Η δυναμική του ΟΧΙ Μια νέα εθνική αντιστασιακή συνείδηση γεννιέται

3
139

Με αφορμή το «Βδέλυγμα», τον πρόσφατο λίβελο του Δημ. Δημητριάδη κατά του ελληνικού λαού, θυμήθηκα αυτό το κείμενό μου, που πρωτοδημοσιεύθηκε στις 11 Ιουλίου (Δρόμος της Αριστεράς, φ. 271), λίγες μέρες μετά το δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου. Ίσως να μη φαίνεται εκ πρώτης όψεως, αλλά νομίζω πως είναι μια απάντηση – όχι δική μου, του ελληνικού λαού – στη μεγάλη αυτή μερίδα των ελλήνων διανοούμενων που από την αρχή των μνημονίων μπήγουν με εμφανή σαδομαζοχισμό το μαχαίρι στις πληγές του έθνους, όχι προφανώς για να το θεραπεύσουν, αλλά για να διαχωρίσουν τη δική τους προσωπική θέση απ’ αυτό, υπό το βαρύ βλέμμα του (δεν ξέρω ποιου) υπερεγώ τούς σκιάζει.
Η δική μου γνώμη, ήδη από τις αρχές του 2011 (στην αρχή με τους Αγανακτισμένους, στη συνέχεια με τον ΣΥΡΙΖΑ, και πιστεύω πως έπεται συνέχεια) είναι πως ο ελληνικός λαός βρίσκεται σε μια διαδικασία πνευματικής ωρίμασης, η οποία τροχοδρομείται δια μέσου της πολιτικής αντίστασης στα μνημόνια. Ίσως όχι μόνο μέσω αυτής· αλλά πάντως και μέσω αυτής. Είναι κάτι που δεν μπορεί κανείς να το δει κάνοντας δημοσκοπικές έρευνες γνώμης. Μόνο αν συμπορευθεί μ’ αυτή την πνευματική δυναμική μπορεί να το καταλάβει. Σταθμός σ’ αυτή τη διαδικασία πνευματικής ωρίμασης είναι το δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου 2015. Αυτό προσπαθώ να περιγράψω στο άρθρο αυτό, που αναδημοσιεύεται τώρα στο Αντίφωνο.
Θα χρειαστεί πολλή ακόμα και ουσιαστική συζήτηση για να συνειδητοποιήσουμε τη σημασία του δημοψηφίσματος και του παλλαϊκού «όχι» που το σφράγισε. Τα περισσότερα απ’ όσα έχουν λεχθεί μέχρι τώρα στέκονται είτε στο ζήτημα του ερωτήματος (ασάφεια, αντιφατικότητα, παραλογισμός) είτε στο ζήτημα της πολιτικής σκοπιμότητας και των πολιτικών συνεπειών.
Προσωπικά δέχομαι το μεγαλύτερο μέρος αυτής της κριτικής, η οποία άλλωστε επιβεβαιώνεται κι από τον τρόπο που ο πρωθυπουργός και η κυβέρνηση χειρίστηκαν το αποτέλεσμα. Όμως το ΌΧΙ έχει τη δική του, αυτόνομη δυναμική, πέρα από τις προθέσεις, τους ελιγμούς και τις ερμηνείες της κυβέρνησης. Το δημοψήφισμα ενεργοποίησε και έδωσε τη δυνατότητα να εκφραστεί με εκρηκτικό τρόπο μια βαθιά και διαρκής διαδικασία ωρίμανσης του λαού· της διαδικασίας αυτής που ξεκίνησε το 2011 με τους Αγανακτισμένους και το κίνημα των πλατειών, εξάντλησε μία προς μία όλες τις εφεδρείες του συστήματος και έφερε τον ΣΥΡΙΖΑ στην κυβέρνηση.
Ποιοι ψήφισαν
Αποδεικνύεται τώρα ότι αυτή η ωρίμανση δεν είναι στενά πολιτική, και δεν εξαρτάται εντελώς από τις κινήσεις κορυφής των επισήμων πολιτικών παικτών· μάλλον είναι αυτή που τις καθορίζει σε μεγάλο βαθμό. Από την κρίση του πολιτικού συστήματος (2008) και τη συνακόλουθη κρίση κοινωνικού συμβολαίου (2011) η συνειδητοποίηση του αδιεξόδου και της ανάγκης για μια εναλλακτική προοπτική περνά τώρα σε βαθύτερα πολιτιστικά και ψυχικά στρώματα. Είναι μια βαθιά διαδικασία κοινωνικής και πολιτιστικής χειραφέτησης των λαϊκών στρωμάτων από τον ιλουστρασιόν ευρωπαϊσμό.
Φαίνεται τώρα ότι η σύγκρουση με τις μνημονιακές πολιτικές (λιτότητα, κοινωνική αδικία, μεταδημοκρατικός αυταρχισμός και απώλεια εθνικής κυριαρχίας) δεν επρόκειτο να περιοριστεί στο οικονομικό πεδίο. Και τώρα εξελίσσεται σταδιακά σε μια νέα εθνική συνείδηση που χαρακτηρίζεται ή τείνει να χαρακτηριστεί από τη συνειδητή πλέον αποδοχή της κατάρρευσης του μοντέλου καταναλωτικής ευμάρειας, και την όλο και πιο συνειδητή αντιπαράθεση προς το ευρωπαϊκό πολιτιστικό-ανθρωπολογικό πρότυπο· τα θεμέλια του ώς τώρα κοινωνικού-πολιτιστικού συμβολαίου.
Κι επειδή πολλοί αναφέρθηκαν τις μέρες αυτές στον «ταξικό» χαρακτήρα του «όχι», θα πρέπει εδώ να διευκρινιστεί ότι μέσα στα λαϊκά στρώματα περιλαμβάνεται και το μεγαλύτερο τμήμα της φτωχοποιούμενης μέσης τάξης, συγκροτώντας έτσι τη βάση μιας εθνικής-λαϊκής ενότητας ενάντια στην ακραία νεοφιλελεύθερη ιμπεριαλιστική επίθεση (και όχι μιας κοινωνικο-ταξικής συμμαχίας των «φτωχών» ενάντια στους «πλούσιους» γενικώς και αορίστως).
Νεολαία
Αλλά το πιο εντυπωσιακό στοιχείο αυτής της διαδικασίας ήταν η αναπάντεχη εκρηκτική επανεμφάνιση της νεολαίας. Είναι μια σαφής επανάκαμψη μετά από πολλά χρόνια των νέων στην πολιτική, αλλά πολύ περισσότερο είναι η ανάληψη εκ μέρους τους της πρωτοπορίας σ’ αυτή τη διαδικασία συγκρότησης της νέας εθνικής συνείδησης, του νέου πατριωτισμού. Είναι η γενιά του Erasmus, όπως πολύ σωστά είπαν ο Στ. Θεοδωράκης και άλλοι ποταμίσιοι. Κι όμως, επειδή ακριβώς αυτή η γενιά έχει συναναστραφεί και έχει αναμετρηθεί με τους Ευρωπαίους συνομηλίκους της εκτός Ελλάδος, γι’ αυτό και δεν έχει τα συμπλέγματα των «Μένουμε Ευρώπη» αστοχωριατών. Δεν είναι διατεθειμένη να αγοράσει φύκια για μεταξωτές κορδέλες. Έχει, όπως αποδεικνύεται, γερά αντισώματα, τις παλιές ελληνικές ταινίες, τα σμυρναίικα τραγούδια, τους κυκλωτικούς χορούς και τις καλοκαιρινές εμπειρίες γιορτής στα νησιά του Αιγαίου.
Απόδειξη όλων αυτών ήταν η ισχυρή επιστροφή των τραγουδιών του Μίκη Θεοδωράκη στη μεγάλη συγκέντρωση του «όχι». Εξηντάρηδες και εικοσάρηδες τραγουδούσαν «της δικαιοσύνης ήλιε νοητέ» και «τη ρωμιοσύνη μην την κλαις» με το ίδιο ακριβώς αίσθημα (χωρίς καμία απολύτως υποψία αυτού του αποστασιοποιητικού μειδιάματος που υπήρχε σε ανάλογες περιπτώσεις ακόμα και στις εκλογές του Ιανουαρίου).
Θα μιλήσουν εδώ πολλοί για «συναίσθημα». Δεν πρόκειται γι’ αυτό. Η συγκίνηση αυτή που δόνησε την πλατεία Συντάγματος την Παρασκευή πριν την ψηφοφορία δεν είναι απλώς συναισθηματικού χαρακτήρα. Πηγάζει από έναν βαθύτερο -προλεκτικό, αλλά βαθιά λογικό- συντονισμό με τα σύμβολα που συγκροτούν διαχρονικά τον ελληνικό ψυχισμό: αγώνας, θυσία, συλλογική ανάσταση.
Και μια τελευταία παρατήρηση: Αυτό το συμβολικά θεμελιωμένο μπλοκ του εθνικού-λαϊκού «όχι» δεν κινδυνεύει από δυο-τρεις πολιτικές ήττες και διαψεύσεις. Είναι σε θέση να τις απορροφήσει, να διδαχθεί απ’ αυτές και να τις υπερβεί. Προφανώς δεν μπορεί να εκφραστεί πλήρως και να έχει ιστορική αποτελεσματικότητα χωρίς επιτελικό νου (στρατηγικό σχέδιο και ηγεσία). Αλλά αυτό είναι άλλο ζήτημα, και οφείλουμε να το συζητήσουμε άλλη στιγμή. Για την ώρα μπορούμε να ξέρουμε ότι ο αγώνας του λαού μας ενάντια στα μνημόνια και στην αποικιοποίηση της χώρας μας έχει και ουσιαστικό και χρονικό βάθος και αντοχή.
Ο ζωγραφικός πίνακας που πλαισιώνει τη σελίδα είναι έργο του Σπύρου Βασιλείου.

3 Σχόλια

  1. Αγαπητέ Βασίλη,

    σκέφτηκα πολύ πριν απαντήσω σε τούτο το άρθρο, κυρίως γιατί πολλά από τα προηγούμενα άρθρα σου με έβρισκαν σύμφωνο. Έχω την αίσθηση λοιπόν ότι ανήκουμε στον ίδιο χώρο που αυτο-προσδιορίζεται ως Ελληνική Αριστερά, και που τώρα πλέον είμαστε θέλουμε, δε-θέλουμε στην εξουσία. Γιαυτό και οι σκέψεις και οι πράξεις μας έχουν ειδικό βάρος και ευθύνη.

    Το δημοψήφισμα ήταν πράγματι ένα κομβικό σημείο στην πορεία της Ελληνικής Αριστεράς. Ήταν το “Πάσχα” της, το “πέρασμά” της στην ενηληκίωση. Ήταν η τελευταία πράξη ενός παιδιού, που με όλη την αφέλεια και αθωότητα του κάνει την τελευταία του επανάσταση απέναντι στην πραγματικότητα. Ακόμη και εάν αυτό σημαίνει καταφυγή στον παραλογισμό και την γελοιότητα – εξάλλου παιδί είναι!

    Αυτό έγινε και με το δημοψήφισμα. Ο Σύριζα, πιεζόμενος από εσωκομματικές φράξιες (τύπου Ζωής) και από τον ΓΑΠ (συγγνώμη.. από τον Βαρουφάκη), ενέδωσε στην γελοιότητα. Και νίκησε όπως ήταν προφανές (a posteriori). Νίκησε το ΟΧΙ, και αμέσως μετά έγινε ΝΑΙ, και τον Σεπτέμβη νίκησε το ΝΑΙ!

    Πράγματι ο Ελληνικός λαός είναι ώριμος, και δεν χρειαζόνταν το δημοψήφισμα για να το αποδείξει. Τα ψευτοδιλλήματα δεν το αγγίζουν. Αντίθετα, τα χρησιμοποιεί κατά το δοκούν για να πετύχει τον μεγάλο του στόχο που είναι η ολική ανατροπή του παλαιού πολιτκού συστήματος. Whatever it takes! Όχι στον δημοψίφισμα, Ναι στις εκλογές, αρκεί να φύγουν οι παλιοί. Είναι μια αντίδραση όχι παρα-λογη αλλά υπέρ-λογη.

    Εδώ λοιπόν φίλε Βασίλη ερχόμαστε εμείς να κατανοήσουμε το πέρασμα της Αριστεράς από την παιδικότητα στην ενηλικίωση. Δυστυχώς, κάποιοι “παλαιοί” συνεχίζουν να θεωρούν ότι τίποτε δεν άλλαξε, συνεχίζουν να προσπαθούν να εξηγήσουν τα αποτελέσματα με όρους Μαρξιστικούς, ταξικούς, φιλολογικούς κτλ, όρους φοιτητικής συνέλευσης προηγούμενων δεκαετιών. Υπάρχουν όμως και οι “νέοι”. Εμείς καταλαβαίνουμε ότι έχει συντελεστεί το πέρασμα στην ωριμότητα, ίσως γιατί το έχουμε ζήσει οι ίδιοι μας πιο πρόσφατα. Ωριμότητα σημαίνει ότι δεν επαναλαμβάνεις τα ίδια λάθη, ότι ξεχνάς παλιές και αγαπημένες συνήθειες, ότι αναγνωρίζεις και συμφιλιώνεσαι με την πραγματικότητα και ότι προχωράς μπροστά.

    Ο Ελληνικός λαός το θέλει αυτό το πέρασμα, αυτό το “Πάσχα” της Ελληνικής Αριστεράς. Ας μην του το στερήσουν μερικές παιδικές αρρώστιες.

    Έχουμε πολλά να κάνουμε, αλλά και πολλά να απορρίψουμε.

  2. Αγαπητέ Τάσο, συμφωνούμε ότι το πρόβλημα είναι το “πολιτικό σύστημα”, διαφωνούμε όμως στο ότι αυτό συνίσταται στους “παλαιούς” και μόνο. Τώρα περιλαμβάνει και τους “νέους” του Αλ. Τσίπρα. Δηλαδή την αριστερά αυτή που ήταν εξ αρχής μέρος του πολιτικού συστήματος, απλώς ορισμένοι δεν το είχαμε καταλάβει ή δεν θέλαμε να το πιστέψουμε. Διαφωνώ λοιπόν με τις εκτιμήσεις σου.

    Διαφωνώ και με την άποψή σου ότι ωριμότητα σημαίνει συμφιλίωση με την πραγματικότητα.

  3. Αγαπητέ Βασίλη,

    Κατανοώ ότι εξαιρετικά επίπονο να αποδεχθεί κανείς την πραγματικότητα, αλλά για πολλούς από εμάς ο πόνος αυτός είναι ένας πόνος τοκετού για κάτι νέο, και θα τον ξεπεράσουμε. Θα λυπηθούμε βέβαια που “παλαιοί σύντροφοι” αποφάσισαν να εγκαταλείψουν την μάχη, αλλά δεν μπορούμε να απογοητεύσουμε – για δεύτερη φορά – έναν λαό που ακουμπά πάνω στην Νέα Ελληνική – Ευρωπαϊκή Αριστερά της τύχες του.

    Πριν αλλάξεις την πραγματικότητα, πρέπει πρώτα να την κατανοήσεις και να την αποδεχθείς. Αλλιώς, “σκληρόν προς κέντρα λακτίζειν”.

    Καλή συνέχεια.

Σχολιάστε:

Πληκτρολογήστε το σχόλιό σας
Please enter your name here