Η απειλή της βαρβαρότητας (Θεόδωρος Ζιάκας)

1
145

Οι βάρβαροι χαρακτηρίζονται βεβαίως από αγριότητα, αλλά δεν είναι μόνο δικό τους το γνώρισμα. Υπάρχει και ένα άλλο είδος αγριότητας. Αυτή υποφώσκει στα θεμέλια του πολιτισμού και είναι ανά πασά στιγμή ικανή, κατά τους Έλληνες τραγικούς, να ξεσπάσει και να πνίξει τα πάντα στο αίμα. Είναι ο «νόμος της ζούγκλας», ο εμφύλιος πόλεμος στον παροξυσμό του, ο πόλεμος όλων εναντίον όλων. Η μορφή αυτή διατομικής βίας είναι ενα αρνητικό όριο, το οποίο δεν μπορεί να το «ξεπεράσει» ο άνθρωπος και συγχρόνως να επιβιώσει. Αν λάβουμε υπόψη ότι ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ζώο, ότι δεν μπορεί να ζήσει παρά μόνο σε κοινωνία, αντιλαμβανόμαστε ότι ο νόμος αυτός, ο «νόμος της ζούγκλας», η γενικευμένη αλληλοσφαγή, είναι το «κάτω όριο» κάθε πολιτισμού.

Μήπως η αποφυγή της αλληλοσφαγής είναι ο πρωταρχικός κινητήρας του πολιτισμού; Αυτό είναι το θεμελιακό ερώτημα. Δεν έχουμε άμεση αίσθηση του πράγματος, άλλα τα ιστορικά δεδομένα βοούν. Μας πληροφορούν ότι στην αρχή και στο τέλος κάθε πολιτισμού βρίσκεται, κατά κανόνα, μια εξοντωτική αλληλοσφαγή ή μια σειρά άλληλοσφαγών. Ας θυμηθούμε τα μυκηναϊκά βασίλεια: Είτε αλληλοεξοντώθηκαν είτε αυτοκαταστράφηκε το καθένα από μόνο του. Ας θυμηθούμε επίσης την ελληνική αρχαιότητα: Ο Πελοποννησιακός πόλεμος, ένας γενικευμένος και αγριότατος εμφύλιος πόλεμος, ήταν αυτός που κατέστρεψε τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό, ενώ ό,τι απέμεινε βάλθηκαν στη συνέχεια να το αποτελειώσουν τα ελληνιστικά βασίλεια, πολεμώντας αδιάκοπα μεταξύ τους. Αν οι Έλληνες δεν είχαν την τύχη να κατακτηθούν από τους Ρωμαίους, λέει ο Τόυνμπη, θα είχαν αλληλοεξοντωθεί ώς τον τελευταίο.

Συχνά χρειάζεται να προστεθούν στους εμφυλίους πολέμους οι εξωτερικές βαρβαρικές επιδρομές, για να έλθει το τέλος. Αν κοιτάξουμε το «τι είναι» ο πολιτισμός από τη σκοπιά της διπλής αυτής απειλής, θα εμφανιστεί μπροστά μας σαν ένα πολύπλοκο σύστημα αμυντικών οχυρώσεων, απέναντι στην εξωτερική «βαρβαρότητα», αφ’ ενός, και απέναντι στην εσωτερική «αγριότητα», αφ’ ετέρου. Βεβαίως στο τέλος τα φράγματα σαρώνονται. Η ιστορική αθανασία είναι ανέφικτη.

Η αποτελεσματικότητα όμως των πολιτισμικών «αναχωμάτων» παραμένει εντυπωσιακή. Παράδειγμα η Κίνα και το Βυζάντιο, όπου γιγαντιαίες ανθρώπινες συσσωματώσεις κατόρθωσαν να συμβιώνουν λίγο-πολύ ειρηνικά, για απίστευτα μεγάλα χρονικά διαστήματα. Πώς επιτυγχάνεται το θαύμα αυτό; Ιδού το μεγάλο μας αίνιγμα.

 

Από το βιβλίο «Πέρα από το Άτομο», εκδ. Αρμός, Αθήνα 2003, σελ. 43-44

1 σχόλιο

  1. Λίγες νομίζω φορές – στους καιρούς μας – μια γραφή αξιώθηκε να μιλήσει για τόσο πολλά πράγματα, με τρόπο τόσο πυκνό, όσο το απόσπασμα αυτό του Θεόδωρου Ζιάκα.

    Πρόκειται βέβαια για επισημάνσεις που, φυσιολογικά, θα έπρεπε να περιλαμβάνονται στη [i]διδακτέα ύλη[/i] του σχολικού προγράμματος – ώστε όλοι να είχαμε συνειδητοποιήσει ότι ο μεγαλύτερος πειρασμός που επρόκειτο να αντιμετωπίσουμε, στη ζωή μας, ήταν (και είναι) ο_ π ε ι ρ α σ μ ό ς_ της [b]ανθρωποφαγίας[/b].
    Κάθε πολιτισμός, ωστόσο, εγείρει μόνο τα θέματα εκείνα με τα οποία είναι σε θέση να αναμετρηθεί. Η παιδεία τών… φώτων – ιδού – την απειλή [i]υποτροπής[/i] προς τη [i]βαρβαρότητα[/i] προτιμά, εν επιγνώσει, να τή… συσκοτίζει.

    Με το θέμα αυτό, ας σημειώσω, μόνο οι θρησκείες έθεσαν στόχο να προσκομίσουν αποτελέσματα. Δεν το κατόρθωσαν, βέβαια, εξ ολοκλήρου και δεν το κατόρθωσαν όλες στον ίδιο βαθμό. Επιζητώντας πάντως την όξυνση της ανθρώπινης ευαισθησίας (το [i]«λέφτισμα της ψυχής»[/i], κατά Φώτη Κόντογλου) απέτρεψαν, τουλάχιστον, απ’ το να αποβαίνουν οι – εκάστοτε – εξελίξεις δεινότερες.
    [b]Ως [i]όξυνση[/i] της [i]ευαισθησίας[/i], αξίζει να δούμε, συστήθηκε στην Ιστορία και το κίνημα της Πολιτικής Στράτευσης. Ήταν μια απόπειρα, όμως, εξίσου θνησιγενής όσο θα ήταν κι αν αποφασίζαμε, πχ, να αναθέσουμε σήμερα το ίδιο ζητούμενο [i]«στους προσκόπους»[/i]: Άρκεσε η περίοδος χρόνου – λοιπόν – μιας-δυο γενιών, προκειμένου η πολιτική ευαισθητοποίηση να έχει καταποθεί, ήδη, σύσσωμη από τό… life-style. Να έχει, δηλαδή, ξανανοίξει την οδό προς την υποτροπή.[/b]

Σχολιάστε:

Πληκτρολογήστε το σχόλιό σας
Please enter your name here