Η ΒΑΛΚΑΝΙΚΗ ΚΟΙΝΟΠΟΛΙΤΕΙΑ | 3. Μεταξὺ συνεργασίας καὶ ὁμοσπονδίας

0
460

Β. Ξυδιᾶς, Ἡ Βαλκανικὴ Κοινοπολιτεία, Δόμος, 1994 | σελ. 17-20

Ἠλεκτρονικὴ ἀναδημοσίευση: ΑΝΤΙΦΩΝΟ

Πίσω στα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

< ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗ ΕΝΟΤΗΤΑ // ΕΠΟΜΕΝΗ ΕΝΟΤΗΤΑ >

Μεταξὺ συνεργασίας καὶ ὁμοσπονδίας

Τί ἐννοοῦμε ὅμως ὅταν μιλᾶμε περὶ Βαλκανικῆς Κοινοπολιτείας; Μετὰ τὰ ὅσα ἐλέχθησαν ἤδη ἀπὸ τοὺς προηγούμενους ὁμιλητές, νομίζω ὅτι θὰ μᾶς βοηθοῦσε ἂν συγκρίναμε τὴν ἔννοια τῆς Βαλκανικῆς Κοινοπολιτείας μὲ δυὸ ἄλλες συναφεῖς ἔννοιες ποὺ πολλὲς φορὲς χρησιμοποιοῦνται ὡς ταυτόσημες πρὸς αὐτήν, χωρὶς ὅμως νὰ εἶναι. Ἀναφέρομαι στὶς ἰδέες τῆς βαλκανικῆς συνεργασίας καὶ τῆς βαλκανικῆς ὁμοσπονδίας. Ἂς τὶς πάρουμε μὲ τὴ σειρά.

Ἡ βαλκανικὴ συνεργασία – ὅπως τουλάχιστον τὴ γνωρίσαμε τὰ τελευταῖα εἴκοσι χρόνια μετὰ τὸ 1974 – ἀφορᾶ κατ’ ἀρχὰς στὶς διπλωματικὲς καὶ κατ’ ἐπέκτασιν στὶς γενικότερες σχέσεις συνεργασίας μεταξὺ τῶν Βαλκανικῶν κρατῶν, μὲ ἀπώτερη, στὴν καλύτερη περίπτωση, ἐπιδίωξη τὴ δημιουργία ὁρισμένων μονίμων θεσμῶν κοινῆς συνεννοήσεως καὶ λήψεως ἀποφάσεων, χωρὶς ὅμως νὰ ἀναφέρεται κατ’ ἀνάγκην σὲ κάποιο βαθύτερο καὶ καθολικότερο δεσμό. Κι ἀπ’ αὐτὴν τὴν ἄποψη εἶναι, ὅπως καταλαβαίνετε, μιὰ ἰδέα πολὺ πιὸ χαλαρὴ καὶ πιὸ οὐδέτερη ἀπ’ αὐτὴν τῆς Κοινοπολιτείας. Πάντως ἀπετέλεσε, καὶ ἴσως νὰ συνεχίσει καὶ στὸ μέλλον νὰ ἀποτελεῖ τὸν ἐπικρατοῦντα τρόπο θετικῆς ἀντιμετωπίσεως τῶν διαβαλκανικῶν σχέσεων, μιᾶς ἀντιμετωπίσεως ποὺ δὲν ἀμφισβητεῖ τὰ ὑφιστάμενα ἐθνικὰ καὶ κρατικὰ δεδομένα.

Στὸ ἄλλο ἄκρο, ἡ ἰδέα μιᾶς βαλκανικῆς ὁμοσπονδίας φαίνεται νὰ συνίσταται στὴν μάξιμουμ ἐπιδίωξη μιᾶς μόνιμης διακρατικῆς Ἑνώσεως, ἀνάλογης πρὸς τὴν ΕΕ ἢ καὶ ἀκόμα πιὸ στενῆς. Βέβαια ἡ ἰδέα τῆς βαλκανικῆς ὁμοσπονδίας ἐμφανίστηκε κατὰ καιροὺς μὲ ἐντελῶς διαφορετικὸ κάθε φορὰ περιεχόμενο, σὲ πολλὲς παραλλαγὲς καὶ μὲ διαφορετικὸ κάθε φορὰ κέντρο βάρους, γι’ αὐτὸ καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ περιγράψουμε τὴν ἔννοια τῆς βαλκανικῆς ὁμοσπονδίας μὲ ἕναν ἁπλὸ καὶ μονοσήμαντο ὁρισμό. Σὲ κάθε πάντως περίπτωση ἡ ἰδέα μιᾶς βαλκανικῆς ὁμοσπονδίας ἔθετε καὶ θέτει ἐκ τῶν πραγμάτων – ἐμμέσως ἢ ἀμέσως – ζήτημα ὑπερβάσεως τοῦ ἰσχύοντος πολιτικοῦ καὶ ἰδεολογικοῦ καθεστῶτος τῶν Βαλκανικῶν κρατῶν, κι ἀπ’ αὐτὴν τὴν ἄποψη πολλοὴ τὴν ταυτίζουν μὲ ὅ,τι ἀποκαλοῦμε Βαλκανικὴ Κοινοπολιτεία.

Ὅμως κατ’ ἐμένα, ἡ ἰδέα τῆς Βαλκανικῆς Κοινοπολιτείας εἶναι ἄλλου γένους (ἄλλου «ἐπιπέδου» ὅπως λέμε), πιὸ πλούσια, πιὸ εὐέλικτη καὶ πιὸ δυναμικὴ ἀπὸ τὶς ἄλλες δύο, τὶς ὁποῖες ἄλλωστε μπορεῖ καὶ νὰ τὶς ἐμπεριέχει ὡς εἰδικότερες πτυχές της. Συγκρινόμενη μὲ τὴν ἔννοια τῆς βαλκανικῆς συνεργασίας, ἡ ἰδέα τῆς Κοινοπολιτείας φέρνει στὸ ἐπίκεντρο τὸ ζήτημα τοῦ κοινοῦ δεσμοῦ τῶν Βαλκανικῶν λαῶν καὶ ὡς ἐκ τούτου – χωρὶς φυσικὰ νὰ ἀντιστρατεύεται τὴν ἰδέα τῆς διαβαλκανικῆς συνεργασίας – εἶναι πολὺ πιὸ ριζικὴ καὶ πιὸ δυναμικὴ ἀπ’ αὐτήν. Γιὰ τὸν ἴδιο λόγο, συγκρινόμενη μὲ τὴν ἰδέα μιᾶς βαλκανικῆς ὁμοσπονδίας, ἡ ἔννοια τῆς Βαλκανικῆς Κοινοπολιτείας – χωρὶς πάλι νὰ ἀποκλείει καὶ τὴν μορφὴ τῆς ὁμοσπονδίας – εἶναι καθολικότερη καὶ πλουσιότερη ἀπ’ αὐτήν, γιατὶ δὲν ἐπικεντρώνεται ἁπλῶς σ’ ἕνα συμβατικὸ πολιτικὸ-θεσμικὸ πλαίσιο διασφαλίσεως καὶ διευθετήσεως τῶν κοινῶν ἢ τῶν ἀντιτιθεμένων συμφερόντων, ἀλλὰ στὸ κοινὸ ὅραμα ποὺ ἀναβαπτίζει καὶ ἀποκαθιστᾶ τοὺς λαοὺς στὴν ἱστορική τους προοπτική. Ταυτόχρονα ὅμως ἡ ἰδέα τῆς Κοινοπολιτείας – χάρις ἂν θέλετε καὶ στὴ σχετική της ἀπροσδιοριστία – εἶναι ἀπὸ πρακτικὴ ἄποψη πιὸ εὐπροσάρμοστη καὶ ὡς ἐκ τούτου πιὸ ρεαλιστικὴ ἀπὸ τὴν ἄμεση θεσμικὴ πρόταση μιᾶς ὁμοσπονδίας, ποὺ γι’ αὐτὴν τουλάχιστον τὴ φάση φαίνεται νὰ ἀποτελεῖ ἕναν ἀνέφικτο μαξιμαλιστικὸ στόχο. Συγκρινόμενη λοιπὸν μὲ τὴν ἰδέα τἠς ὁμοσπονδίας ἡ ἔννοια τῆς Βαλκανικῆς Κοινοπολιτείας εἶναι εὐρύτερη καὶ πυκνότερη ὡς πρὸς τὸ περιεχόμενο, ἐνῶ εἶναι ἀρκετὰ πιὸ ἀνοικτὴ καὶ πιὸ εὐέλικτη ὥστε νὰ μπορεῖ νὰ προσαρμόζεται στὰ πολιτικὰ δεδομένα τῶν χρόνων ποὺ ἔρχονται.

Ἐπαναλαμβάνοντας λοιπὸν καὶ συμπληρώνοντας αυτὸ ποὺ εἶπα καὶ προηγουμένως, θὰ ἔλεγα ὅτι τὴν ἰδέα τῆς Βαλκανικῆς Κοινοπολιτείας πρέπει κατ’ ἀρχὴν νὰ τὴν ἐκλάβουμε σὰν τὸν σηματοδότη μιᾶς ἱστορικῆς πορείας, κι ὄχι σὰν ἕνα εἶδος πολιτικοῦ προγράμματος πρὸς ἐφαρμογήν. Μ’ αὐτὴν τὴν ἔννοια ἡ Βαλκανικὴ Κοινοπολιτεία δέν εἶναι κάτι ποὺ πρέπει νὰ κατασκευαστεῖ, ἀλλὰ κάτι ποὺ ἤδη ὑφίσταται μὲ τὸν ἕναν ἢ τὸν ἄλλον τρόπο, καὶ ποὺ πρὶν ἀπ’ ὅλα ὀφείλουμε νὰ τὸ ἀνακαλύψουμε. Νὰ τὸ ἀνακαλύψουμε, καὶ παράλληλα νὰ τὸ βοηθήσουμε νὰ ἀνακαινιστεῖ, νὰ ἀναμορφωθεῖ καὶ νὰ ἀναπτυχθεῖ, προσδίδοντάς του ἴσως καὶ διαστάσεις ποὺ ποτὲ δὲν εἶχε λάβει στὸ παρελθόν. Σ’ αὐτὴν τὴν πορεία, ἀνάλογα μὲ τὰ ἑκάστοτε δεδομένα καὶ τὶς ἑκάστοτε δυνατότητες, θὰ μποροῦσε κανεὶς νὰ κινηθεῖ σὲ ὅλο τὸ φάσμα ἀνάμεσα στὶς ἰδέες τῆς βαλκανικῆς συνεργασίας καὶ τῆς ὁμοσπονδίας, ἀκόμα δὲ καὶ πέρα ἀπ’ αὐτό.

Πίσω στα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

< ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗ ΕΝΟΤΗΤΑ // ΕΠΟΜΕΝΗ ΕΝΟΤΗΤΑ >

 

Σχολιάστε:

Πληκτρολογήστε το σχόλιό σας
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ