Φιλοσοφική Διερεύνηση της έννοιας της Θρησκείας & των σχέσεων Θρησκείας και Eπιστήμης

1
63


Περίληψη: Η φιλοσοφική θεώρηση της θρησκείας οφείλει να ξεκινά από την αναγνώριση της περιπλοκότητας και της αδυναμίας ικανοποιητικής σύλληψης των διαστάσεων της ίδιας της έννοιας.  Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για τη χαρακτηριστική φαινομενολογία της ηθικής εμπειρίας, η οποία γίνεται αντικείμενο διεπιστημονικών προσπαθειών ανάλυσης και εξήγησης, για ένα σύνολο λατρευτικών και τελετουργικών πρακτικών με αναφορά στο βίωμα  του «ιερού» και για την οργανωμένη θεσμική τους έκφραση, ή και για ιδιαίτερες αφηγήσεις, συστήματα συμβόλων, εννοιολογικά σχήματα που προτείνουν την συνολική κατανόηση και νοηματοδότηση της ανθρώπινης ύπαρξης και υπερβαίνουν τις απλές, επιστημονικές εξηγήσεις των φυσικών της γνωρισμάτων.  Το ερώτημα που θα μας απασχολήσει είναι σε ποιο βαθμό η θρησκευτική αντιμετώπιση της υλικής πραγματικότητας και της ανθρώπινης ζωής είναι συμβατή με την ακραιφνή επιστημονική τους προσέγγιση.  Δείτε ΟΛΗ την ομιλία παρακάτω:

“κατεβάστε” εδώ το αρχείο ΗΧΟΥ της ομιλίας με δεξί “κλίκ” & save target/link as

Α.To πρόβλημα του ορισμού – ανάγκη εννοιολογικής διερεύνησης
Στοιχεία/γνωρίσματα της θρησκείας με την ευρεία σημασία του όρου:
α)  Πίστη στην ύπαρξη κάποιας ιερής διάστασης/όψης της πραγματικότητας η οποία συνήθως παίρνει τη μορφή  της πίστης σε κάποια θεϊκή, υπερφυσική δύναμη ή οντότητα (δυνάμεις ή οντότητες) / Θεό ή θεούς
β)  Σαφής διάκριση μεταξύ ιερών και μη ιερών οντοτήτων / αντικειμένων/ ιδιοτήτων
γ)  Τελετουργικές πρακτικές που εστιάζονται σε αυτές τις οντότητες / αντικείμενα/ ιδιότητες
δ)  Ηθικός κώδικας που θεωρείται ότι έχει ιερή  ή υπερφυσική θεμελίωση
ε)  Χαρακτηριστικά θρησκευτικά βιώματα ή συναισθήματα (δέος, αίσθηση μυστηρίου, ενοχή, ευχαριστίας ή λατρείας) τα οποία συνήθως προκαλούνται στο κατάλληλο περιβάλλον σε ιερές οντότητες /αντικείμενα – κατά τη διάρκεια κάποιας τελετουργίας

στ) Στάση προσευχής / επικοινωνίας με υπερφυσικές οντότητες ή δυνάμεις
ζ)   Κοσμοαντίληψη  ή γενική θεώρηση του κόσμου ως όλου και της θέσης της ανθρώπου μέσα
σ’αυτόν.    Αυτή παρέχει  συγκεκριμένο προσδιορισμό του σκοπού ή του νοήματος του κόσμου
και  της ζωής του ανθρώπου μέσα σ’αυτόν – εναρμόνιση ανθρώπου και σύμπαντος
διασφάλισης της «έσχατης» νοηματοδότησης της ύπαρξης
η)  Μια λιγότερο ή περισσότερο οργανωμένη μορφή ζωής σύμφωνη με αυτή την  κοσμοαντίληψη
θ)  Μια κοινωνική ομάδα που διακρίνεται από τα παραπάνω στοιχεία/ συνδέεται μέσω αυτών.
(Austin Cline, “What Is Religion?” http://about.com 7/10/2010, βασισμένο σε σχετικό άρθρο στο

Τhe Encyclopedia of Philosophy)

Β.Διαφορετικοί τύποι  σχέσεων μεταξύ θρησκείας και επιστήμης:

α)  Σύγκρουση  β) Τμηματοποίηση / διαχωρισμός  γ) Συμπληρωματικότητα δ) Αμοιβαία υποστήριξη/
ενσωμάτωση
(William Dembski στο Jacques Arnould, Θεός εναντίον Δαρβίνου, Αθήνα: Eκδόσεις Πόλις, 2009, 218)

Γ. –  Μπορεί η διαχείριση των μεγάλων κοσμολογικών και των υπαρξιακών ερωτημάτων από την
επιστήμη ή και την «κοσμική» φιλοσοφία να υποκαταστήσει τις απαντήσεις της θρησκείας;

Διαφορετικές θετικές και αρνητικές τοποθετήσεις – πέρα από την καθαρόαιμη θρησκευτική λύση:
α) Σκληρός αθεϊσμός – απόρριψη κάθε αιτήματος για οποιαδήποτε «έσχατη» εξήγηση ή
συνολική νοηματοδότηση
β) Διάφορες μορφές ανθρωπισμού -νοηματοδότηση του κόσμου και της ζωής μας «από τα μέσα»
γ) Αναζήτηση μιας τελεολογικής δικαίωσης μέσα από την εξέλιξή μας  – επιδίωξη μιας
φυσιοκρατικής εναρμόνισης της ζωής μας με τον κόσμο που μας περιβάλλει «από τα έξω»
δ) Απόρριψη φυσιοκρατικού αναγωγισμού και αποδοχή κάποιας μορφής μη παραδοσιακού
πλατωνισμού – οι αξίες/ το νόημα της ύπαρξης αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία του κόσμου μας
ε) Παραίτηση – αναγνώριση μη εξαλείψιμης αίσθησης του «παραλόγου»
(Τhomas Nagel, Secular Philosophy and the Religious Temperament, Oxford: OUP, 2010)

Δ. –  Εμφαση στην πνευματική και την ηθική  διάσταση της θρησκείας

Ποια πνευματικότητα;  Συγκριτική αποτίμηση μορφών ζωής;  Mε ποια κριτήρια;
( John Cottingham, The Spiritual Dimension, Cambridge: Cambridge University Press, 2006,
“It’s Not God Who Needs Saving,  It’s Us”, Standpoint, September 2010,  Mark Johnston, Saving
God,  Princeton: Princeton University Press, 2009, Surviving Death, Princeton: Princeton
University Press,   2010, Aντρέ Κοντ-Σπονβίλ, To πνεύμα του αθεϊσμού, Αθήνα:  Κέδρος, 2006)

Από την την εκδήλωση της ΕΜΕΣΕΘ, το Σάββατο 9-10-10 με θέμα “Θρησκεία και Επιστήμη: ορίζοντας τις έννοιες”

πηγή: Αντίφωνο

1 σχόλιο

  1. 1) Δεν χρειάζεται να αναφερθούμε σε πολλούς , ένας μόνο αρκεί :ο Mircea Elliade , ο οποίος έχει γράψει για την αρχετυπική εικόνα του κόσμου (στο Εικόνες και Σύμβολα) δικαιολογώντας τη θέση του με το πολύ ανθρώπινο αίτημα ότι όλοι μας θέλουμε να ζούμε μέσα στις ιστορίες μας.
    2) Φαίνετια ασύνδετο , αλλά μπορεί κανείς να ισχυρισθεί ότι οι αριθμοί αυξάνονται πάντα με τον τύπο ν+1 ; Το δεχόμαστε ως αξίωμα αλλά όντως έτσι συμβαίνει ; Σκεφτείτε εδώ και τα συστήματα της μη πληρότητας του Gödel για να καταλάβαιτε τι εννοώ..
    3)Αν υποθέσουμε ότι μόνο εγώ έχω και συνειδητοποιώ την δική μου συνειδητότητα .Πώς κάποιος μπορεί να με πείσει ότι αυτό δεν ισχύει; Ρωτήστε πρώτα τους ερευνητές του εγκεφάλου για το αν μπορεί να το πετύχει η επιστήμη…
    4) Ας ξαναθυμηθούμε τις Κατηγορίες του Αριστοτέλη και την σχέση τους με την γλώσσα … Μόνο όταν συντελεστεί η σκέψη ή το βίωμα , επέρχεται και η γλώσσα δηλώνοντας με την γραμματική της αυτά που μπορεί να εκφράσει αλλά και το πως οδήγήθηκε η νόηση ή το βίωμα στο να γίνει γλώσσα .(Είναι μάλλον δύσκολο το συνειδέναι…)
    Μετά από αυτά τα υπερ- συμπυκνωμένα , προτείνω να σεβόμαστε το πρόσωπο που βιώνει και υπάρχει ως τρόπος ύπαρξης , όπως επίσης και το πρόσωπο που αρέσκεται να υπάρχει αποκλειστικά και μόνο στο νοείν …
    Ταπεινό συμπέραμα , δικό μου , επιστήμη και θρησκεία και συζεύγονται και διαζεύγονται ταυτόχρονα . Εξαρτάται από ποια έποψη το παρατηρεί ή το βιώνει κανείς…
    Και ένα τελευταίο. Πολύ καλός ο διάλογος . Να θυμίσω την συμβουλή του Συκουτρή , ότι το φιλοσοφείν θέλει και λίγο καρδιά και ότι τίποτα δεν περνά ατιμωρητί στο τυπωμένο χαρτί… Για αυτό το λόγο ο διάλογος μου αρέσει , με ζωντανεύει . Σας ευχαριστώ.

Σχολιάστε:

Πληκτρολογήστε το σχόλιό σας
Please enter your name here