Πολιτική Αδολεσχία II*

0
240

Νίκος Ράπτης

Αν θυμάστε σε κάτι παλιές σειρές βιβλίων, του στιλ «Πολυάννα», «Πίπι φακιδομύτη» κ.λπ, Το πρώτο τιτλοφορούνταν σχεδόν πάντοτε κάπως ταυτολογικά (π.χ. «ο Μικρός Θωμάς») πριν ακολουθήσει ο καταιγισμός των τοπικών προσδιορισμών και των δευτερευουσών προτάσεων (ο Μικρός Θωμάς στο σχολείο, στην κατασκήνωση, και ο φίλος του το δέντρο, μαθαίνει το τσίρκο κ.λπ).

Καθώς ο Σωτήρης εννοεί να επαναλάβει ένα παρόμοιο εγχείρημα στο χώρο της πολιτικής αρθρογραφίας με την επετηρίδα «Πολιτική Αδολεσχία», σκεφτόμουν πως πέρσι στο πρώτο τεύχος μας αυτοπαρουσιάστηκε, οπότε είχαμε τότε το «ο μικρός Σωτήρης» ή «ο καλός Σωτήρης», «σοφός Σωτήρης» ή ό,τι ανάλογο τέλος πάντων θέλετε. Διαβάζοντας την φετινή συλλογή σκέφτηκα πως είχαμε μπει στο χώρο των διευκρινήσεων. Η φετινή λοιπόν «Πολιτική Αδολεσχία», το «Μνημόνιο Ασυναρτησίας» θα μπορούσε να λέγεται και «ο μικρός (ή καλός, σοφός ή ότι ανάλογο θέλετε) Σωτήρης συναντά την πραγματικότητα. Από τον χώρο των εύκολων διακηρύξεων του δέον γενέσθαι, το «τι», περνάμε φέτος στο χώρο του «πώς» πράγμα που δυστυχώς συνεπάγεται και αβαρίες στο «τι» για να είμαστε ειλικρινείς, δεν γίνεται αλλιώς…

Από την εύκολη καταγγελία του «μνημονίου» και του «πολιτικού συστήματος» και την απόρριψη της «μεταπολίτευσης» και τα ρέστα περνάμε στον χώρο της «επαναδιαπραγμάτευσης», της αναζήτησης θετικών εκδοχών της καθεστηκυίας τάξεως, και την διερώτηση τι μπορεί να αντικαταστήσει την ψυχορραγούσα μεταπολίτευση, και τι θέλουμε να την αντικαταστήσει και αν τελικά αξίζει τον κόπο να πάρουμε το 166 να τσακιστεί να φτάσει μπας και την προλάβουμε στην εντατική…

Είναι δε ενδιαφέρον διότι αυτή ακριβώς είναι η πορεία που ακολουθεί μια ολόκληρη παράταξη το τελευταίο διάστημα, πράγμα που επιφέρει τεκτονικές αλλαγές στο πολιτικό σκηνικό και εξανεμίζει χαώδεις διαφορές με τις οποίες είχαμε μεγαλώσει και θεωρούσαμε αυτονόητες (όπως την διάκριση ΠΑΣΟΚ-ΝΔ ή φασισμού-ανανεωτικής αριστεράς) ενώ πάνω στην κεντρική πολιτική σκηνή, το Μνημόνιο και η Παγκοσμιοποίηση και κάτι άλλοι εκεί παλαβοί έχουν πάρει τα κομπρεσέρ και σκάβουν νέες διαχωριστικές γραμμές εκεί που κανείς δεν τις περίμενε…

Οι ίδιες τάσεις που μετέτρεψαν τον Αντώνη Σαμαρά από αντιμνημονιακό πολέμαρχο σε συνεπή συνεχιστή της πολιτικής που εγκαινίασε (με τον απατηλό, πρόχειρο, καθεστωτικό και αναποτελεσματικό τρόπο που ήταν μάλλον αναμενόμενος από έναν απατηλό, πρόχειρο, καθεστωτικό και αναποτελεσματικό άνθρωπο) ο Γιώργος Παπανδρέου, είναι εκείνες οι ίδιες ιστορικές συνθήκες που –σαν φράκταλ- διαμόρφωσαν από την «Πολιτική Αδολεσχία Ι» την «Πολιτική Αδολεσχία ΙΙ». Πράγμα που καθιστά αυτομάτως το βιβλίο αυτό ένα καλό χρονικό του τι μεσολάβησε, όχι με χρονογραφικό τρόπο, αλλά με αποφατικό, που είναι ακόμα καλύτερο.

Κατά τα άλλα δεν μπορεί να παραβλέψει κανείς μια αίσθηση hang over που κυριαρχεί και σε τούτα και σε κείνα, και τις πολιτικές της κεντροδεξιάς και στα βιβλία. Υπάρχει μια παραζάλη: πώς από εκεί που λέγαμε αυτά λέμε τώρα τα άλλα; Πώς μπορούμε να αποκαταστήσουμε την συνέχεια των αυτών και των άλλων που ξέρουμε πως υπάρχει καθώς είμαστε οι ίδιοι άνθρωποι που τα λέγαμε και τα λέμε και πιστεύαμε με την ίδια ζέση με αυτά (τα ανάποδα) που πιστεύουμε και σήμερα;

Η εύκολη ερμηνεία παρόμοιων αναθεωρήσεων είναι η κυριαρχία της σκοπιμότητας, που νομίζω πως είναι μάλλον εύκολη και ηθικολογική και αγνοεί τον κόσμο της σύγχρονης πολιτικής. Το μεγάλο δίδαγμα δεν είναι πως οι πολιτικοί δεν πιστεύουν τίποτα και λένε ό,τι να ΄ναι αν τους συμφέρει και είναι κατ’ επάγγελμα ψεύτες, αλλά πως η πολιτική είναι πάντοτε μια υπόθεση όπου το διεθνικό υπερισχύει του εθνικού και του τοπικού και το παρόν υπερισχύει του παρελθόντος και το «πάνω» κυριαρχεί στο «κάτω». Επιπλέον αυτά συμβαίνουν σε κοινωνίες εξαιρετικά πολύπλοκες, με προβλήματα σύνθετα στα όρια του άλυτου, με μια πολιτική αρένα που με μοιάζει με γήπεδο αφότου «μπήκαμε μέσα», με εκατοντάδες δηλαδή «παίκτες» και αντικρουόμενα δρώντα συμφέροντα, χωρίς ακλόνητες ιδεολογικές περιχαρακώσεις, χωρίς κάθετες διακρίσεις, σε κοινωνίες ουσία συγκριτικές και εύπλαστες, σε συνθήκες που πεθαίνει ο διαφωτισμός, περιθωριοποιείται η δύση, η επιβίωση του ανθρώπου τίθεται εν περιβαλλοντικώ αμφιβόλω κ.λπ. κ.λπ. Αλίμονο αν οι πολιτικοί παρέμεναν ακλόνητοι σε μια θεώρηση υπ’ αυτές τις συνθήκες και αλίμονο σε όσους το κάνουν!

Η μεγάλη αμαρτία της «ασυναρτησίας» στην οποία κλείνει το μάτι ο τόμος του Σωτήρη δεν είναι πως είναι μνημονιακή, είναι η αδολεσχία της: είναι πως ο πολιτικός λόγος παριστάνει τον οξύ και των δήθεν άκαμπτο και τον ασυμβίβαστο την ίδια στιγμή που όλες οι προϋποθέσεις του κόσμου που τον γεννάει και που θέλει να αλλάξει τον υποχρεώνουν να είναι εύκαμπτος, συμβιβαστικός, αβέβαιος. Όλες οι προϋποθέσεις πλην των επικοινωνιακών και των τηλεοπτικών βεβαίως που είναι φαίνεται και οι κρισιμότερες, ιδίως τον καιρό που οι πολιτικοί ψωνίζουν συναίνεση. Αλλά η σημερινή πολιτική δεν διεξάγεται σε δίπολα, αλλά σε ένα συνεχές. Τα πολιτικά ερωτήματα σήμερα δεν τίθενται με όρους επιλογής στρατοπέδου, αλλά με όρους τοποθέτησης σε ένα ενδιάμεσο σημείο ενός ιδεολογικοποιλιτικού συνεχούς. Από την άποψη αυτή, ως συμβολή στην «Πολιτική Αδολεσχία ΙΙΙ»-«ο μικρός (ή καλός, σοφός κ.λπ) Σωτήρης κάπου ισορροπεί» ας εκθέσω ορισμένα από τα ζητήματα που πρέπει όλοι (ως πολίτες ο καθένας και ως πολιτικές δυνάμεις και ως πολιτικό σύστημα) να αποσαφηνίσουμε πού στέκεται ο καθένας.

Στο πρώτο συνεχές στη μια άκρη έχουμε τον εθνοκεντρισμό, στην άλλη τον ευρωπαϊσμό. Έχουμε εδώ ένα συνεχές με την έννοια πως όλοι κατά τεκμήριο απαντούμε στο ερώτημα τι είναι συμφερότερο για την πατρίδα, για τις οικογένειες και τα παιδιά μας (και τους μπαμπάδες και τις μαμάδες μας αν κρίνω από την ηλικία ορισμένων των παρευρισκόμενων εδώ;). Προφανώς οι δύο ακραίες εκδοχές είναι αδιέξοδες (καμία ανεξάρτητη. Κυρίαρχη, αδέσμευτη κ.λπ Ελλάδα δεν μπορεί να υπάρξει αφάγωτη στον κόσμο του 21ου και του 22ου αιώνα , αλλά και κανείς δεν μπορεί μα διαγράψει με ευκολία το εθνικό φαινόμενο στην Ευρώπη, ούτε να ξεχνάει από πόσα κύματα πέρασε το ομοσπονδιακό-ενοποιητικό φαινόμενο πέραν του Ατλαντικού ή στην Ελβετία ή την Ιαπωνία ή όπου αλλού, όπου πάντοτε συνοδεύτηκε από πολέμους! Το ζήτημα είναι σε ποιο σημείο του συνεχούς στεκόμαστε (και αυτό απαιτεί ανάλυση, σαφήνεια, δύσκολες επιλογές, οφέλη και κόστη και αναγνώριση πως οι διαφωνίες μας δεν είναι οντολογικές, αλλά αφορούν αποχρώσεις.

Στο δεύτερο συνεχές έχουμε τον καθεστωτισμό και την ανατροπή. Ο καθεστωτισμός είναι πλέον αβίωτος, ενώ η ανατροπή έτσι νέτη-σκέτη δεν είναι παρά μηδενιστική σύσπαση. Το δύσκολο είναι να προσδιορίσουμε τι απορρίπτουμε από το μεταπολιτευτικό συμβόλαιο και με τι θέλουμε να το αντικαταστήσουμε και πώς; Τι απορρίπτουμε από τη θεσμική λειτουργία της δημοκρατίας μας; Τι από την διαμόρφωση των κοινωνικών συσχετισμών; Τι από το παραγωγικό μοντέλο; Τι από το κυρίαρχο αξιακό σύστημα; Με τι θέλουμε να τα αντικαταστήσουμε; Με ποιες πολιτικές και κοινωνικές συμμαχίες; Ακολουθώντας ποια στρατηγική, ποια τακτική, ποιον οδικό χάρτη;Έχει επίσης σημασία η τοποθέτησή μας στο συνεχές μεταξύ συναισθηματικού και τεχνοκρατικού-ορθολογικού λόγου. Ατόφια-αποστειρωμένα ορθολογικός πολιτικός λόγος δεν μπορεί να υπάρξει, διότι η πολιτική έχει να κάνει με την κινητοποίηση  κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων που κινητοποιούνται στη βάση αξιών και οραμάτων και όχι στατιστικών στοιχείων και αναλύσεων. Στην ουσία ο τεχνοκρατικός λόγος αυτοαναιρείται όπως διαπιστώσαμε π.χ στην Ελλάδα επί Σημίτη. Αλλά και ο άκρατος συναισθηματισμός, η συνθηματολογία χωρίς ανάλυση, η εκθείαση της πολιτικής βούλησης και ο εκμηδενισμός της ανάλυσης των δεδομένων λειτουργεί στην ουσία σαν τους τροχούς στα κλουβιά των ινδικών χοιριδίων: ο λαός τρέχει ενθουσιωδώς και με αναπεπταμένα τα λάβαρα και νιώθει πάθος και έξαψη και διάφορα άλλα ευχάριστα, αλλά μένει διαρκώς στο ίδιο σημείο αφήνοντας τους παρασκευαστές να προετοιμάζουν εν ηρεμία την πειραματική διάταξη στην οποία θα κληθεί συντόμως να συμβάλει με το σαρκίο του. Και εν τη απουσία των πολιτών οι ηγετικές ελίτ μπαίνουν στο πειρασμό να δοκιμάσουν ως ποιο σημείο τους παίρνει να είναι ανεξέλεγκτη η εξουσία τους.

Ολοκληρώνοντας, θα ήθελα να επαναλάβω εν συντομία τι θέλησα να υπογραμμίσω σε αυτήν την μικρή παρουσίαση:

1. Αν η «Πολιτική Αδολεσχία Ι» ήταν μια πολιτική αυτοπαρουσίαση του Σωτήρη Μητραλέξη, ένα είδος Carte de Visite, η «Πολιτική Αδολεσχία ΙΙ» εκθέτει την αμηχανία που καταλαμβάνει τις άυλες ιδέες όταν καλούνται να παρέμβουν στον υλικό κόσμο, την αμηχανία της ενσάρκωσης θα έλεγα αν δεν φοβόμουν να γίνω βέβηλος. Αν αυτή η αμηχανία αφορούσε μόνο τον Σωτήρη θα ενδιέφερε μόνον εκείνον και τους φίλους του, δηλαδή εμάς. Αλλά ενδιαφέρει πολύ περισσότερους διότι η αμηχανία αυτή αφορά ένα μεγάλο μέρος του πολιτικού μας συστήματος, κατ΄εξοχήν την Σαμαρική δεξιά και εκτίθεται εδώ με ειλικρίνεια, εμβρίθεια και τόλμη.

2. Το πρόβλημα της Πολιτικής είναι πως ελέω επικοινωνίας και ανάγκης για χειραγώγηση πλατιών κοινωνικών δυνάμεων παριστάνει την θρησκεία, ενώ δεν είναι παρά μια συλλογική απόπειρα φαντασιακής συλλογικής δημιουργίας αλλά και εφαρμογής τεχνικών λύσεων στα κοινωνικά προβλήματα. Στις κοινωνίες μας μάλιστα, που είναι κατ΄εξοχήν πολύπλοκες και αλληλένδετες, η πολιτική δεν είναι υπόθεση επιλογής στρατοπέδου, αλλά τοποθέτησης σε ένα σημείο ενός συνεχούς μεταξύ απολύτων θέσεων που κανείς δεν ασπάζεται! Η πολιτική σήμερα διεξάγεται στον αστερισμό των αποχρώσεων και του συμβιβασμού –κι όποτε υιοθετεί την οξύτητα και την απολυτότητα το κάνει για επικοινωνιακούς και μόνον λόγους που δεν επηρεάζουν παρά περιθωριακά την άσκηση της πολιτικής. Αυτό όμως που θα ήταν αυθεντικά δημοκρατικό (διότι οι όροι του συμβολαίου λαού-ελίτ θα ήταν σαφείς) θα ήταν να αποδεχόταν η πολιτική τα όριά της και να αποσαφήνιζε πού στέκει όσον αφορά τα πραγματικά διακυβεύματα.

3. Εν όψει της «Πολιτικής Αδολεσχίας ΙΙΙ» που είναι και το σημαντικότερο, αλλά και των πολιτικών εξελίξεων στην Πατρίδα μας, χρειάζεται να αποσαφηνιστεί η θέση του κάθε παίκτη (και κατεξοχήν του Σωτήρη Μητραλέξη) όσον αφορά το συνεχές μεταξύ Ευρωπαϊσμού-Εθνοκεντρισμού, Καθεστωτισμού-Ανατροπής και Συνθηματολογίας-Ανάλυσης. Μόνον τότε θα έχουμε να κάνουμε με πολιτικές αντιλήψεις που πέραν της υγιούς αμηχανίας ή της ηχηρής συνθηματολογίας θα προσφέρουν σε όλους μας λύσεις, που όσο μερικές, περιορισμένες και θνησιγενείς κι αν είναι, στον καιρό μας τις χρειαζόμαστε τόσο απεγνωσμένα.

*Εκφωνήθηκε στην Παρουσίαση του βιβλίου Πολιτική Αδολεσχία ΙΙ μνημόνιο ασυναρτησίας του Σωτήρη Μητραλέξη (Εκδόσεις περιοδικού MANIFESTO – ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ)  στις 8 Σεπτεμβρίου του 2012, στο πατάρι του Black Duck.

πηγή: Aντίφωνο

Σχολιάστε:

Πληκτρολογήστε το σχόλιό σας
Please enter your name here