Σε περιόδους κρίσης και γενικού αποπροσανατολισμού γίνεται λόγος για τις ευθύνες της πνευματικής ηγεσίας. Από αρκετούς πιστεύεται -και δικαίως- ότι οι μείζονες κρίσεις δεν μπορούν να αντιμετωπισθούν με αμιγώς πολιτικά ή οικονομικά μέσα.
Πολλοί, τώρα, ταυτίζουν τους πνευματικούς ηγέτες με τους εκπαιδευτικούς της ανώτερης βαθμίδας της εκπαίδευσης, τους ακαδημαϊκούς διδασκάλους. Οι πανεπιστημιακοί όμως κατέχουν απλώς ένα σύνολο γνώσεων, που αφορά έναν επιμέρους τομέα του επιστητού, ενώ οι πνευματικοί άνθρωποι δεν κατέχουν κατ’ ανάγκην εξειδικευμένες γνώσεις αλλά αντίθετα κατέχονται από το πνεύμα, την δύναμη δηλαδή που ζωογονεί τους ανθρώπους και δίνει νόημα στους βίους των.
Το πνεύμα από την φύση του αγκαλιάζει το σύνολο της ζωής. Αυτό δεν σημαίνει, βέβαια, ότι οι εκπαιδευτικοί δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα και πνευματικοί άνθρωποι. Για να το επιτύχουν αυτό όμως θα πρέπει να αποφύγουν τον εγκλωβισμό τους στον στενό χώρο της ειδίκευσής τους. Θα πρέπει δηλαδή με αφορμή την προσπάθεια κατάρτισης των σπουδαστών, να μπορέσουν να αφυπνίσουν συνειδήσεις και να διαπλάσουν χαρακτήρες. Άλλο εκπαίδευση και άλλο παιδεία, άλλο κατάρτιση και άλλο μόρφωση και διάπλαση. Η δωρεά του πνεύματος δεν προϋποθέτει εγκύκλιες σπουδές, αν και απαιτεί επίπονη άσκηση και τριβή, ανάλογη με την θρησκευτικού τύπου άσκηση.
Μια άλλη κατηγορία προσώπων, πέραν των εκπαιδευτικών, που θα μπορούσε να αντιμετωπισθεί ως τμήμα της πνευματικής ηγεσίας είναι οι κληρικοί. Ορισμένοι προβάλλουν ενστάσεις επ’ αυτού. Η πίστη, λένε, στις νεωτερικές κοινωνίες έχει καταστεί ιδιωτική υπόθεση. Η εκκλησία προσθέτουν είναι μια «υπηρεσία» για την κάλυψη των «θρησκευτικών αναγκών» των πολιτών. Μια «εξειδικευμένη» υπηρεσία ανάμεσα σε άλλες υπηρεσίες και επομένως οι κληρικοί δεν μπορούν να καταταγούν αυτόματα στους πνευματικούς ανθρώπους.
Η πίστη όμως δεν αφορά μόνον την καλλιέργεια κάποιων αρετών αλλά προπαντός την δημιουργία μιας κοινότητας πιστών. Πιστών που ζουν την πίστη τους από κοινού και αφήνουν το αποτύπωμά τους στις τοπικές κοινωνίες, στους κόλπους των οποίων εντάσσονται. Αυτό δεν σημαίνει πάντως ότι δεν είναι βάσιμη και υπαρκτή η απειλή υποβιβασμού της εκκλησίας σε μια εξειδικευμένη υπηρεσία. Ένας άλλος κίνδυνος που αντιμετωπίζει η εκκλησία είναι η ιδεολογικοποίηση και η στρέβλωση του μηνύματός της λόγω της διείσδυσης στους κόλπους της πολιτικών δυνάμεων, που καπηλεύονται την πίστη για τους δικούς των σκοπούς. Η εκκλησία ξεπερνώντας αυτούς τους κινδύνους θα μπορέσει να λειτουργήσει πλήρως ως «άλας της γης», ως αντίδοτο δηλαδή στη σήψη των αξιών και την μηδενιστική διάβρωση των κοινωνιών που χαρακτηρίζουν την εποχή μας.
Οι πνευματικοί ηγέτες είναι δημιουργοί αξιών και χαράζουν τις μεγάλες κατευθύνσεις της κίνησης του έθνους των μέσα στην ιστορία ή ακόμη μπορεί να διαμορφώνουν και τις συνειδήσεις των ανθρώπων γενικά. Στις μέρες μας, που διαλύεται η κοινωνική συνοχή και αποσυντίθεται η προσωπικότητα, οι όποιες ελπίδες εναποτίθενται στους πνευματικούς ανθρώπους, που είναι όμως πολύ λίγοι και αδύναμοι. Οι πνευματικοί άνθρωποι προσπαθούν να πάνε κόντρα στο ρεύμα της μαζοποίησης, της απροσωπίας και της λατρείας της τεχνολογίας. Αντιστέκονται στους μαυλιστικούς πειρασμούς της εποχής και δεν ταυτίζονται με κανένα πολιτικό καθεστώς. Ο πολιτικός ηγέτης θέλει να τον ακολουθούν οι οπαδοί του. Ο πνευματικός άνθρωπος δεν έχει οπαδούς. Έχει μαθητές και θέλει οι μαθητές του να διανοίγονται προς το πνεύμα.
Αν ο πνευματικός άνθρωπος διαφοροποιείται από τον πολιτικό ηγέτη, διακρίνεται και διαφοροποιείται ταυτόχρονα και από την κυρίαρχη φιγούρα του σήμερα, τον εξειδικευμένο επιστήμονα. Ενώ ο επιστήμονας ερευνά για να εντοπίσει τους νόμους κίνησης της ιστορίας και του κόσμου, ο πνευματικός άνθρωπος φιλοδοξεί να παρέμβει μέσα στην ιστορία ως αυτόνομος παράγοντας. Το πνεύμα συμπάσχει, ενώ η επιστήμη παρατηρεί νηφάλια το αντικείμενό της. Το έργο της επιστήμης προάγει μεν την ευημερία, αφήνει όμως ανυπεράσπιστο τον άνθρωπο από υπαρξιακή άποψη. Εκείνο που χρειάζεται σήμερα είναι η δημιουργία ανορθωτικών και ανατακτικών δυνάμεων, τις οποίες μπορεί να εξαπολύσει μόνον μια σθεναρή πνευματικότητα.
Πηγές
Η εσωτερική διάστασή. Η τραγωδία της Ιστορίας. Του Χρήστου Μαλεβίτση. Εκδόσεις Αρμός 2010.
Spiritual leadership: State of the art and future directions for theory, research and practice. By Louis W. (Jody) Fry.Researchgate.net.14, May 2017.
Η ζωγραφική παράσταση που συμπληρώνει τη σελίδα ("Ελιά - καντήλι") είναι έργο του Χρήστου Μποκόρου.
Ευχαριστώ τον κ. Κοροβίνη για το ευσύνοπτο κείμενό του.
Μου επέτρεψε να το διαβάσω όλο. Ο χρόνος…, ξέρετε.
Η δωρεά του πνεύματος, δεν είναι απλά ανάλογη με την “θρησκευτικού τύπου άσκηση”· είναι το ίδιο πράγμα.
Ο πνευματικός άνθρωπος, καθιστά ορατά και αισθητά τα πάσης φύσεως συλλογικά. Κι αν δεν το κάνει, δεν υπάρχουν στην συλλογική επίγνωση.
Επιπλέον, θέτει υποδείγματα. Να ένα παράδειγμα: Μια κυρία είχε διαφόρων ειδών “κακόγουστες” θρησκευτικές απεικονίσεις. Όταν της έδωσαν ένα αντίγραφο εικόνας του Πανσέληνου, τα έβαλε μου είπε όλα στο ντουλάπι και κράτησε μόνο αυτήν.
Θα πεις, πειράζει;
Πειράζει.
Επειδή τα πρόσωπα – των εικόνων -, θεολογούν.
Εξαιρετικό κείμενο όπως κ ο Μαλεβίτσης για πολλοστή φορά.!
Με την επιφύλαξη ότι μπορεί να σφάλλω, ας επιχειρήσω ένα σύντομο σχόλιο. Η ιδιότητα του πνευματικού ηγέτη δεν είναι ένα είδος καριέρας ή επαγγελματικής ενασχόλησης. Κάποιος γίνεται εκπαιδευτικός, κληρικός, επιστήμονας, έχοντας θέσει αυτό ως στόχο στη ζωή του και ακολουθώντας συγκεκριμένα βήματα για την επίτευξή του. Δεν μπορεί κανείς να κάνει το ίδιο για να φθάσει στην πνευματική ηγεσία. Μπορεί να αναγνωρισθεί ως πνευματικός ηγέτης από άλλους (λίγους ή πολλούς) που θα εκτιμήσουν την παρουσία του και την προσφορά του χωρίς ο ίδιος να αυτοπροβληθεί σκόπιμα. Υπό την έννοια αυτή, η φράση “ο πνευματικός άνθρωπος φιλοδοξεί να παρέμβει μέσα στην ιστορία ως αυτόνομος παράγοντας” ίσως δεν αποδίδει ακριβώς την προσφορά του, διότι συνήθως ο γνήσιος πνευματικός ηγέτης δεν έχει προσωπικές φιλοδοξίες.
Ευχαριστώ για την εποικοδομητική κριτική και τα σχόλια.Όντως ο πνευματικός άνθρωπος δεν έχει προσωπικές φιλοδοξίες.Η μόνη του έγνοια είναι η προσφορά στο έθνος του και τους ανθρώπους.