Η αβεβαιότητα για τις εξελίξεις στις διεθνείς σχέσεις βρίσκεται στην ημερησία διάταξη. Οι ηγεσίες διαφόρων χωρών καταφεύγουν ακόμη και στην μελέτη της ιστορίας για να χαράξουν πορεία στον σημερινό κλυδωνιζόμενο κόσμο. Αρκετοί αποδίδουν την τρέχουσα αβεβαιότητα στην άρνηση των ΗΠΑ να πιούν το πικρό ποτήρι της ήττας των από το Ιράν και να «αράξουν στα πραγματικά τους κιλά» και στην ταυτόχρονη έλλειψη διάθεσης από την μεριά της Κίνας, της οικονομικής υπερδύναμης του Πλανήτη, να αναλάβει παγκόσμιες ευθύνες.
Πράγματι η περιοχή της Μέσης Ανατολής, για παράδειγμα, παρουσιάζει για την Κίνα οικονομικό ενδιαφέρον, αλλά η χώρα αυτή δεν επιδιώκει να γίνει εγγυητής της ασφαλείας της περιοχής. Η Κίνα δεν έχει υπογράψει αμυντικές συμφωνίες με κράτη της Μέσης Ανατολής και ούτε θέλει να διαιτητεύσει επί των αντιπαραθέσεων μεταξύ σουνιτών και σιιτών ή επί της αραβοϊσραηλινής διένεξης. Η Ρωσία πάλι είναι απασχολημένη με την Ουκρανία και το ενδιαφέρον της για την Μέση Ανατολή είναι σχετικά περιορισμένο, αν και διατηρεί βάση στην Συρία και ασκεί κάποια επιρροή στην περιοχή μέσω των πωλήσεων όπλων. Και η Κίνα και η Ρωσία δεν θέλουν να γίνουν οι νέοι πάτρωνες. Παίζουν, προς το παρόν τουλάχιστον, τον ρόλο του αντιβάρου προς έναν σαφώς αποδυναμωμένο ηγεμόνα, τις ΗΠΑ.
Ο κόσμος, κατά αρκετούς λοιπόν, είναι πλήρως αναρχούμενος. Οι ΗΠΑ, παρότι αντιστέκονται ακόμη στον σοβαρό κλονισμό της θέσης των, δεν μπορούν να κρύψουν εύκολα την αδυναμία τους να προστατεύσουν τους συμμάχους των στον Περσικό Κόλπο και να διατηρήσουν ανοιχτά τα στενά του Ορμούζ. Οι ψευδαισθήσεις περί μιας αμερικανικής στρατιωτικής παντοδυναμίας έχουν θρυμματισθεί και γιαυτό τα κράτη της περιοχής σπεύδουν να καλύψουν το κενό με περιφερειακές συμφωνίες ασφαλείας, όπως η πρόσφατη συμφωνία της Μέκκας. Η πλήρης απαγκίστρωση πάντως ή η πλήρης επανεμπλοκή της Αμερικής στην περιοχή δεν είναι πιθανές.
Η εμμονή των ΗΠΑ, εν πάση περιπτώσει, στην διαφύλαξη ενός ηγετικού ρόλου στις διεθνείς υποθέσεις είναι αντιπαραγωγική. Εμποδίζει την συνεννόηση μεταξύ των Μεγάλων που θα ήταν εύκολα κατορθωτή λόγω της προθυμίας των ανταγωνιστών της Αμερικής να συνεργαστούν μαζί της, αφού έτσι και αλλιώς δεν θέλουν να μονοπωλήσουν τον έλεγχο του πλανήτη. Τα πράγματα θα καταστάλαζαν κατ’ αυτόν τον τρόπο σε μια ευσταθή ισορροπία δυνάμεων καθώς και στην θέσπιση κανόνων που θα καθόριζαν τι μπορούν και τι δεν μπορούν να πράττουν τα κράτη. Ενδείξεις του ασταθούς και αβέβαιου διεθνούς περιβάλλοντος είναι ο κατακερματισμός της παγκόσμιας αγοράς λόγω των ακολουθούμενων προστατευτικών πολιτικών, η κατάρρευση των συμφωνιών περί μη διάδοσης των πυρηνικών όπλων και μη ενίσχυσης των υπαρχόντων πυρηνικών οπλοστασίων, η όξυνση των αντιθέσεων μεταξύ της Αμερικής και των Ευρωπαίων εταίρων της και η προοπτική να υπάρξουν συγκρούσεις μικρής μάλλον κλίμακας μεταξύ διαφόρων κρατών για εδαφικά κέρδη.
Η αβεβαιότητα και η ανομία καλά κρατεί λοιπόν. Η συνθήκη αυτή όμως δεν έχει να κάνει μόνον με το γεγονός ότι οι ΗΠΑ από εγγυητής, παλιότερα, της φιλελεύθερης διεθνούς τάξης έχουν καταστεί ο μεγαλύτερος ταραξίας του πλανήτη. Σχετίζεται βαθύτερα με την κατάρρευση του δυτικού παραδείγματος, που στις διεθνείς σχέσεις θα μπορούσε να οριοθετηθεί ως κατάρρευση των δεξιών και αριστερών εκδοχών και τροπών του εγελιανισμού. Κατά την εγελιανή διαλεκτική η ιστορία εκτυλίσσεται επί τη βάσει ορθολογικών νόμων και το κάθε τι, όσο τρομερό και φρικαλέο και αν είναι, υπηρετεί μια λογική αναγκαιότητα η οποία οδηγεί σε ένα αίσιο τέλος της ιστορίας. Ένα τέλος που οι φιλελεύθεροι το προσδιόριζαν ως διαρκή ειρήνη μεταξύ κρατών που θα έχουν καταστεί όλα φιλελεύθερα, οι μαρξιστές ως αταξική κοινωνία και διαρκή ειρήνη επίσης και οι ακροδεξιοί ως κραταιά κυριαρχία της Αρίας φυλής.
Οι εγελιανής καταγωγής ιδεολογίες πήγασαν από την αναζήτηση βεβαιοτήτων και νοήματος, σε έναν κόσμο που, ήδη από το τέλος του 18ου αιώνα, είχε αρχίσει να χάνει την πίστη του στον Θεό και διψούσε για συνεκτικότητα και προβλεψιμότητα. Σήμερα και μέχρι να κατασταλάξουν οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις και να καρποφορήσουν οι μετανεωτερικές και μεταφιλελεύθερες αναζητήσεις, η ζοφερή προοπτική συγκρούσεων μικρής κλίμακας για εδαφικά κέρδη, όπως ήδη ειπώθηκε, δεν μπορεί να αποκλεισθεί. Η Ελλάδα σε αυτόν τον ασταθή κόσμο είναι μετέωρη. Απουσιάζει μια ισχυρή εθνική ταυτότητα και ένας κατάλληλος για τις περιστάσεις προσανατολισμός. Σε αυτήν την αβέβαιη συνθήκη, όπου κάθε λαός καλείται να επαναπροσδιορίσει την σχέση του με τον εαυτό του και τον κόσμο, είμαστε σχεδόν άοπλοι πολιτισμικά. Στην μάταιη και σισύφεια προσπάθειά μας να υιοθετήσουμε τα από την Εσπερία εισαγόμενα πρότυπα, χάσαμε την επαφή με τις παραδόσεις μας, χωρίς ταυτόχρονα να κατορθώσουμε να γίνουμε ένα κράτος εφάμιλλο των ευρωπαϊκών. Δεν πάσχουμε απλώς από κρίση ταυτότητας αλλά μετεωριζόμαστε πάνω από το κενό.
Ο μετεωρισμός αυτός είναι επικίνδυνος. Εάν τα κράτη θέλουν να συνεχίσουν να υπάρχουν και να ευδοκιμούν πρέπει, στηριζόμενα πρώτα και κύρια στις δικές τους δυνάμεις, να μεριμνήσουν για την ασφάλειά τους και την διεθνή τους επιρροή. Επιρροή που συνδέεται ευθέως, στην δική μας περίπτωση, με την πολύ δύσκολα επιτεύξιμη κατάθεση συμβολής στο κεντρικό πρόβλημα του καιρού μας, την αναζήτηση δηλαδή μιας νέου τύπου κοινωνικότητας και ατομικότητας που να ξεπερνάει την πόλωση ατομικισμού και ομαδισμού, μιας προσωποκεντρικής κοινωνικότητας.
Ο ζωγραφικός πίνακας που συμπληρώνει τη σελίδα ("Πρόσωπο", 1944) είναι έργο του Μάριου Πράσινου.
