Το ακλόνητο «πάνω» και «κάτω» και η πορεία του Χριστιανισμού ανάμεσα σε Βορρά και Νότο

0
95

Στο ρου της ιστορίας του μέλλοντος η κοίτη μοιάζει να ‘χει ήδη, χαραχθεί. Θεμελιώδεις έννοιες εδραιώνουν το σύγχρονο και αδιέξοδο κοσμοείδωλο εφόσον εγκλωβίζεται στο χείμαρρο της τεχνολογικής ευμάρειας με την όποια προσπάθεια ανακατεύθυνσής του να παρασύρεται  (για τούτο αναφερόμαστε σε «μελλοντική ιστορία») επιφυλάσσοντας τη μοίρα του βέβαιου πνιγμού. Βέβαιος πνιγμός σαν ολισθαίνουμε σε γνωσιολογικά θεμέλια που ενώ, οικοδομούν μιαν εύθραυστη καθημερινότηταμοιάζουν ακλόνητα εκφράζοντας έννοιες που διέπουν όχι μόνον το σύγχρονο πολιτισμό αλλά και διϊστορικά, τους περισσότερους. Και αυτές οι έννοιες σχετίζονται με θεωρήσεις απλές οι οποίες ένεκεν και της συγκεκριμένης ιδιότητας έχουν καθολική αποδοχή όπως το «κάτω» και το «πάνω». Δυο αξιολογικά φορτισμένες έννοιες που κατευθύνουν τη ζωή μας, την κολάζουν και την αγιάζουν τοποθετώντας την σε ένα χαλύβδινο άξονα αναφοράς.Υπάρχει έξω από τον κόσμο μας, τη χαρακωμένη Γη από ποικίλα πλαίσια αναφοράς, το «κάτω» και το «πάνω» ή επιθυμώντας να διανοιχτούμε στα συμπαντικά πελάγη «φυσά» η πνευματική μας άπνοια; Terra incognita! Ακόμη και αν δεν πιστοποιείται ύπαρξη του «πάνω» και του «κάτω» πέρα από τον πλανήτη μας, όπως διατείνεται η σύγχρονη επιστημονική κοινότητα, ο κόσμος όπου κατοικούμε δεν μας ενδιαφέρει πρωτίστως; «Πάντων χρημάτων μέτρον εστίν άνθρωπος» αφόριζε ο Πρωταγόρας. Πόσες έννοιες καθολικής ισχύος, με το ανθρώπινο είδος ως φορέα εξαντλήσεως του αληθούς, εκπηγάζουν από τη ρήση αυτή;  Όλοι γνωρίζουμε τις ανατρεπτικές συνέπειες που είχε η κατάρρευση μιας έννοιας με καθολική ισχύ όπως του γεωκεντρικού κοσμοειδώλου, της επίπεδης Γης ως μερικά από τα παραδείγματα που μπορούμε να επικαλεστούμε. Εν τούτοις, εκ των ενεργημάτων στην εποχή μας, μαρτυρείται ο εγκλωβισμός σε αξιολογικές κρίσεις τις οποίες αναλλοίωτα μεταφέρουμε στο χρόνο επωάζοντας στην καθημερινότητα, ως τυπολογικό της κριτήριο την ανυσματική του κατεύθυνση. Πόσο λοιπόν, αστοχεί η κοινή δόξα την οποία ορθώς επικαλούνταν ο μέγας Σοφιστής (σε μια εποχή όμως, που συχνά, αμφισβητούσε ακόμη και θεμελιώδεις όρους); Πόσα δεινά στην κοινή δόξα φέρει το «πάνω» και το «κάτω» με τις αδιάβλητες σχεδόν, συγκαιρινά ιδεολογικές τους προσλήψεις; Αναρωτιέμαι αν γινόμαστε απόκληροι του κόσμου μας καθώς, δειλιάζουμε να φέρουμε τα πάνω- κάτω και κατά πόσο η ταύτιση των σημαινομένων, με παραδοχές να αληθεύουν στο συγκεκριμένο κοσμοείδωλο, λειτουργούν υπηρετικά προς αυτό οιακίζοντας τη μοίρα ολόκληρων λαών.

Στο ρου της ιστορίας, ακόμη και στις καταβολές του ως φαίνεται από ευρήματα, με μια όσο το δυνατόν αξιολογικά ουδέτερη ερμηνεία, δίνουμε προτεραιότητα σε ό, τι συλλαμβάνεται ως επάνω: στον  Ήλιο, στα υπόλοιπα ουράνια σώματα που διακρίνουμε. Σηκώνουμε τα χέρια ν΄ αγγίξουμε το Θεό, τους θεούς διάφοροι πολιτισμοί και την κρυμμένη γνώση που θα εκπηγάσει ως αρτεσιανό νερό. Κοιτάζοντας από το προσοφθάλμιο ενός τηλεσκοπίου, μια στάλα διαμετρήματος, την απεραντοσύνη του αρχέγονου ουρανού ακίνητοι και ενεοί, ορθώνεται ένα ασάλευτο γνωσιολογικό πεδίο χάρη στο «η Γη κινείται». Ωστόσο, δεν φαίνεται να μετακινηθήκαμε αρκετά από τις φορτισμένες έννοιες που μας προσανατολίζουν, το πάνω και το κάτω, το δεξιά και το αριστερά και την ψυχολογική επένδυση στα σημαινόμενά τους από τις πρώτες γεωργικές κοινωνίες στις οποίες ο χρόνος εκβλαστάνει ως σχεδόν, ανεξάρτητο μέγεθος από το χώρο παρότι αφετηριακά τα δυο μεγέθη είναι συμφυή. Οποιαδήποτε χρονική απόκλιση είναι απειλή για τη σπορά, το όργωμα. Στις σύγχρονες «δυτικού τύπου» κοινωνίες, ο χρόνος απολυτοποιείται. Πάντων χρημάτων μέτρον  χρόνος, πλέον. Λατρεία πάντων το πνεύμα του θετικισμού. Τα αξιολογικά μέτρα ηθικής απλώνονται στον απορφανισμένο χώρο από το χρόνο καθώς και στις αυτονομημένες εγκεφαλικές διεργασίες παρουσιαζόμενα ως σύμφυτα με την ανθρώπινη ύπαρξη.

 Στο πανεπιστήμιο του Γέηλ, με αφορμή έρευνες σε μικρά παιδιά υπό τον Καθηγητή Πολ Μπλουμ (1), αναφέρεται πως το πάνω είναι ενδιάθετο με το «καλό» στον εγκέφαλό μας (ας παρατηρηθεί ότι η «θεμελίωση» και μόνον του «καλού» στον εγκέφαλο ανακαλεί και το αξιακό πλαίσιο του τρέχοντος πολιτισμού- Σ.τ.Σ.). «Τα μωρά έπρεπε να παρακολουθήσουν μία ταινία με κινούμενα σχέδια, όπου πρωταγωνιστές ήταν κάποια απλά γεωμετρικά σχήματα. Μια κόκκινη μπάλα προσπαθούσε να ανέβει έναν λόφο, την ίδια στιγμή που ένα κίτρινο τετράγωνο την βοηθούσε, σπρώχνοντας τη από πίσω. Σε αντίθεση με το τετράγωνο, ένα πράσινο τρίγωνο εμπόδιζε την μπάλα να ανέβει, υποχρεώνοντας τη να γυρίσει πίσω. Τα παιδιά παρακολούθησαν αρκετές φορές, το βίντεο και όταν κλήθηκαν να επιλέξουν κάποιο από τα σχήματα, σε ποσοστό 80% έδειξαν την προτίμησή τους στο καλό κίτρινο τετράγωνο που βοηθούσε την μπάλα και όχι στο «κακό» πράσινο τρίγωνο που την εμπόδιζε». Βέβαια, υπάρχει και μερίδα στην επιστημονική κοινότητα μη συμμεριζόμενη τις βεβαιότητες όπως προκύπτουν από έναν μάλλον, αφελή θετικιστικό οπτιμισμό (αυτό το σαράκι που κατατρώει το δέντρο του σύμπαντος). Πέρα από την όποια φόρτιση μπορεί να κομίζει ακόμη και ένας εγκέφαλος υπό διάπλαση με έντονες διεργασίες όπως του μωρού, του προνηπίου, επηρεαζόμενες από το σχήμα, το χρώμα και την όποια ψυχολογική ταύτιση με ένα αντικείμενο που «εμποδίζεται»,  δεν θα ΄ταν υποθέτω, αμελητέο να σκεφτούμε ότι τα μωρά περιτριγυρίζονται από τον κόσμο των ενηλίκων, ατόμων με διαπλασθέντα σωματότυπο και συνακόλουθα, με ολοκληρωμένο ανάστημα (κατά κανόνα). Έστω, με το δικό τους σύστημα αναφοράς, τα βρέφη αντιλαμβάνονται ότι θα διαπλαστούν όπως οι ενήλικες, θα σταθούν επάνω, στα πόδια τους. Με βάση την Αναπτυξιακή Ψυχολογία, στην παιδική ηλικία όπως και στην αυγή του ανθρώπινου είδους κυριαρχούν επαγωγικοί συλλογισμοί, αβίαστες αναγωγές και μεταγωγές ( συλλογισμοί από τα επί μέρους στα επί μέρους). Κατόπιν, στην αυγή της εφηβείας εντοπίζονται οι παραγωγικοί συλλογισμοί. Παρόμοια φαίνεται να αναπτύχθηκε και το γνωστικό πεδίο του ανθρώπου αν και ριψοκινδυνεύεται με αυτό το σχήμα μια «δαρβινική» εκδοχή της γνώσης. Εν πάση περιπτώσει, στόχος της Επιστήμης δεν είναι τόσο να συλλάβει την αλήθεια όσο να αποφεύγει το λάθος- γι’ αυτό προχωρεί αργά και καχύποπτα. Δεν θα ξαστοχούσαμε στην παρατήρηση πως ο σύγχρονος «ιερός» χώρος της επιστήμης συνάδει με την υιοθέτηση κριτηρίων από μια «ώριμη» θρησκευτική ομολογία: την επικράτηση των παραγωγικών συλλογισμών από τους επαγωγικούς με σκοπό την αποφυγή λαθών. Πόσο όμως, κάποιοι υπηρετούντες την Επιστήμη μοιάζουν με έφηβους; Ο έφηβος φέρει τη δάδα της ανατροπής. Όμως, η συμπεριφορά κάποιων επιστημόνων δεν διαφέρει από εκείνην ενός νηπίου!

Ο Πιαζέ αναφέρει τον εγκλωβισμό των επιστημόνων στο στάδιο του παιδιού όπου αρνείται να αναγνωρίσει το νέο, την ανακάλυψη νέων δυνατοτήτων λόγω ψευδο- αναγκαιοτήτων (2). Η εγκυρότητα της αποδεδειγμένης γνώσης παρακωλύει την αποδοχή του καινούριου. Και τι πιο απτό από το αποδεδειγμένο. Όμως, βάσει της Λογικής και μάλιστα, της  Τυπικής (δίτιμης) αριστοτελικής, κάλλιστα ένας ισχυρισμός μπορεί να αποδειχθεί αληθής βάσει συνεπαγωγής στηριζόμενος σε λανθασμένες υποθέσεις. Εν πάση περιπτώσει, σε μια θεωρία όπως αναφέρει αφοριστικά ο Πλανκ, δεν πείθονται οι αντιτιθέμενοι αλλά οι πολέμιοι δίνουν την αόρατη σκυτάλη σε νεότερες γενιές συνηθισμένες στις νέες θεωρίες γεγονός το οποίο με σύνεση, δύναται να επαληθευθεί στο πολιτιστικό και το πολιτικό πεδίο. Ωστόσο, στις νέες θεωρίες δεν κυοφορούνται τυπολογικά κριτήρια τα οποία στηρίζουν περισσότερο από ποτέ το παρόν κοσμοείδωλο; Το πάνω και το κάτω (όπως συχνά, το δεξιά και το αριστερά) δεν φαίνεται να άλλαξαν ποτέ.

Στους περισσότερους σχεδόν, πολιτισμούς και γλώσσες, τουλάχιστον από τις ως τώρα μαρτυρίες, το πάνω ταυτίζεται με το καλό το δε κάτω με το κακό. Και «δεν πέφτουμε χαμηλά» αν ισχυριστούμε ότι το κυρίαρχο έρχεται άνωθεν ενώ, οτιδήποτε υποτελές λογίζεται συχνά ως «χαμερπές», περιθωριοποιούμενο ως «παρακατιανό», ανάξιο πάντων πέραν του υπόκοσμου και του θανάτου. Ακόμη δε και σε αυτήν την βαρύτητα ελκύστηκε από νωρίς το «μέταλλο» ενός ηθικού κώδικα: τα αδρανή, άψυχα σώματα όπως παρατηρούσαν, βάσει του ερμηνευτικού κοσμοειδώλου τους οι πρώτοι άνθρωποι, πέφτουν πιο γρήγορα στη Γη. Κόσμος σκοτεινός, δεμένος με ιερούς όρκους που κυλούν ακάματα. Αυτήν την κοίτη, κανείς δεν έχει διαταράξει! Και μοιάζει να βάζουμε τα πόδια μας στο ίδιο ποτάμι όπου κυλούν λιμνάζοντα νερά. Ποτάμι γραμμικό, απαρασάλευτο όπως γραμμικοί είναι αναλογικοί συλλογισμοί εντοπιζόμενοι στις θεωρήσεις του Πυθαγόρα και του Πλάτωνος.

Ο Σάμιος Μαθηματικός εκτιμούσε τα συμμετρικά γνωρίσματα του κύκλου και στον τρισδιάστατο χώρο το τέλειο σχήμα των στερεών σωμάτων θεωρούταν η σφαίρα. Σηκώνοντας το βλέμμα του στους ουρανούς συλλογιζόταν πως ο ζωοδότης Ήλιος ήταν σφαιρικός. Γιατί το σχήμα αυτό να μην το φέρει η Γη και ολόκληρος ο κόσμος; Και εφόσον, το φέρει ο κόσμος, δίχως να διαταράσσεται η ουράνια αρμονία, δεν πρέπει να αποκλίνει και η εγκόσμια (ιδανική «Πολιτεία») του Πλάτωνος όσες ενστάσεις κι αν θα είχαν οι αστρονόμοι τότε. Διαπιστώνουμε λοιπόν, ένα φαύλο κύκλο με αναγωγές από την καθ΄ ημάς αντίληψη στην ουράνια αρμονία και τανάπαλιν, όπου οι βασικές προτάσεις προϋποθέτουν το συμπέρασμα όπως θα συμβεί και αργότερα, σε προσλήψεις της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας οι οποίες θα θεμελιώσουν τη σύγχρονη πραγματικότητα μέσω του προτεσταντισμού. Όπως φαίνεται, οι ανατροπές ένδοθεν σε σχήματα σκέψης και ιδεών που κυριάρχησαν δεν ήταν δυνατές ή καλύτερα, ήταν επιδερμικές, έχουσες τα ίδια κριτήρια συλλογιστικής με εσφαλμένα τυπολογικά κριτήρια. Συνεπώς (όντες χαρακτηριστικά ασυνεπείς), όταν η βάση του σύγχρονου κοσμοειδώλου είναι ο γραμμικός χρόνος πως ενώ, τον προϋποθέτουμε θα οδηγηθούμε σε ρήξη με αυτό (3);  Είτε λοιπόν, εντοπίζουμε φυσιοκρατικές ερμηνείες είτε «αξιολογικά ουδέτερες» όπως οι σύγχρονες, αμφότερες  χρειάζονται είτε θεσμικά είτε από ένα πρόσωπο το κύρος το «ιερού».

Πέραν όμως, των φυσιοκρατικών ερμηνειών όπως υπήρξαν στα τρίσβαθα της ιστορίας, μπορούμε να παρατηρήσουμε την ως σήμερα διατήρησή τους σε ένα, πάντα, γραμμικό κοσμοείδωλο επηρεάζοντας τη μελλοντική πορεία των λαών και από γεωστρατηγική σκοπιά, συμπαρασύροντας (ή συμπαρασυρόμενες από) το ιερό στοιχείο που μνημονεύσαμε. Ως το 1900 μ.Χ. εννιά από τις δέκα πρώτες χώρες, βάσει του πλήθους των χριστιανών (οποιασδήποτε ομολογίας), βρίσκονταν στο λεγόμενο «δυτικό κόσμο». Το 2005, μόλις δυο χώρες σε απόλυτο πλήθος χριστιανών είναι «δυτικές»: οι Η.Π.Α. και η Γερμανία (εξαιρώ τη Ρωσσία μιας και είναι δυσδιάκριτο να ενταχθεί στο δυτικό τρόπο αντίληψης από τους ίδιους τους «δυτικούς»). Να διευκρινίσω ότι δεν εξετάζεται το είδος της ομολογίας αν και το ότι οι δυο προαναφερόμενες χώρες είναι προτεσταντικές δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητο (σε άλλες εκτιμήσεις η Γερμανία βρίσκεται 12η, ενώ υπάρχουν τρεις δυτικές χώρες στη δεκάδα ωστόσο, και πάλι, τούτο δεν αλλάζει τη «γεωγραφία» του χριστιανισμού). Στις δυτικές χώρες συνακόλουθο της γραμμικής αντίληψης είναι αβίαστες επαγωγές όπως η εκτίμηση της πολιτισμικής υπεροχής σχετικά με άλλους πολιτισμούς στη βάση ενός αυθαίρετου πεδίου αναφοράς. Και το πεδίο αυτό οριοθετούμενο γεωγραφικά είναι η Ευρώπη ή έστω, χώρες που πρωτοστατούν στο δυτικό τρόπο αντίληψης. Στον τρόπο αυτόν η σώρευση κεφαλαίου είναι κυρίαρχος σκοπός ο οποίος δένεται άρρηκτα με τη γραμμική αντίληψη του χρόνου. Προφανώς, πριν την απομύζηση των πρώτων υλών στις λεγόμενες «τρίτες χώρες» έπρεπε να υπάρξει η πολιτισμική τους «ανύψωση» μέσω της «ηθικής εξομάλυνσης», της διεθνούς κατανομής της εργασίας και της «οικονομικής συνεργασίας». Προτάγματα- συνθήματα της λιμπεραλιστικής διεθνοποίησης, του φιλελευθερισμού, της παγκοσμιοποίησης που έμμεσα ή άμεσα υποστηρίχθηκαν σε ιδεολογικές προβολές Ευρωπαίων φιλοσόφων, κοινωνιολόγων και άλλων επιστημόνων. «Η ιεραρχία τούτη νομιμοποιούνταν με την αυτοπροαίρετη αποστολή των Δυνάμεων εκείνων, οι οποίες αντιλαμβάνονταν τον εαυτό τους ως κοινό εκτελεστή και συνάμα, ως ισότιμα μέλη της χριστιανικής, φιλελεύθερης κτλ. Δύσης» αναφέρει χαρακτηριστικά ο Παν. Κονδύλης (4).  Όμως, η Ιστορία χαμογελά και πάλι ειρωνικά!

Το κέντρο βάρους του χριστιανισμού εντοπίζεται πλέον εγγύτερα στην πραγματικότητα της παγκοσμιοποίησης, στο «αναπτυσσόμενο» με τα μέτρα των Διεθνιστών νότιο ημισφαίριο, όταν σχήματα λιμπεραλισμού τοποθετούν το κέντρο της παγκοσμιοποίησης (ιδεολογικό έστω) στις Η.Π.Α. ή ευρύτερα στον ευρωατλαντικό χώρο. Αν δε συνυπολογίσουμε τις πιέσεις που θα υποστούν οι Η.Π.Α., βάσει γραμμικής θεώρησης, από το όμορο Μεξικό με τον προσαρμοσμένο στις εντόπιες παραδόσεις καθολικίζοντα χριστιανισμό στο δευτερογενές ανθρωπολογικό υπόστρωμά τους ( αφροαμερικανοί και λατινογενείς), αναμένονται παραχωρήσεις υπέρ των ρωμαιοκαθολικών. Και είναι σημαντικό, βάσει της γραμμικής θεώρησης όσον αφορά το κέντρο βάρους του χριστιανισμού, να παρατηρήσουμε ότι ως το 2030 η μόνη χώρα «δυτικού τύπου» ή «βόρεια» μέσα στις δέκα πρώτες σε πλήθος χριστιανών θα είναι οι Η.Π.Α.! Στην παρούσα φάση ή λίγο πριν, το 2013, στις είκοσι πρώτες χριστιανικές χώρες συγκαταλέγονται η Ινδία και η Νιγηρία (ας σπάσουμε λίγο τη φορά «αριστερά προς δεξιά»). Αναφέρουμε αυτές τις χώρες καθώς, είναι σημαντικό ότι δεν συγκαταλέγονται μόνο στις είκοσι πρώτες χριστιανικές χώρες αλλά και στις δέκα πρώτες μουσουλμανικές ! Πάλι, δεν εξετάζουμε τις διαφορετικές εκδοχές του Ισλάμ (αν προσπαθήσουμε να εξαλείψουμε όποιες ενδοϊσλαμικές τριβές). Πάντως, δεδομένου ότι η συνύπαρξη (σε απόλυτο πλήθος) χριστιανών και ισλαμιστών οριοθετείται χερσαία από αυτές τις χώρες είναι άκρως ενδιαφέρον στο πώς θα λειτουργήσουν ως κόμβοι, πεδία εξελίξεων και αντιπαράθεσης ή σύνθεσης σε μια ήδη, εκρηκτική συγκυρία. Να λοιπόν, γιατί μας ενδιαφέρει τόσο το γεωγραφικό κέντρο του χριστιανισμού και πως εφόσον, κινείται στο Νότο, θα επηρεάσει την αντίληψη για τη γεωγραφική θέση αυτών των λαών: θα συνδράμει στην απαλοιφή ή στην επίρρωση της «κατωτερότητας» την οποία έμμεσα ή άμεσα αποδίδουν χώρες του Βορρά και υφέρπει σε όσους λαούς διαποτίζονται από τα κελεύσματα της γραμμικής αντίληψης; Παρόμοια ανησυχία υπάρχει και για την Κίνα η οποία βρισκόταν στην 7η θέση το 2011 σε πλήθος χριστιανών με εβδομήντα εκατομμύρια περίπου.

Το διαγραφόμενο τόξο του κέντρου βάρους του Χριστιανισμού βάσει χάρτη του Οργανισμού Global Mapping International*, εκκινώντας από την Ιερουσαλήμ, διήλθε από την Ελλάδα, τη Μέση Ανατολή, κατοπινά υψώθηκε στην Κεντρική Ευρώπη και κατερχόμενο το 1700 στην Ιταλία, συνέχισε την πορεία του ως τη φλέγουσα δεκαετία του 1970 μες στη Σαχάρα. Το 2100 αναμένεται, προχωρώντας πια με ταχείς ρυθμούς ως προς την κάλυψη γεωγραφικής απόστασης, να φτάσει δίπλα στη Νιγηρία (η οποία σήμερα, έχει σχεδόν ισάριθμους χριστιανούς, μουσουλμάνους και το μεγαλύτερο ΑΕΠ αφρικανικής χώρας). Σε μια επιτρεπτή παραλλαγή, πρόκειται για ένα τόξο όπου το παραμικρό τέντωμα της χορδής του μπορεί να απελευθερώσει βέλη που θα τραυματίσουν νευραλγικά σημεία του παρόντος κοσμοειδώλου. Με την αποτύπωση όμως, του «πάνω» και του «κάτω» σε μεθοδολογικά εργαλεία της καθημερινότητας και επιστημονικών κλάδων να συγκροτούν παγκόσμια συστήματα αναφοράς όπως στη Χαρτογραφία είναι ικανά τα βέλη αυτά να το καταρρίψουν;

Όλοι αντιλαμβανόμαστε τη σημασία της Χαρτογραφίας ως μεθοδολογικού εργαλείου στην ανάπτυξη του παρόντος κοσμοειδώλου με τη ναυσιπλοΐα ως παράδειγμα. «Το πλοίο αποτέλεσε για τον πολιτισμό μας- και αυτό τουλάχιστον από τον XVIαιώνα και μετά – το μεγαλύτερο οικονομικό εργαλείο και, ταυτοχρόνως, τη μεγαλύτερη εφεδρεία της φαντασίας μας» (5). Πέραν λοιπόν από τη χρηστική πλευρά της, η χαρτογράφηση εκτός από μεθοδολογικό εργαλείο υπήρξε και ιδεολογικό. Ο Γκαίμπελς για παράδειγμα, τύπωνε χάρτες όπου το μέγεθος της Γερμανίας παρουσιαζόταν σχεδόν, ίσο με εκείνο των Η.Π.Α. ώστε, να μην υπάρχει απόκλιση στη μαζική γερμανική συνείδηση ως προς την ισχύ των δυο χωρών! Η επιρροή των χαρτών δεν μένει απαρατήρητη στις θεωρήσεις που είχαν βόρειοι λαοί αναφορικά με την καταγωγή των αρχαίων Ελλήνων. Ο γερμανός φιλόλογος Johnann Winchelmanαναφέρει το 1764 στην «Ιστορία της Αρχαίας Τέχνης» τους αρχαίους Έλληνες ως το αρχέτυπο Βορείων που κατέβηκαν στην Ελλάδα. Η άποψή του βρήκε γόνιμο έδαφος στους αγγλόφωνους λαούς. Ο Willhem von Humboltεκμεταλλεύεται επίσης, την παραπάνω ιδέα ως υπουργός παιδείας στο πρωσσικό κράτος και μην ξεχνάμε ότι οι Γερμανοί μπαίνοντας τότε δυναμικά στο ιστορικό προσκήνιο διεκδικούν την «καθαρότητα του αρίου αίματος». Η περίφημη κάθοδος των Δωριέων όπως και οι «Ινδοευρωπαίοι» ενισχύουν ακόμη περισσότερο την υπεροχή των Βορείων. Ελάχιστοι όμως, λογίζουν ότι τα σημαινόμενα της γλώσσας στον ιστορικό χρόνο είναι διαπερατά από τις εκάστοτε αντιλήψεις. Κάθοδος στους αρχαίους Έλληνες δεν σήμαινε κατ΄ ανάγκη κατηφορική πορεία ιδιαίτερα από το Βορρά προς το Νότο. Σήμαινε κυρίως, κατάβαση από τα βουνά ή ποικίλα υψομετρικά σημεία. Ακόμη και σε μια άλλη περίφημη «κάθοδο», αυτήν των Ηρακλειδών, το γλωσσικό σημαίνον αναφέρεται σε επάνοδο. Οι Δωριείς κατά τον Ηρόδοτο μάλιστα, δεν επέστρεψαν από βουνά αλλά από τον κάμπο της Θεσσαλίας. «Ίσως, η ανάμειξις του ρωμαλέου αίματος των Αχαιών και των Δωριέων με το αίμα των αρχαιότερων και άστατων λαών της νοτίου Ελλάδος να αποτέλεσεν βιολογικήν τόνωσιν για τους τελευταίους» αναφέρει ο Will Durant(6) για τούτο το ότι οι Δωριείς θεωρούνταν ψηλοί (ξανθοί συνήθως) και γεμάτοι σφρίγος άνδρες εξυπηρετούσε ποικιλοτρόπως. Και αλήθεια, με τέτοιες αντιλήψεις, πόσες κοίτες στον ιστορικό ρου βάφηκαν κόκκινες, πόσες κύλησαν ανερυθρίαστα!

Σταχυολογήσαμε λοιπόν, επαρκή παραδείγματα που αποδεικνύουν πόσο, αταλάντευτες έννοιες στο χώρο επηρέασαν τη μοίρα των λαών στο παρελθόν και όσο διατηρούνται αναλλοίωτες, θα συνεχίσουν ακόμη και στο εγγύς μέλλον. Θα μπορούσαμε να αμβλύνουμε την ισχύ των παραπάνω αντιλήψεων στην καθημερινότητα, μιας και εκεί ριζώνουν, όπως με την οριζόντια τοποθέτηση των χαρτών σε σχολικές αίθουσες η οποία έχει το πλεονέκτημα να συγκεντρώνει τους μαθητές εμφυσώντας τους περισσότερο το ομαδικό πνεύμα ελαττώνοντας από την άλλη, την αίσθηση αδράνειας αλλά και όποια αξιακή απόχρωση προσλαμβάνουν οι παρακολουθούντες σε σειρές στοίχισης. Ας μην παραβλέπουμε την επιρροή που ασκεί ένα αντικείμενο και δη ως μεθοδολογικό εργαλείο όταν τοποθετείται αναρτημένο και απέναντι από τους παριστάμενους, πόσο κατευθύνει την πυξίδα της σκέψης μας, η οποία όσο οξύμωρο και αν ακούγεται λέγοντας ότι προσανατολίζεται, κατευθύνεται στο Βορρά, με όσες συνδηλώσεις του «πάνω». Μάλιστα, καταβάλλεται κάθε προσπάθεια η σκέψη αυτή να αποδειχθεί ενδιάθετη στις πλέον τρυφερές ηλικίες, εκείνες που αντικρίζουν ανόθευτο το φως. Ζώντας σε μια εποχή που λάμπει όπως έχει ειπωθεί ο Πολικός Αστέρας, ο αστέρας με τον οποίο προσανατολίζεται η πυξίδα, το άστρο της Βηθλεέμ τρεμοσβήνει, το φως του όλο και λιγοστεύει, κρύο και ανίσχυρο περνώντας μέσα από πρισματικές συμπληγάδες που θέσαμε για να μη χαθεί το μονοπάτι της γνώσης. Πια, υπάρχει η λεωφόρος που περνά το πλήθος κοιτάζοντας μεν επάνω με κριτική όμως οξύτητα εξασθενημένη. Το τοπίο είναι καφκικό και η ύβρις επισύρει τη δίκη! Ας αναλογιστούμε αν πράγματι, αναψηλαφώντας αυτές τις έννοιες, μπορεί να διανοιχτεί μιαν ακηλίδωτη αχτίδα που μπορεί να φέρει τα «πάνω κάτω»!

 

1.     http://www.dailymail.co.uk/news/article-1275574/Babies-know-difference-good-evil-months-study-reveals, απόδοση Έλενα Κρητικού

2.     Federico Di Trocchio, Αλλοπαρμένες μεγαλοφυΐες,  μτφρ: Παναγιώτης Σκόντρας, εκδ. Τραυλός, 5η εκδ., σελ. 388- 390

3.     Χρ. Κατρούτσος: Η γλώσσα του χρόνου μας Ο χρόνος στη μετανεωτερική αντίληψη, antifono.gr

4.      Παναγιώτης Κονδύλης, Πλανητική πολιτική μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, εκδ. Το Ποντίκι,  σελ 57

5.      Michel Foucault, Ουτοπίες και ετεροτοπίες , επιμ. μτφρ Άννα Τσουλούφη Λάγιου, εκδ. Ελευθεριακή Κουλτούρα, σελ. 17

6.     Will Durant, Παγκόσμια Ιστορία του Πολιτισμού, μτφρ: Τάσος Κωνσταντινίδης

Χρήσιμες πληροφορίες για τα περιεχόμενα του δοκιμίου μπορούν να αντληθούν μεταξύ άλλων, στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://www.pewforum.org/2015/04/02/religious-projections-2010-2050/  και στο βιβλίο του Βαγγέλη Πανταζή, Χάρτες και ιδεολογίες, 1989, εκδ. Κάλβος

 

*χάρτης Οργανισμού Global Mapping International

 

πηγή: Aντίφωνο

Σχολιάστε:

Πληκτρολογήστε το σχόλιό σας
Please enter your name here