Ἀπέναντι στήν τουρκική πρόκληση

0
1278

Τκείμενο ποὺ ἀκολουθεδημοσιεύθηκε ρχικσδύο συνέχειες στθεωρητικπεριοδικ«ΤΚοινν τν ραίων τεχνν»: τπρτο μέρος σττεχος 6 (Σεπτέμβριος 2019) κατδεύτερο σττεχος 7 (Δεκέμβριος 2019).

ΜΕΡΟΣ Α΄

Μπλεγμένη στμεγάλη γεωπολιτική δίνη πτν Οκρανία ς τΜέση νατολή –δν τς φταναν λα τ’ λλα– ἡ Ἑλλάδα καλεται νὰ ἀντιμετωπίσει τν νευ προηγουμένου τουρκικπροκλητικότητα. Τούτη τν περίοδο αχμεναι τγεωτρύπανα στν Κύπρο, λλεναι σαφς τι Τουρκία κλιμακώνει δυναμικτς διεκδικήσεις της σὲ ὅλο τμκος τν δυτικν της συνόρων, Θράκη-Αγαο-Κύπρος. Δν εναι πρώτη φορποσυμβαίνει κάτι τέτοιο· τώρα μως τπράγματα εναι πολχειρότερα ππαλαιότερες περιπτώσεις, πως π.χ. τ1976 και τ1986-87 μτΧόρα (μετέπειτα Σισμίκ), τ1996 μτὰ Ἴμια.

Κατ’ ρχς μιλμε γιμιν λλη Τουρκία, μὲ ἄλλο διεθνς μέγεθος, τόσο πὸ ἄποψη σχύος σο καὶ ἀπὸ ἄποψη πιδιώξεων. Μπορεῖ ἡ ἐπέκταση πρς τΔύση (περνώντας διτς λλάδος) νὰ ἦταν σταθερς στόχος τοκεμαλικοκράτους δκαὶ ἑκατχρόνια, μως τνεο-οθωμανικὸ ὅραμα τοῦ Ἐρντογν ντάσσει τν στόχο ατν σμιπολπιφιλόδοξη στρατηγική, ποὺ ἀποσκοπεστμετατροπή τς Τουρκίας σμεγάλη δύναμη, χι πλς περιφερειακς λλπαγκόσμιας μβέλειας. Τλέω αυτσὲ ἀντίθεση πρς τς κρίσεις πολλν σχολιαστν ποθεωρον τι οδηλώσεις καοἱ ἐνέργειες τοΤούρκου προέδρου εναι λεονταρισμογιὰ ἐσωτερικκατανάλωση ἢ ἀκόμα καπράξεις παράφρονα, πού, ετε τσι είτε λλις, θὰ ὑποχρεωθετελικντς μετριάσει, ποκύπτοντας, ποτίθεται, στος  συσχετισμος πως ατοτος ντιλαμβάνονται. ντας τυφλδυτικοκεντρικοδν καταλαβαίνουν πς νεο-οθωμανισμς δν εναι οτε πολιτικάντικη ρητορική, οτε κάποια νορθολογικνοσταλγία τν παλαιν θωμανικν μεγαλείων. κφράζει τν πραγματικδυναμικμις σύγχρονης τουρκικς λτ ποσυναισθάνεται τν πολυεπίπεδη παρακμτοδυτικοκόσμου, καὶ ἔχοντας πίστη στς δικές της δυνάμεις –ατς ποπροκύπτουν πτσύνθεση τοτουρκικο-κεμαλικομτπαραδοσιακμουσουλμανικπνεμα– θεωρεπς χει τν στορικεκαιρία νδιεκδικήσει μιμεγάλη μερίδα στν παγκόσμια νακατανομὴ ἰσχύος καπλούτου ποσυντελεται αττχρόνια.

Κανες δν μπορενπροβλέψει τν κατάληξη τοῦ ὑπερφιλόδοξου ατοῦ ἐγχειρήματος, εναι μως βέβαιο πς ὁ Ἐρντογν δν στειεύεται. Παίζει τπαιχνίδι μσυνέπεια καὶ ἀποφασιστικότητα, κάνοντας μάλιστα κρίσιμες τομς κατροποποιήσεις στν τακτικκατς συμμαχίες του, καὶ ἀναλαμβάνοντας σοβαρρίσκα ποτε τκρίνει. Καβέβαια, θτπάει μέχρι τέλους. Σκαμιπερίπτωση δν εναι διατεθειμένος νὰ ἀποσυρθεερηνικά, πακούοντας φερ’ επεν στος κανόνες τοκοινοβουλευτισμο. Καὶ ἂν τελικχάσει δν θχάσει ναίμακτα, οτε χωρς κόστος γιτος ντιπάλους του. Θπάρει πολλος μαζί του.

λλκαὶ ἡ Ἑλλάδα εναι λλη π’ αττο80 κατο90, πρς τν νάποδη –ννοεται– κατεύθυνση: μδιαλυμένη τν κοινωνία κακαταρρακωμένη κάθε ννοια κυριαρχίας.  σφαλς τὸ ἑλληνικκράτος ταν ξαρτημένο καδιεφθαρμένο πτν δρυσή του, πως καὶ ἡ ἄρχουσα τάξη του – καθρέπτης καπροέκταση τὸ ἕνα τοῦ ἄλλου. πάρχει μως διαβάθμιση. λλο ἡ ἐν γένει ξάρτηση ἢ ἡ παρακμτν τελευταίων πρμνημονίου δεκαετιν, καὶ ἄλλο κατάσταση τοχρεοκοπημένου προτεκτοράτου ποβιώνουμε σήμερα. Εναι πτς περιπτώσεις ποὺ ἡ διαφορποσότητας συνιστᾶ ἄλλη ποιότητα. ν στπαρελθν πρχε μικρούστα εμάρειας καὶ ἰσχύος ποκάλυπτε τν πνευματικσαπίλα, τώρα χώρα μας βρίσκεται στν κατάσταση κατάρρευσης καὶ ἀνοικτς ποικιοποίησης ποὺ ὅλοι γνωρίζουμε, πολύτως δύναμη νχαράξει κάποιου εδους εθνικπολιτικὴ ἐπτβάσει δικν της συμφερόντων καὶ ἐπιδιώξεων.

Γι’ ατκασύσσωμο τπολιτικσύστημα καὶ ὅλες οπτέρυγες τς γχώριας λτ εθυγραμμίζονται στδθεν ρεαλιστικτακτικ“κατευνασμοτοθηρίου”, ποντάροντας λα τους τχαρτιστβοήθεια τν δυτικν “συμμάχων”. Θέλουν νπιστεύουν πς ὁ ἄξονας λλάδα-Κύπρος-σραλ θέτει κατκάποιο τρόπο τχώρα μας πτν ψηλπροστασία τν ΗΠΑ κατς ΕΕ. Καὶ ἀγνοον προφανς παραβλέπουν τπικρμάθημα τς μικρασιατικς καταστροφς· τι δηλαδὴ ἡ Ἑλλάδα κατὰ ἑλληνικ“δίκαια” εναι τπρτο πράγμα ποοἱ ἰσχυροτς Δύσεως θθυσιάσουν γινξανακερδίσουν τν πολυπόθητο “πιτήδειο οδέτερο” ταν σκόνη καθίσει καὶ ἔρθει ἡ ὥρα τς μοιρασις.  Κατὸ ἐρώτημα εναι τί δυνατότητες μυνας χει ἡ ἑλληνικπλευρὰ ἀπέναντι στν τουρκικὴ ἀπειλή.

Φοβμαι τι στδεδομένο πλαίσιο τς γεωπολιτικς σκακιέρας τπεριθώρια εναι σχεδν μηδενικά. Ττραγικστφύση του δίλημμα τεχε περιγράψει μσυγκλονιστικὴ ἀκρίβεια δκαδύο δεκαετίες Π. Κονδύλης λέγοντας πς «ερήνη σημαίνει γιτν λλάδα δορυφοροποίηση» κα«πόλεμος σημαίνει συντριβή» (βλ. πίμετρο στ“Θεωρία τοΠολέμου”, Θεμέλιο, 1997). Παρ’ λη μως τδιαγνωστικδιαύγειά του, γνώμη μου εναι πς διέξοδος πρέπει νὰ ἀναζητηθεστν ντίθετη κατεύθυνση π’ ατστν ποία τν ναζητοσε Κονδύλης. χι δηλαδμὲ ὅρους σχύος, λλμὲ ὅρους πνευματικούς. Μπαραβλέποντας τγεωπολιτικ–πς θμπορούσαμε λλωστε– θπρέπει νὰ ἐπιζητήσουμε πρωτίστως κενο τεδος δυνάμεως ποτελειοται ν σθενεί(Β΄ Κορ. 12.9), καποὺ ἔχει πιτρέψει στν κχριστιανισμένο λληνισμνὰ ἐπιζεῖ ἐπχιλιετίες παρτς στρατηγικές του ττες. … λλθσυνεχίσουμε π’ αυτο, σν Θε, στὸ ἑπόμενο τεχος.

ΜΕΡΟΣ B΄

Στος τρες μνες ποπέρασαν πτδημοσίευση τοΑ΄ μέρους τουρκικὴ ἐπιθετικότητα ξεδιπλώνεται μὲ ἐπιταχυνόμενους ρυθμος σὲ ὅλα τμέτωπα. εσβολστΣυρία δν φήνει περιθώρια μφιβολίας γιτσοβαρότητα τς πειλς, νῶ ὁ τρόπος ποὺ ἡ τουρκικὴ ἐπιχείρηση ντιμετωπίστηκε πτος σχυρος «παίκτες» (ΗΠΑ καΡωσία) διαλύει ποιες λπίδες μπορενεχε κανες γι«νωθεν» προστασία τς χώρας μας, ετε κ δυσμν ετε ξ νατολν. ποκτλοιπν δραματικὴ ἐπικαιρότητα πρεκοσαετίας προφητικδιάγνωση τοΠαναγιώτη Κονδύλη πς ἡ Ἑλλάδα βρίσκεται σχημα στριμωγμένη μεταξμις ερήνης ποτν περιθωριοποιεκαὶ ἑνς πολέμου πού, ν γινόταν, θτν δηγοσε σσυντριβή (βλ. πίμετρο στβιβλίο Θεωρία τοΠολέμου, Θεμέλιο, 1997). πέναντι στν κίνδυνο τὸ ἑλλαδικπολιτικσύστημα δείχνει παραλυμένο· πρόθυμο κακατ’ οσίαν νίκανο γιὰ ὁποιαδήποτε νασχετικκίνηση. Γεγονς ποδν χει καττγνώμη μου νκάνει μόνο μτν νδοτισμτν τελευταίων δεκαετιν, λλμβαθύτερα καπιριζικὰ ἐθνικὰ ἀδιέξοδα. Γι’ ατκαὶ ἡ διέξοδος π’ ατδίλημμα, τ«ντικειμενικτρομακτικκαψυχολογικὰ ἀφόρητο» (φράση τοΚονδύλη, .π.), θπρέπει νὰ ἀναζητηθεκατ’ ρχν μὲ ὅρους πνευματικούς, μὲ ὅρους ποθίγουν ατὰ ἀκριβς τὰ ἀδιέξοδα.

Κατ’ ρχς ἡ Ἑλλάδα φείλει νὰ ἐγκαταλείψει τστρατηγικτοπαθητικοῦ ἀμυντισμο· τν μονοσήμαντη δηλαδὴ ὑπεράσπιση τοstatus quo (σύνορα, διεθνες συνθκες κλπ). Γιμιπερίοδο μεττ90 – τότε δηλαδποὺ ἄρχισε κατάρρευση τομεταπολεμικοσυστήματος διεθνν σχέσεων – ἡ ἁπλὴ ὑπεράσπιση τοstatus quo μπορενὰ ἦταν καλή, νδεχομένως καὶ ὑποχρεωτικτακτικγινκερδίσει ἡ Ἑλλάδα χρόνο. μως κατότε, καπολπερισσότερο σήμερα, δν μπορενὰ ἀποτελετπλαίσιο γιτν ντιμετώπιση οτε τς Τουρκίας, οτε τν λλων νδοβαλκανικν διενέξεων. Ζομε σὲ ἐποχριζικν γεωπολιτικν νακατατάξεων, καὶ ἀπτν ποψη ατὴ ὁ ἀναθεωρητισμς τς τουρκικς γεσίας (συστηματικδηλαδὴ ἐκ μέρους της μφισβήτηση τν μεταπολεμικν ρυθμίσεων ποὺ ὁρίζουν τὰ ἐδαφικὰ ὅρια τοτουρκικοκράτους) δν φείλεται σκάποια παραξενιά της, λλά, ντιθέτως, στν γκαιρη καὶ ἀκριβὴ ἐκ μέρους της διάγνωση τοβασικοχαρακτήρα τς ποχς στν ποία χουμε εσέλθει (θα τδομε ατλίγο πικάτω). Γι’ ατκατελικὰ ἡ ὑπεράσπιση τοstatus quo, δεδομένων μάλιστα τν ερωπαϊστικν ψευδαισθήσεων τς λληνικς γεσίας, κατέληξε χι στνκερδίσουμε, λλνχάσουμε χρόνο. Τώρα Τουρκία εναι πλέον πολπιὸ ἰσχυρὴ ἀπτν λλάδα καπολπιὸ ἔτοιμη πὸ ὅλες τς πόψεις: στρατηγική, ργανωτικσυγκρότηση, διπλωματία, ξοπλισμος – τπάντα. χι τι δν χει καὶ ἡ Τουρκία δυναμίες, καμάλιστα πολύ σοβαρές, λλδν εναι Ελλάδα ποθμποροσε ντς κμεταλλευτεσ’ αττὸ ἐπίπεδο. Ατποθμποροσε καποὺ ὀφείλει νκάνει ἡ Ἑλλάδα – μλλον θὰ ἔπρεπε νπῶ ὁ Ἑλληνισμς – εναι νὰ ἐπιχειρήσει νὰ ἀλλάξει συνολικτγήπεδο τς ναμέτρησης. Νμεταθέσει λες τς διαβαλκανικς διαφορές, περιλαμβανομένων κατν λληνοτουρκικν, σὲ ἕνα ερύτερο περιφερειακὸ ἐπίπεδο (ατποὺ ὁρίζεται πτν ξονα Βαλκάνια – Αγαο – Μικρὰ Ἀσία) μδύο κεντρικζητούμενα: (α) συνεννόηση-συνεργασία, (β) πκοινοοδετερότητα τν κρατν τς περιοχς ατς πέναντι στν νταγωνισμΗΠΑ-Ρωσίας. Εναι μόνη δυνατότητα γινὰ ἀποκτήσει ἡ Ἑλλάδα διεθνὴ ὑπόσταση, ναπληρώντας τὸ ἔλλειμα σχύος σὲ ἄλλο πίπεδο. 

Φαίνεται κτς πραγματικότητας, λλδν εναι. χοντας ς φόντο τν παγκόσμια οκονομικκρίση κατμεγάλα οκονομικοκοινωνικὰ ἀδιέξοδα, ἡ ἐποχή μας δν χαρακτηρίζεται μόνο πτν νακατανομὴ ἰσχύος, λλκαὶ ἀπτν ξάπλωση σπαγκόσμα κλίμακα νς πανανθρώπινου ατήματος λευθερίας μαζμτν λπίδα-παίτηση μις ποτυπώδους δικαιοσύνης πτν ννοια τς συμμετοχς λων τν νθρώπων στς δυνατότητες τοσύγχρονου πολιτισμογιεημερία. Οτάσεις ατς διαπερνον τμεγάλα νά τν κόσμο πολιτικκινήματα τς τελευταίας δεκαετίας, λλκαί τς μεγάλες μεταναστευτικς ροές. Ατς εναι στν πραγματικότητα κινητήριος δύναμη τν ξελίξεων καὶ ὄχι οσχεδιασμοτν κέντρων ξουσίας. κόμα και ταν τκέντρα ξουσίας πετυχαίνουν τελικνκαθορίσουν τν κβαση τν γεγονότων – πράγμα ποσυμβαίνει συνήθως, λλὰ ὄχι πάντα – αττκαταφέρνουν χειραγωγώντας τς καταστάσεις· δν εναι αττὰ ἴδια ποτς δημιουργον. διπλατπραγματικότητα – πτμιτπαίγνια σχύος καὶ ἀπτν λλη οἱ ἀνάγκες κατατήματα τν νθρώπων – ρίζει τπλαίσιο σων συμβαίνουν στν περιοχή μας.

Στσημεο ατὸ ἔχει σημασία νθυμηθομε τι ὁ ἄξονας Βαλκάνια – Αγαο – Μικρὰ Ἀσία, πρξε δη πτν 19ο αώνα πεδίο σχυρς διεκδίκησης κασφοδροῦ ἀνταγωνισμοῦ ὅλων τν δυνάμεων ποὺ ἐρίζουν γιτν παγκόσμια κυριαρχία, οκονομική, πολιτικὴ ἢ στρατιωτική. Καατκαθόρισε ρνητικτν χαρακτήρα κατδυναμικτν συγχρόνων κρατν τς περιοχς, πονομεύοντας κ γενετς τατήματα τς πολιτικς λευθερίας κατς θνικς νεξαρτησίας ποεχαν δηγήσει στσύστασή τους. Διότι πγεωπολιτικκαμόνο ποψη – κόμα δηλαδκαὶ ἂν παραβλέψει κανες τν στορία κατν πολιτισμποπροδιαγράφουν ς κοιντμοίρα τν πληθυσμν σΒαλκάνια καΜικρὰ Ἀσία – εναι σαφς πς τὰ ἐπιμέρους θνικκράτη, ποκομμένα τὸ ἕνα πτὸ ἄλλο, δν μπορον, νὰ ἔχουν πλήρη κυριαρχία· δν μπορον νσταθον ποτυπωδς νεξάρτητα μέσα στν διεθνὴ ἀνταγωνισμό. Δν διαθέτουν παρκς μέγεθος (σὲ ἔκταση, πληθυσμκαοκονομικος πόρους), κυρίως μως τος περβαίνει τζήτημα τοῦ ἐλέγχου τν δικτύων ποτδιασχίζουν. Διεκδίκησαν λοιπν μιθέση προνομιακοκαττδυνατόν «πελάτη» μις μεγάλης δύναμης, διαφορετικς τκαθένα, ποκαθιστώντας τν ρχικριζοσπαστικπατριωτισμποτσυνέστησε μὲ ἕνα νόθο εδος συλλογικς διοτέλειας. Πούλησαν τν πραγματικὴ ἐλευθερία κατν πραγματικὴ ἀνεξαρτησία γιμιμερίδα λάχιστης καὶ ὑποτελος σχύος.

Ατεναι μιὰ ἐγγενς ντίφαση λων τν Βαλκανικν κρατν, περιλαμβανομένης κατς Τουρκίας. Μόνο ποὺ ἡ Τουρκία χει μιβασικδιαφορά. Σν κληρονόμος τς θωμανικς Ατοκρατορίας, πτστιγμποκατάφερε νσταθεροποιηθεστσημερινά της ρια, εναι τμόνο κράτος τς περιοχς ποὺ ἔχει τδυναμικὸ ἐκενο στε νφαντάζεται τι θμποροσε νδεχομένως ν«κατέχει» τν περιοχή, χοντας τν ποκλειστικὸ ἔλεγχο νς μεγάλου τμήματός της, καὶ ἐλέγχοντας μδιάφορους μμεσους τρόπους τν πόλοιπη. Ατεναι βάση τοτουρκικοῦ ἀναθεωρητισμοσὲ ὅ,τι φορτδυτικά τς Τουρκίας (Αγαο, Βαλκάνια), καὶ ὄχι οδθεν «δεοληψίες» τοῦ Ἐρντογν, οτε δθεν «φυλετικβαρβαρότητα» τν Τούρκων. πτν λλη μεριὰ ἡ ἀντίφαση ποὺ ἔτσι κι λλις βίωναν λα τὰ ὑπόλοιπα κράτη τς περιοχς τείνει τώρα νπολωθεῖ ἐξ ατίας τοβάθους τς κρίσης κατς ξύτητας τοῦ ἀνταγωνισμοτν σχυρν. Γιτν ρα φαίνεται πς τπερισσότερα κράτη ποδέχονται τλογικτς περαιτέρω δορυφοριοποίησης τους, κυρίως στς ΗΠΑ, προσπαθώντας νὰ ἰκανοποιήσουν σα μπορον πτὰ ἐθνικά τους ατήματα στλογικτς «πελατείας». Ατὸ ὅμως τελικτὰ ὑποχρεώνει σὲ ἄκρα ποτέλεια κασὲ ἐξ σου κραες πιλογς μδιαλυτικς συνέπειες γιτὰ ἴδια κατς κοινωνίες: πτοκονομικκατμεταναστευτικὸ ἔως τὸ ἐνδεχόμενο μεσης μπλοκς σπολεμικς περιπέτειες. Κααττο τελευταο, ποεναι τπιὸ ἀκραο π’ λα, προκαλεται πτν προσπάθεια τν ΗΠΑ νχρησιμοποιήσουν τν περιοχσν προκεχωρημένο φυλάκιο στν περικύκλωση τς Ρωσίας. Ατεναι να νέο δεδομένο ποθέτει τκράτη τς περιοχς στδίλημμα «ποτέλεια ἢ ἐπιβίωση», καξαναφέρνει στὸ ἱστορικπροσκήνιο τζήτημα τς νεξαρτησίας πτν κυρίαρχο.

Προκύπτει ἡ ἀνάγκη μις ναλλακτικς στρατηγικς ποθποντάρει στδυναμικτς περιοχς καστς νάγκες τν λαν, καθς καστς ντιφάσεις τν κέντρων σχύος. Πλήρης θνικὴ ἀνεξαρτησία μτν κυριολεξία τοῦ ὅρου δν μπορενὰ ὑπάρξει, μπορον μως τβαλκανικκράτη νδιεκδικήσουν τν οδετερότητά τους πτν μερικανορωσικὸ ἀνταγωνισμκαὶ ἀπκάθε νδεχόμενο πολεμικς μπλοκς. Και μπορον πίσης νὰ ἀναζητήσουν τρόπους συνεργασίας γιτν κοινὴ ἐκμετάλλευση τν πόρων τς περιοχς μδιαβαλκανικσυνεννόηση, θέτοντας σδεύτερη μοίρα τσυμμετοχτν διεθνν πατρώνων. Δν εναι πλό, δν εναι εκολο καθὰ ἔχει κόστος. Εναι μως μόνη πραγματικδυνατότητα ερηνικς διεξόδου.

 

Στην εικαστική πλαισίωση της σελίδας, μία κατασκευή (“Θρόνοι”, 1992) της Νίνας Παππά.

Σχολιάστε:

Πληκτρολογήστε το σχόλιό σας
Please enter your name here