοπο έπεσε στα χέρια των Τούρκων. Οι επιβάτες αναγκασθήκανε να παραμείνουν σχε­δόν ένα ολόκληρο χρόνο στη Μικρά Ασία, που είχαν ήδη κατακτήσει οι Τούρκοι. Οι επιστολές του Παλαμά και οι μαρτυρίες που αφορούν την αιχμαλωσία του είναι από πολ­λές απόψεις αποκαλυπτικές. Διαπιστώνουμε από το να μέ­ρος, την υπερβολική ανεκτικότητα των Τούρκων προς τους Χριστιανούς -κατακτημένους η αιχμαλώτους- κι από τ’ άλλο μέρος [b]το ζωηρό ενδιαφέρον του αιχμαλώτου αρχιεπισκόπου που δείχνει για το Ισλάμ, συζητώντας φιλικά με το γιό του Εμίρη Ορκάν και ευχόμενου να ‘ρθει γρήγορα μια μέρα όπου θα συνεννοηθούμε μεταξύ μας… [/b]Αισθανόμαστε ήδη μέσα στα κείμενα αυτά πως ο διαπρεπής αντιπρόσωπος της βυζαντινής Εκκλησίας, παρ’ όλη την παραδοσιακή του πιστότητα στη βυζαντινή Αυτοκρατορία της Κωνσταντι­νούπολης, διακρίνει καθαρά τα πολιτικά συμφέροντα του Βυζαντίου και την καθαρή αποστολή της Εκκλησίας. Ο βυζαντινός ησυχασμός με το συνεπή χριστοκεντρισμό του και τη θρησκευτική του απολυταρχία προετοίμαζε έτσι την από τη θεία πρόνοια επιβίωση του ανατολικού Χριστιανι­σμού κάτω από τη μουσουλμανική κυριαρχία τετρακοσίων περίπου χρόνων…”

    http://www.egolpion.com/greg_palamas.el.aspx

    Αυτή είναι η “Ανατολή” για την οποία μας μιλάνε συνέχεια όσοι εντοπίζουν τον κύριο εχθρό τους στη Δύση. Εκεί όπου το Ισλάμ το αισθάνονται πιο κοντά τους και είναι διατεθειμένοι και να συννενοηθούν μαζί του, και όπου η μουσουλμανική κυριαρχία είναι αποτέλεσμα “θείας πρόνοιας”.

    Ο ελληνισμός όμως δεν είναι αυτό το πράγμα. Δεν είναι ανατολή, ή τουλάχιστον δεν είναι όπως την εννοούν αυτοί, περισσότερη συγγένεια με το Ισλάμ και την Ινδία και τον Βούδα απ’ότι με τη Δϋση.
    Η Ελλάς είναι ο χώρος όπου για πρώτη φορά η ανατολή εξανθρωπίστηκε, όπου ο άνθρωπος απέκτησε αξία κι έγινε κύριος της ιστορίας και της μοίρας του. Οι δυτικοί το έχουν καταλάβει αυτό εδώ και κάποιους αιώνες, οι νεοέλληνες είναι ακόμα δέσμιοι μιας φιλοσοφίας που παρήχθη από μοναχούς και ερημίτες της Μέσης Ανατολής και της Ανατολικής Μ.Ασίας κατά τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες και που ήταν επόμενο ότι θα κουβαλά πάνω της πολύ περισσότερη Ανατολή απ’ό,τι Ελλάδα. Ο ελληνικός μετασχηματισμός της δυτικής χριστιανοσύνης δεν συντελέστηκε ακόμα στην ίδια την Ελλάδα, γι’αυτό και η φιλοσοφία και τα πρότυπά της βρίσκονται ακόμα σε μεσαιωνικούς χρόνους και ρυθμούς.

  18. Νομίζω εκεί είναι το πρόβλημα. Αφενός περιθωριακά στοιχεία ή μετριότητες καθορίζουν την “ορθοδοξη” θεολογία (κι ας πέφτουν οι ίδιοι σε πλάνες που ούτε καν τις αντιλαμβάνονται, ενώ κατά τα άλλα κατηγορούν μονίμως άλλους -δλδ τους δυτικούς- για τις δικές τους) αφετέρου ικανοί και δραστήριοι άνθρωποι αποστασιοποιούνται και αποφεύγουν να μπλέξουν με το βούρκο γιατί φοβούνται ότι θα λερωθούν.
    Έτσι καταλήγουν να γίνονται αγνωστικιστές ή και άθεοι και να τρέφουν εχθρικά αισθήματα προς την Εκκλησία, σε έναν ανατροφοδοτούμενο κύκλο αντιπαλότητας με τους περιθωριακούς που παρουσιάζονται ως οι “αμύντορες” της “αληθινής” πίστης.

  19. “Αυτή είναι η “Ανατολή” για την οποία μας μιλάνε συνέχεια όσοι εντοπίζουν τον κύριο εχθρό τους στη Δύση.”
    Κανένας δεν εντοπίζει εχθρούς! Αυτοί μας αντιμετωπίζουν εχθρικά! Κοίτα σταυροφορίες (μόνο για αρχή)! Η υποκρισία και η διαβολή είναι που ενοχλεί!

    “Ο ελληνικός μετασχηματισμός της δυτικής χριστιανοσύνης δεν συντελέστηκε ακόμα στην ίδια την Ελλάδα” Ευτυχώς και μακάρι να μην γίνει ποτέ! Κύριε ελέησον!

    “γι’αυτό και η φιλοσοφία και τα πρότυπά της βρίσκονται ακόμα σε μεσαιωνικούς χρόνους και ρυθμούς” Τώρα μάλλον εσείς μας αντιμετωπίζεται εχθρικά! Η υποκρισία και η διαβολή είναι που ενοχλεί!

  20. Τα πολλά λόγια είναι φτώχεια.

    Όσοι εκστασιάστηκαν με τις … σοφίες του κ. Ράμφου, ας τον ρωτήσουν τώρα: [i]φταίει ο ανατολικός ορθόδοξος χριστιανισμός που η γη των ονείρων του, οι [b]Η.Π.Α,[/b] έχουν βυθιστεί σε τέτοια κρίση χρέους ώστε δεν έχουν να πληρώσουν μισθούς και συντάξεις;[/i]

  21. Ο ίδιος ο Ομπάμα δήλωσε ότι φταίμε για την ανεργία στις Η.Π.Α.! Επομένως πρόσεχε τι λες! Διαψεύδεις δημοκρατικά εκλεγμένο πρόεδρο χώρας! Γιαυτό και ο Γιωργάκης δεν είπε τίποτα σε αυτό!

  22. [quote name=”Kουφάκης Δημήτριος”]Πάψτε αυτή τη φθήνια. Δεν προσκαλώ κανένα για χρήση βίας….
    [/quote]

    κ. Κουφάκη,
    Ως γιατρός που ασχολείστε με ζητήματα ψυχισμού, ξέρετε πως όταν λέει κανείς “δεν είμαι υπέρ αυτής της τακτικής, αλλά…” δηλώνει πως ενδόμυχα είναι· ή τουλάχιστον προτρέπει κάποιους που δεν έχουν και πολλές αναστολές να το κάνουν. Κι αυτό λέγεται υποκίνηση βίας. Αυτό κάνετε όταν γράφετε “[i]Προσωπικά δεν είμαι υπρ του γιαουρτιού ούτε του ξύλου, αλλά…[/i]”

    Έπειτα, ποιος είναι φτηνός; Μήπως αυτός που βρίζει διδασκάλους της Εκκλησίας, απόλυτα φιλήσυχους και ειρηνικούς, αποκαλώντας τους “ταλιμπάν”, που γράφει για δυο από τους πιο αναγνωρισμένους θεολόγους στη σημερινή Ελλάδα, καθηγητής πανεπιστημίου ο ένας και βραβευμένος από την Ακαδημία Αθηνών και επίτιμος διδάκτωρ θεολογίας ο άλλος, χαρακτηρίζοντάς τους “[i]περιθωριακά στοιχεία-λουμπεν-από το χώρο της θεολογίας[/i]” και “[i]άρρωστα μυαλά έχουν σημαντική θέση στη θεολογική πραγματικότητα σήμερα[/i]”
    Δεν είναι φραστικός τραμπουκισμός αυτά;

    Κι όταν ασύστολα πλαστογραφείτε την ιστορία και την παράδοσή μας γράφοντας “[i]τα όσα γρράφει ο Νικόδημος ο Αγιορείτης για το βασανισμό και εκτέλεση μυριάδων παυλικιανών από την Αγία Θεοδώρα[/i]” χωρίς να μπορείτε να αποδείξετε ούτε ότι το γράφει ο άγιος Νικόδημος ούτε ότι συνέβη κάτι τέτοιο, δεν είστε μόνο λασπολόγος αλλά και παραχαράκτης της Ιστορίας.

    Σκουπίστε πρώτα τις ακαθαρσίες που τρέχουν από τα μπατζάκια σας και μην κάνετε μαθήματα ηθικής και κηρύγματα περί υποκρισίας στους άλλους!
    Έλεος!

  23. [quote name=”Kουφάκης Δημήτριος”]που γίνονται, επίσης ,υπό των ίσκιο της ανωνυμίας σας…
    [/quote]

    κ. Κουφάκη,
    Σε άλλο σχόλιο σας είχα ζητήσει συγγνώμη για την ψευδωνυμία -όχι ανωνυμία- μου.
    Ο χώρος αυτός τη δέχεται. Αν δεν σας αρέσει, είτε μη συμμετέχετε στις συζητήσεις του “Αντιφώνου” και βρείτε άλλο χώρο για τις ασυναρτησίες σας, όπου όλοι γράφουν επωνύμως, είτε μη μου απαντάτε (εγώ πάντως σταμάτησα να σας απαντώ επί της ουσίας -αν υπάρχει στα γραφόμενά σας- και γράφω μόνο για τη συμπεριφορά σας). Θα το εκτιμήσω δεόντως.

  24. @κ. Κυριακίδη
    Βίωμα είναι κάτι πολύ περισσότερο απ’ όσα γράφετε. Είναι μια κατάσταση που ζει κανείς πέρα από τις αισθήσεις και την αμεσότητα.
    Επαναλαμβάνω πως στην Ορθόδοξη Εκκλησία η αλήθεια ή η πλάνη του βιώματος εκάστου επικυρώνεται από τα βιώματα και το φρόνημα των λοιπών μελών της και τη διδασκαλία των Αγίων. Επομένως, το αληθές βίωμα είναι και υποκειμενικό και καθολικά αναγνωρισμένο. Η λογική και ο λόγος χρησιμοποιούνται για την κάποια περιγραφή του και για την καθοδήγηση των άλλων πώς θα φτάσουν σε μια τέτοια κατάσταση, όχι για να το αποδείξουν.

    Όσο για το πόσο αυτά “είναι επηρεασμένα από τη βαθιά Ανατολή” κι ένας αρχάριος στις θεολογικές σπουδές θα σας έλεγε ότι οι διαφορές είναι τεράστιες. Οπότε, μάλλον την Ορθόδοξη θεολογία (και μάλλον και την απωανατολίτικη πνευματικότητα) τη γνωρίζετε απ’ έξω.

  25. Δεν χρειάζεται να διαβάσω τι γράφουν διάφοροι για τον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, γιατί τον έχω διαβάσει από το πρωτότυπο. Και τον διάλογό του με τους “Χίονες” τον έχω διαβάσει. Εκεί δεν φαίνεται να υποχωρεί κατ’ ελάχιστον από την πίστη του. Υπακούοντας στον Απόστολο Πέτρο που γράφει “ἕτοιμοι ἀεὶ πρὸς ἀπολογίαν παντὶ τῷ αἰτοῦντι ὑμᾶς λόγον περὶ τῆς ἐν ὑμῖν ἐλπίδος,” συζητά μαζί τους, έως ότου αυτοί βρίσκονται σε δύσκολη θέση και διακόπτουν τον διάλογο.

    Για τις άλλες τελείως αναπόδεικτες ανοησίες σας περί συγγενείας της Ορθοδοξίας με το Ισλάμ, τον Βουδισμό, κλπ. σας απάντησα στο προηγούμενο σχόλιο και δεν θα γράψω κάτι περισσότερο.

    Όσο για τον ελληνισμό και χριστιανισμό, ο πρώτος δέχτηκε τον δεύτερο όταν βρέθηκε σε αδιέξοδο· και η κατάσταση της ύστερης αρχαιότητας διαφέρει πολύ από αυτήν της κλασσικής εποχής, την οποία εξιδανικευμένη παρουσιάζετε. Διαβάστε το άρθρο του Άρη Ζεπάτου “Ο Ελληνισμός και χριστιανισμός είναι εχθροί;” και τη σχετική συζήτηση εδώ, στο “Αντίφωνο”.

    Περιμένοντας απαντήσεις σας στα περί βυζαντινής τέχνης που έγραψα και στις ερωτήσεις μου ([b]”το κτήριο των Σοβιέτ, που είναι μεγαλύτερο, είναι και ανώτερο της Αγίας Σοφίας και του Αγίου Πέτρου;” “Υπάρχει και ζωγραφική σε τρεις διαστάσεις;”, “Για συγκρίνετε τις τοιχογραφίες και τα ψηφιδωτά της μονής της Χώρας με τα αντίστοιχα σύγχρονά τους στη Δύση…”[/b]) σας παραθέτω κάτι σχετικό από τον αντίλογο στον Ράμφο του Γουνελά, που έγραφε έν έτει 2001:
    [i]Ένας άσχετος με την εκκλησιαστική παράδοση άνθρωπος, έ­νας «αμύητος» στο Φως του Λόγου και της Εικόνας, κοιτώντας τις βυζαντινές ή γενικότερα τις ορθόδοξες εικόνες, θα μι­λήσει για αγκύλωση και στατικότητα και θα καταφύγει στο μεγαλείο του Ντα Βίντσι ή του Μιχαήλ Αγγέλου ή βεβαίως σε πιο μοντέρνους καλλιτέχνες. Όμως, κά­ποιος δεν θα πρέπει να του υποδείξει σήμερα, υστέρα από τόσες και τόσες επα­ναστάσεις στον χώρο της τέχνης, τι έκα­νε τον Πικάσο να καταφεύγει στα κυκλα­δικά ειδώλια, τι έκανε τον Κλέε να ψά­χνει το χρώμα στην Τυνησία, τι έκανε τον Γκωγκέν να φύγει σε εξωτικά μέρη γυ­ρεύοντας το «κάτι» που δεν έβρισκε στην Δύση ή τον Α. Αρτώ να φτάσει στο Μεξικό για να μυηθεί στα «μυστήρια» των Ινδιάνων; Ο Στέλιος Ράμφος είχε -αν θυμάμαι καλά στο βιβλίο του Η παλινωδία του Παπαδιαμάντη- μεταχειριστεί την φράση «βλέπω ένα βλέμμα κι όχι ένα αντικείμε­νο» θέλοντας να αντιδιαστείλει το είδος της δράσης στην ελληνοανατολική περί­πτωση από την δυτική της εξαντικειμενίκευσης. Βρίσκω την φράση εκείνη κατα­πληκτική. Πώς θα νιώθει όμως η κακό­μοιρη αυτή φράση σήμερα; Θα κλαίει και θα οδύρεται!
    [/i]

  26. Δεν συμφωνώ με τον ορισμό του βιώματος. Βίωμα είναι κάτι το οποίο σε αλλάζει. Η σκέψη από μόνη της δεν αλλάζει έναν άνθρωπο. Η ανάλυση των πραγμάτων και η αναγωγή του μερικού στο όλο οδηγεί μοιραία στην αίρεση. Για αυτό τον λόγο η Πίστη, με την αυστηρή έννοια, δηλαδή ως άμεσο αποτέλεσμα του βιώματος, δεν είναι προσωπική υπόθεση. Η δε αναγωγή του όλου στο μερικό δεν είναι δυνατόν να επιτευχθεί αποκλειστικά και μόνο με την σκέψη.
    Καμία ομφαλοσκόπηση δεν μπορεί να οδηγήσει στην Πίστη στο Θεό γιατί ο Θεός δεν είναι μέσα μας.

    “Διότι βέβαια ένα βασικό μειονέκτημα ενός βιώματος είναι η υποκειμενικότητά του.”

    Σε καμία περίπτωση δεν είναι υποκειμενικό το συγκεκριμένο βίωμα, αφού αυτό το οποίο βιώνεις είναι το ΈΝΑ το ΘΕΙΟ. Δεν μιλάμε για μεταξύ των διαφορετικά βιώματα. Για την αγάπη μπορείς να μιλήσεις με τον πιο χαζό άνθρωπο και να σε καταλάβει, αρκεί να έχει αγαπήσει και αυτός. Για την θεωρία της σχετικότητας όμως μόνο με κάποιον ο οποίος έχει εντρυφήσει σε αυτήν.

    Για να ζήσει ένας κοινός άνθρωπος αιώνια, πρέπει να αλλάξει και όχι να γίνει σοφός!

  27. Ίσως κάποιος να διερωτηθεί ποιες είναι οι ακαθαρσίες που τρέχουν από τα μπατζάκια του κ. Κουφάκη. Μα, οι πλαστογραφίες και παραχαράξεις της Ιστορίας που επιχειρεί και τα υβριστικά και εμετικά που γράφει κατά ανθρώπων διεθνώς αναγνωρισμένων και σεβαστών, που τα παραθέτω παραπάνω σε εισαγωγικά.

  28. Η συναίνεση δεν αποτελεί αυταξία.

    ΣΥΝΑΙΝΕΣΗ ΣΤΟ ΛΑΘΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΒΛΑΚΕΙΑ.

    Οι “σοφίες” του κ. Ράμφου αποδεινύονται μέρα και τη μέρα σκέτοι πομφόλυγες.

  29. Ο άνθρωπος στην ιστορία που είχε το εντονότερο βίωμα Χριστού ήταν η Παναγία. Έντονο βίωμα Χριστού είχαν και οι Απόστολοι. Έντονο βίωμα Χριστού είχε και ο Ιούδας! Έντονο βίωμα Χριστού είχαν η σωρία των Πατέρων, Μαρτύρων, Αγίων, Οσίων και δισεκατομυρίων πιστών ανά τον κόσμο και ανά τους αιώνας! Και πολλοί αμαρτωλοί και απολεσθέντες είχαν βίωμα Χριστού! Και ο διάβολος ακόμα έχει έντονο βίωμα Χριστού! Ο βιωματομετρητής δεν εξασφαλίζει τίποτα! Επομένως το ζήτημα “Εκεί που αρχίζει το μπέρδεμα είναι όταν η αναφορά σε βιώματα προεκτείνεται ως λογικό επιχείρημα για τη διαμόρφωση δόγματος.” δεν αποτελεί για μας ζήτημα! Αυτή η συναισθηματική προσέγγιση της βιωτής της Εκκλησίας εξορίζοντας τον Θεό στα ουράνια αποτελεί μάλλον χαρακτηριστικό της Δύσης που ευαγγελίζεστε!

  30. Όταν μιλάμε για βίωμα, εννοούμε την εμπειρία της χάριτος του Θεού. Σ’ αυτήν στηρίζεται η θεολογία της Εκκλησίας μας, όχι σε λογικές αναλύσεις των λόγων της Αγίας Γραφής ή των Πατέρων, κατά το “ημείς θεολογούμεν αλιευτικώς [δηλαδή, όπως οι αγράμματοι ψαράδες Απόστολοι, που θεολογούσαν με βάση την εμπειρία τους], ουχί αριστοτελικώς” του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά και το “λόγω παλαίει πας λόγος· βίω δε τις;” του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου που επαναλαμβάνει και ο Παλαμάς. Υπ’ αυτήν την έννοια νοείται και αυτό που λέει το Συνοδικόν της Ορθοδοξίας ότι θεολογούμε κατά “τας των Αγίων θεοπνεύστους θεολογίας και της Εκκλησίας το ευσεβές φρόνημα”. Δεν είναι κάτι το συναισθηματικό, όπως επισήμανα και παραπάνω αλλά κάτι το υπεραισθητό.
    Ναι, ο Ιούδας (σε κάποια ατελή μορφή, γιατί δεν είχε γνωρίσει “πάσαν την αλήθειαν” και κάποιοι άλλοι χριστιανοί στην Ιστορία που κατόπιν απολέσθηκαν (αμαρτωλοί είμαστε όλοι, ουδείς αναμάρτητος, αλλά σωζόαμστε δια της Χάριτος) είχαν κάποια εμπειρία αυτής της Χάρης. Όμως, αυτό το “[i]Και ο διάβολος ακόμα έχει έντονο βίωμα Χριστού![/i]” είναι τελείως αθεολόγητο. Πού το στηρίζετε και πώς το εννοείτε;

  31. Και οι σκέψεις αλλάζουν τον άνθρωπο. Σκέψεις και ιδέες αλλάζουν κοινωνίες και εποχές ολόκληρες.
    Η Λογική δεν είναι Σοφία, είναι η δομή που υπάρχει σε όλους εκ κατασκευής ανεξάρτητα από τα υλικά ή το περιεχόμενό της. Ο καθένας μπορεί να σκεφτεται λογικά, βέβαια όπως όλες οι ανθρώπινες ιδιότητες έτσι και αυτή καλλιεργείται ή ατροφεί.
    Η πίστη εμπεριέχει την αυθυπέρβαση, αλλά αυτό αφορά το σύνολο του ανθρώπινου ψυχισμού και νου. Υπάρχει π.χ. καμία σύγκριση μεταξύ ανθρώπινης αγάπης και της Θείας αγάπης; Όχι, όμως αυτό δεν ερμηνεύεται ως προτροπή για υποβάθμιση της ανθρώπινης, έτσι δεν είναι; Γιατί λοιπόν πρέπει αυτό να γίνεται για την ανθρώπινη λογική. Είναι η “νοησιαρχία” επικίνδυνη, αλλά η ανοησιαρχία δεν είναι και δεν οδηγεί σε πλάνες και αιρέσεις (έστω κι αν τυπικά φέρουν τον “ορθόδοξο” τίτλο);

    Επίσης η λογική δεν σημαίνει μερικότητα, αντιθέτως. Αν υπάρχει ένα καθολικό ανθρώπινο εργαλείο που υπερβαίνει την ατομική μερικότητα είναι ο Λόγος. Γράφετε τις σκέψεις σας και μπορώ με πολύ μεγάλη ακριβεία να αναπαραστήσω τι σκεφτήκατε πριν το γράψετε, και να απαντήσω σε αυτό, δηλαδή να επικοινωνήσω. Αν όμως πείτε απλά: “Στεναχωρέθηκα με αυτό που γράψατε” τότε τι να απαντήσω. Αν το βίωμα σας είναι απλά μια συναισθηματική κατάσταση, τότε αυτή είναι πλήρως γνωστή σε εσάς και μόνο. Μπορώ μόνο να αντιπαραβάλλω ένα δικό μου συναίσθημα, δηλαδή να πω κάτι σαν “ναι, κι εγώ στεναχωρέθηκα”. Αλλά αυτή είναι προφανώς μια ελλιπής και τελικά αδιέξοδη μορφή επικοινωνίας.
    Αν κάτι οδηγεί σε μερικότητα και κλείσιμο στον ατομικό εαυτό είναι ακριβώς το “προσωπικό βίωμα” που δεν επιδεχεται κρίσης και ελέγχου από άλλους. Φανταστείτε μια θεολογική συζήτηση όπου οι 2 προσπαθούν με δια-λογο να ελέγξουν τις πλάνες ο ένας του άλλου, και ο 3ος το μόνο που έχει να συνεισφέρει είναι “το δικό μου το βίωμα δεν ταιριάζει με τα δικά σας επιχειρηματα”. Δηλαδή η αναφορά στο υποκειμενικό του βίωμα γίνεται η δικαιολογία της απόσυρσης και της μη συμμετοχής στο διάλογο.

    Αν ο άνθρωπος δεν φτάνει μόνος του στο Θεό, τότε αυτό αφορά το σύνολο της λογικής και του ψυχισμού του. Αλλά η ορθόδοξη φιλοσοφία επιβραβεύει ακριβώς αυτό, τον αναχωρητισμό και την ομφαλοσκόπηση. Δηλαδή από τη μία κατηγορείται η Δύση ότι προωθεί την ατομικότητα (επειδή αναγνωρίζει την ανθρώπινη αξία ισότιμα στο σύνολό της) κι από την άλλη επικροτείται η πιο απολύτως απομονωμένη ατομικότητα του ερημίτη, του στυλίτη, του ησυχαστή μοναχού που κλεισμένος στο κελί του επιδίδεται σε μια ειδική τυπολογία προσευχής ώστε να φτάσει στη “θέωση” (μόνος του).
    Είναι λοιπόν ή όχι αίρεση ο ησυχασμός που καθιστά προσωπική “βιωματική” υπόθεση όχι απλώς την πίστη αλλά την ίδια την θέωση του ανθρώπου;

  32. :angry-red:
    Απορία πρώτη: δεν γράφει και κάποια κυρία εδώ; μόνο κύριοι “βαρεμένοι” -κατά το μάλλον ή ήττον- με τη φιλοσοφία; :pirate:
    Απορία δεύτερη:τι ακριβώς ήθελε να πει ο …ποιητής; κατάλαβε κάποιος; :0
    Μια περίληψη μήπως;
    Με μπερδεύει πάντα η ατάκα που έγραψε η Εύη Τσέκου στη φυλακή και είπε:
    “αυτό που ονομάζουμε αντικειμενική(λογική) σκέψη, νευροβιολογικά είναι κάτι ανέφικτο”
    :love:

  33. Σκέψεις και ιδέες δεν αλλάζουν κοινωνίες αλλά επιβάλλουν αλλαγές στις κοινωνίες μέσω των ιδεολογιών.
    Ούτε φυσικά ο καθένας μπορεί να σκέφτεται λογικά!
    Απεχθάνομαι λοιπόν την νοησιαρχία γιατί αφαιρεί από το σύμπαν τον κόσμο του, μπερδεύονται αιτίες με αποτελέσματα, χάνεται η σχέση αναζητητή και αναζητούμενου. Η αγάπη είναι κατάσταση, οι σκέψεις δεν αλλάζουνε τον άνθρωπο που τις κάμει, γιατί δεν του επιτρέπουνε να αλλάξει ο ίδιος (οπτική γωνία) αλλά μόνο να αναλύσει, δηλαδή να καταστρέψει το όλο για να κοιτάξει τα μέρη ένα ένα και μετά να τα συνθέσει σε ένα, μοιραία αθροιστικό, σύνολο, όχι όμως λειτουργικό.
    Η αγάπη, Θεία ή ανθρώπινη, έχει την αιτία της έξω από τον άνθρωπο.
    Κάθε σκέψη είναι αίρεση, εκτός και εάν αφαιρέσουμε από το λεξιλόγιό μας το λάθος.
    Μια επικοινωνία είναι ελλειπής και αδιέξοδη μόνο όταν δεν υπάρχει κοινωνία, επί της οποίας να γίνεται η ερμηνεία, δηλαδή μια επικοινωνία στο κενό. Νά λοιπόν που ο άνθρωπος δεν είναι αυτοτελείς, χρειάζεται ένα μέσο προς κάτι έξω από αυτόν! Ορίστε η…λογική απόδειξη!
    Τα σέβη μου φίλτατε και εξαιρετικέ κε. Κυριακίδη.

  34. “δηλαδή περί ακτιστων ενεργειών του Θεού ειναι πολύ ύπουλα…..και έχω τονισει και παλαιότερα ότι καταργούν εμμέσως πλην σαφώς τη θεολογία του Αγίου Πνεύματος…
    Επιμένω και είμαι ανοιχτός σε διάλογο”
    .
    ……………
    τι ακριβώς θέλετε να πείτε αγαπητέ; μπορείτε λίγο να αναλύσετε;

  35. Πρόχειρα θέλω να σας γράψω πως η Εκκλησία έχει τα μέσα και τα κριτήρια να διακρίνει αν ένα βίωμα είναι αληθινό ή πλανεμένο, υπάρχουν τα σημάδια της αλήθειας και της πλάνης, κι ένας έμπειρος πνευματικά μπορεί να τα ξεχωρίσει. Το να εκθέσουμε ποια είναι αυτά και πώς κρίνεται κανείς ως έμπειρος πνευματικά θα πάει μακριά. Πάντως, στη “Φιλοκαλία” υπάρχουν αρκετά κείμενα σχετικά μ’ αυτά.

    Το επανέλαβα πολλές φορές πως το βίωμα και του λεγόμενου “ησυχαστή” κρίνεται από την εκκλησιαστική κοινότητα, αλλά μάλλον δεν θέλετε να το καταλάβετε, γι’ αυτό το προσπερνάτε και συνεχίζετε το ποιηματάκι σας.
    Σας έγραψα για τον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά πως “δεν “θεωρητικοποίησε και δικαιολόγησε” καμιά “μυστικιστική πρακτική”. Διαβάστε λίγο από τους Υπέρ των ιερώς ησυχαζόντων λόγους του και θα δείτε ότι γράφει για την προσευχή και την πνευματική γνώση που επιτυγχάνονται με τον αγώνα των πρακτικών αρετών, την κάθαρση από τα πάθη”. Και σεις το ίδιο βιολί! Τώρα μιλάτε για ομφαλοσκόπηση. Αυτό ήταν μια συκοφαντία των εχθρών του. Επαναλαμβάνω, πουθενά στα κείμενά του δεν υποστηρίζει τέτοιες πρακτικές.

    Στην Ορθοδοξία υπάρχουν διάφορα χαρίσματα. Άλλοι είναι αναχωρητές κι άλλοι κοινωνικοί εργάτες, κλπ.. Κανένα χάρισμα δεν επικροτείται αν αυτονομείται από την εκκλησιαστική κοινότητα. Όλα είναι καλά, όταν όλοι συνεργάζονται και κανείς δεν κατηγορεί τον άλλο, κατά την εικόνα του σώματος, τα μέλη του οποίου έχουν διαφορετικές λειτουργίες και τις χρησιμοποιούν για το κοινό καλό, χωρίς το ένα μέλος να κατακρίνει το άλλο, κατά τον Απόστολο Παύλο. Και στην Εκκλησία όλοι ενώνονται, κοινωνούν και συνεργάζονται γύρω από το κοινό θυσιαστήριο.

    Εδώ κλείνω τη συζήτηση, γιατί δεν υπάρχει λόγος να γράφουμε τα ίδια και τα ίδια.
    Να ‘στε καλἀ.

  36. [b]Πέντε[/b] (!) σ υ ν ε χ ό μ ε ν ε ς, μεν, κ α τ α κ ε ρ μ α τ ι σ μ έ ν ε ς, δε, παρεμβάσεις από τον Δ. Κουφάκη, σήμερα, εδώ, για να μας πει αυτά που θα μπορούσε να είχε συμπεριλάβει σε [b]μία[/b].
    Το σημειώνω απλώς – εν είδει αποδελτίωσης.

  37. Πες τα χρυσόστομε!
    Μια λογο-διάρροια σ’ έπιασε και πάνε να σου την κόψουν οι … μουτζαχεντίν.
    Α παπαπαπαπα!!!

  38. [quote name=”odinmac”]

    Γιά την Αρβελέρ τι να πούμε; Φανατική χριστιανή ορθόδοξη, τουτέστιν, το πλέον αναξιόπιστο άτομο ως προς την αντικειμενικότητά της γιά το "πνεύμα του βυζαντίου".

    [/quote]

    Τι είναι η Αρβελέρ; Δείτε στη Wikipedia:
    http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CE%BB%CE%AD%CE%BD%CE%B7_%CE%93%CE%BB%CF%8D%CE%BA%CE%B1%CF%84%CE%B6%CE%B7_-_%CE%91%CF%81%CE%B2%CE%B5%CE%BB%CE%AD%CF%81

    Πρύτανις της Σορβόνης, η πρώτη γυναίκα πρύτανις στα 700 χρόνια της ιστορίας του Πανεπιστημίου αυτού, πρύτανης του Πανεπιστημίου της Ευρώπης, πρόεδρος της Επιτροπής Ηθικής του Εθνικού Κέντρου για την Επιστημονική Έρευνα της Γαλλίας (CNRS), πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου των Δελφών, επίτιμη Πρόεδρος της Διεθνούς Επιτροπής Βυζαντινών Σπουδών… Διετέλεσε και Πρόεδρος του Πανεπιστημίου Παρισίων, Πρύτανις των Πανεπιστημίων των Παρισίων, και Πρόεδρος του Κέντρου Georges Pompidou-Beaubourg…

    Οι “κουτόφραγκοι” που την εξέλεξαν σ’ όλα αυτά τα αξιώματα το έκαναν επειδή είναι “[i]φανατική χριστιανή ορθόδοξη[/i]”;
    Λέτε;

  39. Ποιος θα το περίμενε, Στέλιο, να “καίγεται” Ευρώπη και Αμερική με το χρέος ημών των καθυστερημένων, υπανάπτυκτων και μη-παραγωγικών τεμπέληδων της ανατολικής ορθόδοξης ψωροκώσταινας;

    Ξανακάνε τους λογαριασμούς σου, Στέλιο, γιατί η πραγματικότητα δεν τους βγάζει σωστούς και σε εκθέτει ανεπανόρθωτα μέρα με τη μέρα, ώρα με την ώρα…

  40. [i][b]Η τραγικότερη είδηση της ημέρας είναι ότι ο πολύς κ. Μπαράκ Ομπάμα ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΔΙΑΒΑΣΕΙ τον κ. Ράμφο! [/b][/i]Απίθανο και όμως αληθινό, δυστυχώς.

    Διότι εάν τον είχε διαβάσει, αντί να μιλάει περί χρεωκοπίας των ΗΠΑ, θα εγνώριζε ότι η υπερτλαντική χώρα του αποτελεί το υπέρτατο παράδειγμα κοινωνίας και το υπέρτατο ανθρωπολογικό πρότυπο, που δεν πάσχει από τίποτα και που εμείς οι ανατολικοί καθυστερημένοι βάρβαροι οφείλουμε να μιμηθούμε!

    Αλλά ποιος ξέρει; Ίσως ο κ. Ομπάμα να είχε διαβάσει κάποτε αποσπάσματα από την “Φιλοκαλία” και, έτσι, να στάλαξε οριστικά μέσα στην ψυχή του ο συναισθηματισμός και βεβαίως-βεβαίως ο μηδενισμός…

    🙁

  41. Γιατι δεν εκλεγονται Σοφοι οπως ο Ραμφος η ο Γιανναρας στο αξιωμα του προεδρου της Ελληνικης Δημοκρατιας ;

Σχολιάστε:

Πληκτρολογήστε το σχόλιό σας
Please enter your name here