Στην απολαμβάνουσα την αιχμαλωσία

0
185

<!– @page { margin: 0.79in } P { margin-bottom: 0.08in } –>

Ο Ισοκράτης επιλέγει


ΣΩ. Είχα την εντύπωση πως θα έλεγες την αλήθεια, με μανία δηλαδή. Αυτό λοιπόν που ζητούσα είναι το ίδιο το τελευταίο. Διότι ισχυριστήκαμε ότι ο έρωτας είναι είδος μανίας, η όχι;

ΦΑΙ. Ναι.

ΣΩ. Της μανίας μάλιστα δύο είδη υπάρχουν, εκείνη που οφείλεται σε ανθρώπινες αρρώστιες, και η άλλη που έχει δημιουργηθεί από τη θεία μεταβολή των καθιερωμένων νομίμων.

ΦΑΙ. Σωστά.

ΣΩ. Της θείας μανίας πάλι, έχοντας διαιρέσει αυτήν σε τέσσερα μέρη, ένα για κάθε θεό, έχοντας θέσει ότι η μαντική εμπνέεται από τον Απόλλωνα, η τελετουργική από τον Διόνυσο, η ποιητική από τις Μούσες, ισχυριστήκαμε πάλι ότι η τετάρτη, που εμπνέεται από την Αφροδίτη και τον Έρωτα, η ερωτική μανία, είναι η άριστη. Και δεν γνωρίζω πώς απεικονίζοντας το ερωτικό πάθος, άλλοτε με το ν’ αγγίζουμε την αλήθεια, ίσως μάλιστα και με το να παραφερόμαστε σε άλλα, δημιουργώντας, όχι σ’ όλα τα ζητήματα, έναν απίθανο λόγο, ψάλαμε με κοσμιότητα και κατάνυξη κάποιο μυθικό ύμνο στον δικό μου και τον δικό σου,Φαίδρε, άρχοντα, τον Έρωτα, τον προστάτη των ωραίων παιδιών.

ΦΑΙ. Κι εγώ τουλάχιστον δεν τον άκουσα με δυσαρέσκεια.

ΣΩ. Ας πάρουμε τώρα αυτό εδώ, πώς δηλαδή μπόρεσε ο λόγος να περάσει από τον ψόγο στον έπαινο.

ΦΑΙ. Πώς το λες αυτό;

ΣΩ. Για μένα είναι προφανές ότι τα υπόλοιπα πραγματικά ειπώθηκαν στ’ αστεία, ορισμένα όμως απ’ αυτά, που ειπώθηκαν κατά τύχη, δεν θα ήταν άχρηστα, αν μπορούσε κανείς να τα κατανοήσει και τα δύο και να συλλάβει τη δύναμη και των δύο.

ΦΑΙ. Ποιων δηλαδή;

ΣΩ. Σε μία μάλιστα ιδέα συνοψίζοντας τα, να ανάγει αυτά που διασκορπίστηκαν εδώ κι εκεί, έτσι ώστε, ορίζοντας το καθένα, να κάνει φανερό για ποιο ζήτημα θα ήθελε να διδάσκει κάθε φορά, όπως ακριβώς έγινε τώρα για τον έρωτα, ο οποίος, αφού ορίστηκε είτε καλά είτε άσχημα, αναφέρθηκε, τουλάχιστον όμως ο λόγος μου μπορούσε εξαιτίας αυτού να πει ότι είναι σαφής και ότι συμφωνεί με τον εαυτό του.

ΦΑΙ. Και για τον δεύτερο τρόπο τι λες, Σωκράτη;

ΣΩ. Το να μπορεί πάλι να κατατέμνει τη γενική έννοια σε διάφορα μέρη, όπως εκ φύσεως αποτελείται, και να μην επιχειρεί να κατασπάσει κανένα μέρος, χρησιμοποιώντας τη μέθοδο του κακού μάγειρα. Αλλά όπως ακριβώς οι λόγοι συνέλαβαν μια κοινή ιδέα, τη μανία του νου μας, όπως ακριβώς από ένα σώμα γεννιούνται διπλά μέλη με το ίδιο όνομα, που ονομάστηκαν δεξιά και αριστερά μέλη, έτσι ακριβώς θεώρησαν οι λόγοι το ζήτημα της παράνοιας, ότι δηλαδή υπάρχει ως ένα είδος μέσα μας, και ο μεν πρώτος λόγος στράφηκε στην κατάτμηση του αριστερού μέρους, διαπραγματευόμενος μ’ αυτόν από την αρχή, και δεν ξαναγύρισε στην αρχή προτού βρει σ’ αυτές τον ονομαζόμενο αριστερό έρωτα, κατά κάποιο τρόπο, τον οποίο και κατηγόρησε αρκετά δίκαια. Ο άλλος λόγος, οδηγώντας μας στο δεξιό μέρος της μανίας, που έχει το ίδιο όνομα με το αριστερό, βρίσκοντας τον θεϊκό, κατά κάποιο τρόπο, έρωτα και προτείνοντας τον σ’ εμάς, τον επαίνεσε ως τη μεγαλύτερη αιτία των αγαθών μας.

ΦΑΙ. Πολύ αληθινά μιλάς.

ΣΩ. Αυτών των αναλύσεων και των συναγωγών, εγώ τουλάχιστον ο ίδιος είμαι εραστής, έτσι ώστε να μπορώ να μιλώ και να σκέφτομαι. Αν όμως θεωρήσω ότι, κάποιος άλλος από τη φύση του μπορεί και διαβλέπει αυτό και ως σύνολο και στα διάφορα μέρη του, αυτόν καταδιώκω «πάνω στα ίχνη που αφήνει, καθώς προχωρεί, σαν να ήταν θεός». Κι όμως και αυτούς που μπορούν να πράξουν τούτο, ο θεός το ξέρει αν τους ονοματίζω σωστά ή όχι,τους καλώ μέχρι τώρα διαλεκτικούς.

 

Πλάτωνος Φαίδρος σελ. 157 Κάκτος

 

 

Ο Ισοκράτης σχολιάζει

 

Ο Νίκος Ξυδάκης,ο Αλεξανδρινός,ο μουσικοσυνθέτης,ο επιφανέστερος,κατ’εμέ, επίγονος του Χατζιδακικού λυρισμού,αφηγείτο τις προάλλες στο Β΄Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας,πώς εμπνεύστηκε τα «ποτάμια του», τα δυό υπέροχα ερωτικά τραγούδια του «τον Ιλισό» και τον «Ηριδανό»,από τούτον εδώ τον Πλατωνικό Διάλογο περί Έρωτος.

Δύο χιλιάδες τριακόσια ογδόντα χρόνια πριν,στις καταπράσινες όχθες του Ιλισού,

συναντιόνται οι δυό άνδρες,ο Σωκράτης με τον Φαίδρο,ο δάσκαλος με το μαθητής. Μάλλον κάπου εκεί στις…Τζιτζιφιές!

-Ω φίλε Φαίδρε,ποί δη και πόθεν;(ρήμα κανένα!)

Ο Φαίδρος έρχεται από τον Πειραιά,από το σπίτι του Λυσία του γυιού του Κέφαλου.

Είναι ρήτορας ο Λυσίας και γυιός επιχειρηματία. Ο Κέφαλος είναι μέτοικος και κατασκευάζει όπλα,ασπίδες,σπαθιά,ακόντια. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι πρόγονος του…στρατιωτικοβιομηχανικού συμπλέγματος(!)

Ο Φαίδρος έχει μαζί του έναν λόγο του Λυσία περί Έρωτος. Οι δυό άνδρες βαδίζουν στο εκπληκτικό Αττικό τοπίο λέγοντας διάφορα. Αστειεύονται,πειράζονται σαν μικρά

παιδιά,πρόσχαροι,καλοδιάθετοι,ανέμελοι,με όρεξη να σκεφτούν όμορφα πράγματα,να συζητήσουν,να πραγματευτούν τα μέγιστα!

Ο Σωκράτης προσπαθεί να πείσει τον Φαίδρο να του διαβάσει τον λόγο του Λυσία. Στην προσπάθειά του αυτή δηλώνει «την ασθένεια του να ακούει λόγους» την χαρακτηρίζει δε «κορυβαντικό πάθος»!Είναι κάτι δηλαδή σαν κι εμάς εδώ στο Αντίφωνο, «άρρωστος» και «τζάνκι» με τους λόγους,γραπτούς και προφορικούς.

Ενώ μεταχειρίζεται διάφορα επιχειρήματα,μέχρι τάχα και αυτό της βίας,για να πείσει τον Φαίδρο,σχολιάζουν διάφορα θέματα,όπως αυτό της αρπαγής της κόρης του Ερεχθέα νύμφης Ωρείθυας από τον Βορέα καθώς έπαιζε στις όχθες του Ιλισού.

Φυσικά δεν ξέρουν το ακριβές σημείο αλλά το υποθέτουν:

«Αρ,ουν ενθένδε;χαρίεντα γουν και καθαρά και διαφανή τα υδάτια φαίνεται,και επιτήδεια κόραις παίζειν παρ’αυτά»!!!

Κάπου εκεί θέτει ο Φαίδρος στο Σωκράτη το ζήτημα αν πιστεύει στους μύθους.

Εκείνος του απαντάει με σαφήνεια: «Αλλά αν δεν πίστευα,όπως ακριβώς οι σοφιστές,δεν θα ήμουν θαυμαστός…»και ότι αν κάποιος δυσπιστώντας πλησιάσει τον καθ’ένα από αυτούς σύμφωνα με την αληθοφάνειά του «χρησιμοποιώντας κάποιου είδους κατώτερη σοφία,θα πρέπει να έχει άνεση χρόνου στη διάθεσή του».Αλλά ο Σωκράτης δεν έχει άνεση χρόνου αφού ασχολείται με τη γνώση του εαυτού του τον οποίο δεν γνωρίζει αν και οφείλει να τον γνωρίζει σύμφωνα με το ρητό του μαντείου των Δελφών.

Τελικά αράζουν στο πράσινο χορτάρι,σε μια επικλινή όχθη,κάτω από ένα πλατάνι και αρχίζουν να συζητούν περί Έρωτος. Ο δάσκαλος όπως είναι ήδη γνωστό από τις πρώτες σειρές του διαλόγου, «έχει στη μπούκα» τον Λυσία. Τον έχει ήδη κατηγορήσει για….λαϊκισμό,ότι φτιάχνει λόγους για να αρέσουν στον λαό!

Αφού λοιπόν ακούει τον λόγο από τον Φαίδρο προχωρά στην…παλινωδία!

Μπαίνει δηλαδή στη θέση του άλλου,του Λυσία,και προσπαθεί να αποδείξει ό,τι και ο Λυσίας αλλά με διαφορετικά επιχειρήματα!Είναι σαν να του λέει:δεν πάσχει μόνο αυτό που λες αλλά και ο τρόπος που το λες. Αν είναι όμως να το ισχυριστείς ισχυρίσου το με σωστά και..ισχυρά επιχειρήματα! Μετά λέει και τα δικά του,αναιρώντας εκείνα που πριν είπε σαν μια καλή εκδοχή του Λυσία!

Το θέμα του λόγου είναι ότι το περιεχόμενο τηςερωτικής σχέσης. Πέρα από τις ερωτικές …ιδιομορφίες τις εποχής εκείνης,το ζήτημα που τίθεται είναι «σχέση με πάθος και έρωτα» ή σχέση ανάμεσα σε «χελώνες»,ανάμεσα σε αυστηρά θωρακισμένους στο «εγώ»τους ανθρώπους. Μια όμορφη σχέση ή μια χρήσιμη σχέση; Ο Λυσίας ισχυρίζεται το δεύτερο,ο Σωκράτης το πρώτο!

Και τί δεν βρίσκει κανείς μέσα σε αυτό το διάλογο του Πλάτωνα!!!

Στο κέντρο όλων η ψυχή,τα είδη της,η λειτουργία της,οι…ουράνιες περιπλανήσεις της,τα πάθη της και τα παθήματά της,η…μανική του Έρωτα που γίνεται «μαν(τ)ική».

Ο ίμερος,η μουσική,ο μύθος των τζιτζικιών που ήταν άνθρωποι που άκουγαν συνέχεια μουσική ώστε «αμέλησαν να τρώνε και να πίνουν»!Η απάτη που «στηρίζεται στις μικρές διαφορές».Τα μέρη της ομιλίας….τόσα και τόσα εκπληκτικά πράγματα!

Μέσα σε όλα αυτά και το μικρό απόσπασμα που σήμερα παραθέτουμε.

Δύο είδη Έρωτος λοιπόν. Ο «αριστερός» και ο «δεξιός»!Ο φθαρτός και ο άφθαρτος. Ο ανθρώπινος και ο θείος. Η έμφυτη επιθυμία της ηδονής και η επίκτητη επιθυμία της Ομορφιάς,του Κάλλους!!!Ακριβώς όπως τα δύο μέλη του σώματος που ενώ είναι από το ίδιο σώμα το ένα έχει διαφορετικό όνομα από το άλλο.

Στο τέλος του εν λόγω αποσπάσματος ο εκπληκτικός ορισμός του διαλεκτικού μέσα από μια…προγραμματική διακήρυξη ιδιαίτερα χρήσιμη για όλους και για όλα:

Ακολουθώ όποιον μπορεί να δεί το «όλον» και τα «μέρη» χωρίς να διασπά σε κομμάτια όπως ο κακός μάγειρας!!! Αυτόν ονομάζω διαλεκτικό!

«…αυτόν καταδιώκω πάνω στα ίχνη που αφήνει, καθώς προχωρεί, σαν να ήταν θεός»!

 

Υπέρ της απελευθερώσεων των αιχμαλώτων,έτι δεόμεθα!

Σχολιάστε:

Πληκτρολογήστε το σχόλιό σας
Please enter your name here