Περί τοῦ τραγικοῦ

0
767

    Τό τραγικό μπεριέχει φεύκτως τό στοιχεο τς ρήξης, τς σύγκρουσης. τραγικός ρωας συγκρούεται μέχρις σχάτων μέ τόν Θεό, τήν Μορα τήν Κοινωνία. Οσία τοτραγικοεναι σύγκρουση τν ναντίων προθετικοτήτων, τν ναντίων ξιν καί προκύπτει πό τήν παραβίαση τς εραρχίας διαφορετικν δικαίων – τοθείου καί τοῦ ἀνθρωπίνου, τομητριαρχικοκαί τοπατριαρχικο, τοῦ ἐθιμικοκαί τοκρατικο. Κατά τόν κλασσικό ρισμό το Hegel τραγικό εναι «σύγκρουση νάμεσα σέ δυό δυνάμεις, πού καθεμιά χει τό δικαίωμα νά πραγματώσει τήν οσία της, λλά δέν τό κατορθώνει λλις παρά καταπατώντας τά πίσης σεβαστά δίκαια τς λλης». καθηγήτρια Χαρά Μπακονικόλα-Γεωργοπούλου προλογίζοντας τό ργο τοΜάξ Σέλερ Τό φαινόμενο τοτραγικο γράφει: «Σέλερ πιγκεντρώνει τό τραγικό φαινόμενο στό σημεο ντιπαράθεσης δύο ξιν, πό τίς ποες μία προορίζεται νά “καταστραφε”». Μάλιστα κατά τόν Μ. Σέλερ «τό τραγικό εναι μλλον να οσιδες στοιχεο στό διο τό σύμπαν».

   Τό τραγικό ασθημα τς ζως κπηγάζει πό τή ρήξη τοῦ ἀνθρώπου μέ τό θεον καί τήν ατονόμησή του πό τήν κηδεμονία του. τραγική ντίληψη τς ζως, τό τραγικό πνεμα, γεννιέται, ταν ὁ ἄνθρωπος διαρρηγνύει τήν σχέση του μέ τό θεον καί τή Μορα καί ρθώνεται στό κέντρο τοκόσμου, ς μόνος κύριος τοπεπρωμένου του. Εναι ἡ ἀπελπισμένη, σως καί μάταιη, πόπειρα νά ποβεατός καί χι θεός φορέας τοπεπρωμένου του καί διαμορφωτής τς γκόσμιας ζως του. Οσιαστικά τό τραγικό βρίσκεται στήν γκαθίδρυση τς νθρωποκρατίας στή θέση τς θεοκρατίας καί στή μεταξύ τους σύγκρουση. Γι᾿ ατό τό τραγικό δέν εναι να ψιλό νθρώπινο συναίσθημα, στω βαθείας δύνης, μία πλασθητική κατηγορία, λλά «να ρισμένο ντίκρυσμα τς ζως, νας εδικός τρόπος νά θεωρες καί ν᾿ ἀποτιμς τόν κόσμο. Μέ τήν Τραγωδία χουμε μιάν εδική κοσμοθεωρητική στάση, μιάν πτική γωνία π᾿ ὅπου ντικρύζει κανένας μέ παρρησία μαζί κι᾿ ἔξαρση τόν αυτό του μέσα στό σύμπαν» (γγελος Τερζάκης).

   Τό πέρασμα ατό πό τήν θεοκρατία στήν νθρωποκρατία  πραγματοποιήθηκε μόνο δύο φορές στήν νθρώπινη στορία: τόν 5ο αώνα π. Χ. στήν θηναϊκή Δημοκρατία καί τούς 16ο-17ο μ. Χ. αἰῶνες στήν Δ. Ερώπη. τραγωδία, πως καί πολιτική, εναι ποκλειστικό πίτευγμα τν λλήνων στήν ρχαιότητα. Μόνοι οἱ Ἕλληνες στούς ρχαίους χρόνους δημιούργησαν τραγωδία, διότι μόνο ατοί ς λεύθεροι πολτες ρίζουν – , στω, προσπάθησαν νά ρίσουν – τήν μορα τους καί χι βούληση τν θεν. Πραν τό πεπρωμένο τους στούς μους τους καί φρεσαν τήν δικαιοδοσία ατή πό τούς θεούς καί τή μορα. Τό τραγικό γεννήθηκε πό τή διάσπαση τοθεογονικομύθου, πό τήν δια τή φύση τς θρησκευτικότητας τν λλήνων. Μόνοι οἱ Ἕλληνες δέν εχαν διακεκριμένο ερατεο, ερές Γραφές, δόγματα καί γίους – εχαν μόνο ρωες. Μόνοι οἱ Ἕλληνες σκωπταν τούς θεούς των καί μόνοι ατοί τόλμησαν νά ατονομηθον ναντι ατν καί νά θεωρήσουν τήν ετυχία πόθεση δική τους καί χι τν θεν. καθ. Βασίλειος Κύρκος γράφει πί το προκειμένου: «ρήξη καί σύγκρουση μέ τό θεον, καταγγελία τς παρέμβασης τοθεοστά νθρώπινα ταν ναπόφευκτη καί μοιραία. Μόνο ὁ ἐλεύθερος νθρωπος τόλμησε νά ντιπαρατεθεμέ τόν θεό· καί τότε μόνο θά ναρωτηθεγιά τήν οσία του καί τό Εναι του. Συγχρόνως μέ τό ρώτημα ατό θά ναδυθεῖ ἡ τραγική ασθηση τς ζως καί θά τόν διαπεράσει τό ργος τς παρξιακς διακινδύνευσης, καί θά τόν κυριεύσει φόβος τοκενο. Μόνο πό τήν ρχαία λληνική θρησκεία θά μποροσε νά ναδυθετό τραγικό ασθημα τς ζως, ασθηση τς τραγικότητας τς νθρώπινης πάρξεως, γιατί μόνο σ᾿ ατήν πετράπη στόν νθρωπο νά ναπτύξει τόν θεομάχο λόγο (μήπως ἡ ἄρθρωση τοφιλοσοφικολόγου διέλαθε τς θεϊκς πιστασίας;!). Ἡ ἀπώλεια τς μεταφυσικς γέννησε, ντέλει, τήν τραγωδία, πως καί στούς νεώτερους χρόνους (Σαίξπηρ)… νέα ατή ασθηση ρίμασε τίς συνειδήσεις καί διαμόρφωσε να ασθημα ζως πού χει ς πυρήνα τήν εθύνη τν λευθέρων νθρώπων, ατοπού δέν δέχεται τήν κηδεμονία τοθείου. Τόν πυρήνα τς τραγωδίας συνιστᾶ ἡ διαρκής, λλοτε φανερή καί κρηκτική καί λλοτε πόκωφη καί ναβράζουσα, σύγκρουση θεν καί νθρώπου, ατοτοῦ ἀνθρώπου/πολίτου, πού κατέκτησε τήν λευθερία του μέσα στόν κόσμο τς πόλεως, ς νεπανάληπτη ντότητα, νθρωπολογικό δεγμα μις ετυχισμένης στορικς συγκυρίας»

   Χάρη στήν πουσία ποκαλύψεως, Δόγματος καί εροκρατίας στήν λληνική θρησκεία καί κοινωνία κατέστη δυνατή ἡ ἀναδημιουργία τοΜύθου καί ἡ ἀνάδυση τς τραγωδίας κατά τόν Κ. Καστοριάδη. ρήξη μέ τό θεον καί ατονόμηση τοῦ ἀνθρώπου συνέβη κόμη μία φορά στήν στορία τς νθρωπότητος: στήν αγή τν νεωτέρων χρόνων στήν Δ. Ερώπη. Ὁ Ἀντρέ Μαρλώ σχολιάζοντας τήν δεολογική στορία τς Ερώπης λέγει τι οΕρωπαοι εχαν στήν ρχή ς πόλυτη πραγματικότητα τόν Θεό, μετά μως θεώρησαν ς πόλυτη πραγματικότητα τόν νθρωπο. τσι κατέστη δυνατή καί στήν Δ. Ερώπη ἡ ἐμφάνιση τοτραγικοασθήματος τς ζως.

  Στήν ρχαία λλάδα τραγωδία ταν μιά πόμνηση τν μετακινήτων ρίων τς νθρώπινης δράσης. Ὁ ἄνθρωπος ς λεύθερος πολίτης εναι πλέον λεύθερος νά πράξει τά πάντα· οσυνέπειες μως ατς τς περιόριστης  λευθερίας  διαφεύγουν τοῦ ἐλέγχου του. “Χαλεπόν λεύθερον γενέσθαι” διακηρύσσει να ρχαιοελληνικόν λόγιον. Οτραγικοί ποιητές συνεχς πομιμνήσκουν στούς θηναίους τι τραγικός ρωας “μήτε διά κακίαν καί μοχθηρίαν μεταβάλλει ες δυστυχίαν, λλά δι᾿ ἁμαρτίαν τινά” (ριστοτέλη, Ποιητική 1453 a 3). Καί τραγική μαρτία εναι νας λανθασμένος πολογισμός τν καταστάσεων, να σφάλμα τς λογικς κρίσεως τοτραγικοῦ ἥρωα συμπεπλεγμένο μέ μία μετρη μπιστοσύνη στή δύναμη τολογικοτου. Ἡ ἑλληνική τραγωδία συνεχς πογραμμίζει τό γεγονός τι ἡ ἀνθρώπινη ετυχία εναι εθραστη καί ξαρτται πό παράγοντες μή ποκείμενους στόν νθρώπινο λεγχο. Πάντα καραδοκεμία φθονερή Μορα τοιμη νά πιφέρει τήν τη  στήν νθρώπινη βριν – τήν παραβίαση τν ρίων τς θεϊκς καί θικς τάξεως τν πραγμάτων τοκόσμου, τς κοσμικς Δικαιοσύνης.

  Ὁ ἄνθρωπος, ταν ς λεύθερος πολίτης, καθισττόν αυτό του κύριο τοπεπρωμένου του καί παίρνει τήν μορα πάνω του πρέπει νά γνωρίζει τι εναι συνεχς ποκείμενος στήν λογικς καί θικς φς μαρτίαν, στήν παραβίαση τν ρίων, στήν διατάραξη τς παγκόσμιας θικς τάξης, πού χει ς ναπόδραστη συνέπεια τήν τη  (συμφορά), γιά νά ποκατασταθεῖ ἡ διασαλευθεσα σορροπία. Α.Lesky γράφει πώς «ὁ ἄνθρωπος πού τόν βρκε ἡ Ἄτη ξεπερντά σύνορα πού τοῦ ἔχουν ρισθε, κλονίζει τήν τάξη τοκόσμου καί πρέπει νά πέσει θύμα τς δικς του τύφλωσης». Καί μάλιστα πολλές φορές οπράξεις τοῦ ἀνθρώπου χουν ς ποτέλεσμα τό κριβς ντίθετο τοῦ ἐπιδιωκομένου. Τοτο εναι τό μέγιστον μάθημα τς λληνικς τραγωδίας. Μάθημα πού καίτοι διδάχθησαν δέν φομοίωσαν οἱ Ἀθηναοι…

   Καί τό τραγικό κακό εναι νεπανόρθωτο. Στήν τραγωδία δέν πάρχει μετάνοια, μέ τή χριστιανική κδοχή, καί ποκατάσταση τομετανοοντος. τραγικός ρωας συντρίβεται μετάκκλητα. Στήν Χριστιανική ντίληψη ἡ ἀνθρώπινη μαρτία – μαρτία κυρίως θικς, λλά καί ντολογικςφς – χει νθρωπολογικές καί κοσμολογικές συνέπειες, μως Σταυρός καί ἡ Ἀνάσταση τοΧριστοῦ ἀποκαθιστον ντελς τήν καταφθαρεσαν φύσιν – νθρώπινη καί κοσμική.

Στήν λληνική ντίληψη ἡ ἀποκατάσταση τς διασαλευμένης θεϊκς καί κοσμικς τάξεως μπορενά ποκατασταθεμόνο μέ τή συντριβή τοτραγικοῦ ἥρωα. Τό μοιραο τραγικό σφάλμα, τό μοιραο πάθος ἤ ἐλάττωμα τοτραγικοῦ ἥρωα τόν δηγεῖ ἀναπόδραστα στήν καταστροφή του, κριβς πειδή θραύει τήν παγκόσμια τάξη. Χρστος Μαλεβίτσης γράφει: «τραγικός ρωας δέν εναι θικς νοχος· εναι τραγικός νοχος. διαφορά μεταξύ θικς καί τραγικς νοχς εναι πόλυτη. Διότι μέ τήν θική νοχή δέν χουμε τραγωδία, χουμε δράμα. Ἡ ἠθική νοχή, ς παράβαση κανόνα, στω καί μεταφυσικς θεμελιωμένου, αρεται μέ τήν μετάνοια καί τή συγχώρεση. τραγικός νοχος οτε μετανοε, λλά οτε καί συγχωρεται. μετάνοια καί συγχώρεση τελονται μέσα στόν κοσμικό κύκλο· πρόκειται γιά γκόσμια συμφιλίωση, σάν τήν γελιανή Versöhnung. τραγική νοχή θραύει τόν γκόσμιο κύκλο, γι᾿ ατό καί τραγικός νοχος συντρίβεται».

  Στήν τραγωδία δέν πάρχει σωτηρία, τολάχιστον μέ τή χριστιανική κδοχή της. Τό κακό δέν περβαίνεται. Τουναντίον εσβάλλει καί γκαθιδρύεται κυριαρχικά μέσα στόν κόσμο. Στήν τραγωδία οπύλες τς Κολάσεως εναι ρθάνοιχτες γράφει Τζώρτζ Στάϊνερ. μετακίνητο κέντρο τς τραγωδίας εναι κατά τόν Αμ. Χουρμούζιο ἡ ἀπελπισία τοῦ ἀνθρώπου πρός ,τι τόν περβαίνει καί περιορίζει τήν λευθερία του, ἡ ἀδυναμία του νά κατισχύσει στήν δυσώπητη μορα του. Ἡ ἀνταρσία του νά θραύσει τό σιδερένιο κλοιό τς τεγκτης Εμαρμένης δέν χει καμμία προοπτική πιτυχίας. συντριβή εναι κάτι παραπάνω πό ναμενόμενη καί βέβαιη. λλά, ν δέν πάρχει σωτηρία στόν τραγικό κόσμο, πάρχει κάθαρση, πως λέγει ὁ Ἀριστοτέλης. Κάθαρση βέβαια χι τν τραγικν παθημάτων τοτραγικοῦ ἥρωα, λλά τς ψυχς τοθεατῆ ἀπό τά τραγικά συναισθήματα πού προκαλονται πό τά παθήματα τοτραγικοῦ ἥρωα (θεωρπώς στό περίφημο ριστοτελικό χωρίο “δι᾿ ἐλέου καί φόβου περαίνουσα τήν τν τοιούτων παθημάτων τήν κάθαρσιν”(Ποιητική 1449 b 25) γενική “τν παθημάτων” εναι γενική ντικειμενική καί χι ποκειμενική· πομένως καθαίρεται ψυχή τν θεατν πό τά παθήματα καί χι ατά τατα τά παθήματα). Καί ἡ ἐπιζητούμενη κάθαρση εναι πότοκη τς συναισθηματικς ταύτισης τοθεατμέ τά παθήματα τν τραγικν ρώων. Ὁ ἔλεος καίφόβος γείρονται πό τή μέθεξη τοθεατστά δρώμενα. τραγική μορα τοῦ ἥρωα εναι, δυνητικά τολάχιστον, καί δική του μορα.

  Χριστιανισμός στή βαθύτερη οσία του εναι ντιτραγικός. Ἡ ἄκρα φιλανθρωπία τοῦ ἐσταυρωμένου Κυρίου τς δόξης συγχωρεπσα θική νόσο καί παράβαση τοθείου νόμου. Βέβαια κάθε πάθος, ς “λλόκοτος καί δύσερως ρως” (Γρηγόριος Παλαμς) συνιστᾶ ἀνταρσία κατά τοΘεοκαί προδοσία τς σταυρωμένης γάπης του. ρα κάθε φάμαρτο πάθος νέχει τό τραγικό στοιχεο. μως δέν πάρχει καί δέν μπορενά πάρξει πάθος καί θικό νόσημα, τό ποο δέν μπορενά θεραπεύσει Χριστός (π. Σωφρόνιος Σαχάρωφ). Ἡ ἀνάσταση τοΧριστο, ς γγύηση καί προτύπωση τς ναστάσεως κάθε πιστο, ποτελετόν ριστικό καί νέκκλητο θρίαμβο πάνω στό κακό. “Νν πάντα πεπλήρωται φωτός, ορανός τε καί γκαί τά καταχθόνια” (Κανών τς ναστάσεως). Τό τραγικό στοιχεο στόν Χριστιανισμό πάρχει μόνο στό χρο τς Κολάσεως, ατοτοῦ ἀνιάτου – οκειοθελς νιάτου – τραύματος τς δημιουργίας. Εναι πίσης χαρακτηριστικό τι γιά  τό πάθος καί τό θάνατο τοΧριστονομιμοποιούμαστε   νά μιλμε γιά Θεο Δράμα, οδόλως μως γιά Θεία Τραγωδία.

  λλά καί Πλατωνισμός εναι ντιτραγικός. Κατά τήν Πλατωνική ντολογία τό ντως ν, δηλαδή νοητός κόσμος τν δεν, εναι θεμελιωδς καλό. Τό κακό βρίσκεται στόν παρόντα πατηλό κόσμο. παρών κόσμος εναι πείκασμα, εδωλο τοῦ ἀληθινοκαί γαθοκόσμου τν δεν. Γι᾿ ατό πρέπει νά φύγουμε πό δπρός τά κε, που τό κακό θά καταργηθεῖ ἐντελς, σο τό δυνατόν γρηγορότερα. “λλ᾿ οτ᾿ ἀπολέσθαι τκακδυνατόν, Θεόδωρε – πεναντίον γάρ τι τῷ ἀγαθῷ ἀεεναι νάγκη – οτ᾿ ἐν θεος ατὰ ἱδρσθαι, τν δθνητν φύσιν κατόνδε τν τόπον περιπολεῖ ἐξ νάγκης. δικαπειρσθαι χρὴ ἐνθένδε κεσε φεύγειν τι τάχιστα. φυγδὲ ὁμοίωσις θεκαττδυνατόν· μοίωσις δδίκαιον καὶ ὅσιον μετφρονήσεως γενέσθαι(Πλάτωνος, Θεαίτητος 176 a-b). Μετάφραση (. Θεοδωρακόπουλου): «Οτε νά χαθον τά κακά εναι δυνατόν, Θεόδωρε, γιατί εναι νάγκη νά πάρχη κάτι ντίθετο στό καλό, οτε πάλι γίνεται νά χουν τόν τόπο τους στούς θεούς, λλά περιτριγυρίζουν κατ᾿ ἀνάγκη τή θνητή φύση κι᾿ ατόν δώ τόν τόπο. Γι᾿ ατό καί πρέπει νά προσπαθκανείς νά φεύγη π᾿ ἐδώ, σο μπορεπιό γρήγορα, πρός τά κε. Καί φυγή ατή σημαίνει μοίωση μέ τό θεό, σο τοτο γίνεται. μοίωση πάλι θά επ, νά γίνεις δίκαιος καί σιος μέ φρόνηση καί μέ γνώση».

κόσμος τς τέχνης εναι εδωλο τοεδώλου, ὁ Ὅμηρος εναι “τρίτοςπό τς ληθείας”(Πολιτεία 599d). τέχνη εναι μίμηση τοφυσικοκόσμου, ὁ ὁποος εναι μίμηση τονοητοκόσμου. ρα τέχνη εναι “μίμησις μιμήσεως”. Δέν εναι τυχαο λοιπόν, τι Πλάτων ξόριζε ντελς τήν τέχνη – καί τό τραγικό θέατρο – πό τήν δανική πολιτεία του γιά λόγους ντολογικούς – πως ν κρσυντομία νεπτύξαμε νωτέρω –, λλά καί γιά λόγους παιδαγωγικούς. Οτε ξάλλου εναι τυχαο τι Πλάτων ταν πολέμιος τς δημοκρατίας. ξάλλου Πλάτων στό “μέτρον πάντων νθρωπος” τοΠρωταγόρα ντέτεινε τό “μέτρον πάντων θεός”(Νόμοι 716c).  σαύτως στούς Νόμους 713e σχυρίζεται τι στίς πόλεις πού δέν ρχει θεός λλ᾿ ὁ ἄνθρωπος δέν πάρχει γι᾿ ατές δυνατότητα διαφυγς πό τήν δυστυχία: «Λέγει δή καί νν οτοςλόγος, ληθείχρώμενος, ς σων ν πόλεων μή θεός λλά τις  ρχθνητός, οκ στιν κακν ατος οδέ πόνων νάφυξις (=διαφυγή)». Καί στή  θέση τς πρωταγόρειας δόξας (=γνώμης) ς κοινοκτήματος λων τν πολιτν θετε τήν δική του πιστήμην ς προνόμιο τν λίγων φιλοσόφων – φυλάκων τς ρθς πολιτείας.

  Τό τραγικό πρόσωπο εναι παίτιο γιά τήν καταστροφή του; πάρχει λευθερία στόν τραγικό ρωα εναι να πλό θυρμα, μιά μαριονέτα στά χέρια τς ναπόδραστης ναγκαιότητας; δυστυχής Οδίπους σο προσπαθενά ποφύγει τή μορα του τόσο μπλέκεται βαθύτερα στά δίκτυά της. Μερικοί ρμηνευτές λέγουν πώς πρεπε νά ποφύγει νά σκοτώσει ποιοδήποτε μεγαλύτερό του νθρωπο καί νά νυμφευθεμεγαλύτερή του γυνακα. Σιγά μή πρεπε νά κάνει μιά λίστα μ᾿ ατά πού πιτρεπόταν καί ατά πού δέν πιτρεπόταν νά κάνει ντιπαρατηρεερωνικά Dodds. Ὁ Ὀρέστης τί περιθώρια λευθερίας ραγε χει; Νά κδικηθετόν φόνο τοπατέρα του σκοτώνοντας τή μητέρα του ταν διαταγή τοῦ Ἀπόλλωνα. μητροκτονία πάλι πισύρει τή μνι τν ρινύων. ταν Κλυταιμνήστρα τόν κετεύει νά σεβαστετό μαστό πού βύζαξε ναφωνεγεμάτος σπαρακτική μφιβολία γιά τό πρακτέον: “Πυλάδη, τί δράσω; μητέρ᾿ αδεσθκτανεν;” (Ασχύλου Χοηφόροι, στιχ. 899). Μετάφραση (Κ.Χ.Μύρη): «Πυλάδη, τί νά κάνω; Νά σεβασττή μάνα μου;». τραγικός ρωας εναι παγιδευμένος σέ μία ναπόδραστη ναγκαιότητα, χωρίς ταυτόχρονα νά παλλάσσεται πό τήν εθύνη τν πράξεών του. Ἡ ἐλευθερία του εναι κέραιη, νταυτόχρονα εναι δέσμιος μις δίνης πραγμάτων καί καταστάσεων χωρίς δυνατότητα διαφυγς. Νομίζω τι σχύει πόλυτα στό τραγικό πρόσωπο ρήση τοΚάφκα πώς μόνος λεύθερος δρόμος γιά τό ποντίκι εναι δρόμος πρός τή φάκα. Στό τραγικό χουμε μία ρρητη συμπλοκή τς λευθερίας τοτραγικοῦ ἥρωα καί τς σιδηρς ναγκαιότητας τς Μοίρας, πως ποστηρίζει Σέλλινγκ. Ἡ ἀναγκαιότητα πικρατεχωρίς νά πόλλυται ἡ ἐλευθερία καί ἡ ἐλευθερία κατισχύει χωρίς νά καταλύεται ἡ ἀναγκαιότητα.

  Στή νεώτερη τραγωδία δέν χουμε τήν παρουσία τς φευκτης Μοίρας, πως συμβαίνει στήν ρχαία λληνική τραγωδία. Ἡ ἀναγκαιότητα πλέον δέν νάγεται στήν τεγκτη, φθονερή Εμαρμένη, λλά στή δύναμη, στό λύγιστο πεσμα νός κατάβλητου χαρακτήρα, πως π.χ. συμβαίνει ν πολλος στόν Σαίξπηρ (Σέλλινγκ). Τή θέση τς Μοίρας παίρνει τό διαίτερον ποιόν τοῦ ἤθους, τοχαρακτήρα τοτραγικοῦ ἥρωα. παρεμβληθείς Χριστιανισμός ποψίλωσε τή Μορα πό τήν παντοδυναμία της. Πάντως μως καί στήν ρχαία τραγωδία τραγικός ρωας καταστρέφεται πό τόν χαρακτήρα του. Μήδεια δέν εναι θύμα (καί θύτης μαζί) το σκοτεινο καί καμπτου χαρακτήρα της;

  Δημοκρατία εναι τό κατ᾿ ἐξοχήν τραγικό πολίτευμα. κριβς διότι βασίζεται στήν λευθερία τν πολιτν της, οἱ ὁποοι μως δέν πρέπει νά κάνουν μετρη χρήση της, λλά νά χουν σαφῆ ἐπίγνωση τν ρίων της, λλις καταστροφή παραμονεύει, πως λλωστε δείχνει καί περίπτωση τς θηναϊκς Δημοκρατίας. σωφροσύνη, φρόνηση καί  προπάντων τό μέτρο πρέπει νά προφυλλάσσουν τή Δημοκρατία πό τήν βριν.Τό συμπέρασμα πού βγάζει Χορός στήν ντιγόνη (στιχ.1347-1353) εναι: «πολλτό φρονεν εδαιμονίας/πρτον πάρχει˙χρή δέ τά γ᾽ ἐς θεούς/ μηδέν σεπτεν˙ μεγάλοι δέ λόγοι/ μεγάλας πληγάς τν περαύχων/ποτείσαντες/γήρτό φρονεν δίδαξαν» Μετάφραση (γνατίου Σακαλ): «Εναι πτήν ετυχία φρόνηση/πολύ πιό πρτο, καί καθόλου δέν πρέπει στούς θεούς/ν᾽ἀσεβομε˙οἱ ὑπέρμετρες καυχησιές/τν φαντασμένων μέ χτυπήματα πέρμετρα/πληρώνονται/καί τή φρόνηση πιά στά γηρατειά διδάσκουν». φρόνηση εναι τό θεμέλιο, sine qua non ρος καί προϋπόθεση τς ετυχίας. Χωρίς τή φρόνηση δέν μπορον νά θεμελιωθον ενομία καί εδαιμονία προσωπική καί συλλογική.

    Ξέρουμε καλά πώς στήν νθρώπινη στορία δέν πάρχει καμμιά νομοτέλεια, καμμιά ναγκαιότητα. Τό πν ξαρτται πό τή σωφροσύνη καί τή μετριοπάθεια τν γετν λλά καί τν πολιτν. Δημοκρατία καθισττόν νθρωπο κύριο τν πράξεών του, μως οσυνέπειες τν πράξεών του διαφεύγουν τς κυριότητάς του καί τό μόνο μέσο διασφάλισης τς ασιας πορείας ατν εναι σύνεση καί ασθηση τομέτρου. Δέν εναι τυχαο τι οἱ ἀρχαοι ταύτιζαν τήν μετρία μέ τήν λογία. Κορνήλιος Καστοριάδης γράφει χαρακτηριστικά: «ατονομία δέν εναι δυνατή παρά ν κοινωνία ναγνωρίζει τι εναι πηγή τν νορμν της. Κατά συνέπεια, κοινωνία δέν μπορενά ποφύγει ατό τό ρώτημα: Γιατί ατή νόρμα κι χι κείνη ἡ ἄλλη…Δέν μπορεῖ ἐπίσης νά ποφύγει τό ρώτημα τν ρίων τν πράξεών της. Σέ μιά δημοκρατία λαός μπορενά κάνει τιδήποτε – καί φείλει νά ξέρει τι δέν πρέπει νά κάνει τιδήποτε. δημοκρατία εναι τό καθεστώς τοατοπεριορισμο· εναι συνεπς πίσης τό καθεστώς τοῦ ἱστορικορίσκου – λλος τρόπος νά πομε τι εναι τό καθεστώς τς λευθερίας – καί να καθεστώς τραγικό. μοίρα τς θηναϊκς δημοκρατίας δείχνει ατό τό πράγμα. πτώση τς θήνας – ἡ ἧττα της στόν Πελοποννησιακό πόλεμο – ταν ποτέλεσμα τς βρεως τν θηναίων. Τώρα ἡ ὕβρις δέν ποθέτει πλς τήν λευθερία· ποθέτει πίσης τήν πουσία πάγιων νορμν, τήν θεμελιώδη βεβαιότητα τν σχατων σημασιν γιά τίς πράξεις μας.  (χριστιανική μαρτία εναι, φυσικά μιά ννοια τερονομίας). παραβίαση τονόμου δέν εναι βρις, εναι να ρισμένο καί περιορισμένο παράπτωμα. Ἡ ὕβρις πάρχει ταν ατοπεριορισμός εναι μόνη νόρμα, ταν παραβιάζονται ρια πού δέν ταν πουθενά ρισμένα».

  Ἡ Ἀθηναϊκή δημοκρατία ταν τραγικό πολίτευμα κριβς διότι ταν φτασε στήν λοκλήρωσή της – τήν ποχή τοΠερικλῆ ὁ δμος ταν πόλυτος κυρίαρχος τς πολιτικς σκηνς καί δέν εχε τίποτε καί κανένα περάνω ατομπεριεχε στό σωτερικό της τό σπέρμα τς (ατο)καταστροφς της. Ἡ ἄκρατη Περίκλεια δημοκρατία μετά τό θάνατο τοῦ ἡγέτη καί μπνευσττης ατοκαταστράφηκε λόγῳ ἐσωτερικν διαιρέσεων καί περβάσεως τν πιτρεπτν ρίων κ μέρους τν πολιτν της.

  λλά Δημοκρατία μπεριέχει τήν τραγικότητα καί γιά να κόμα λόγο: πόσχεται τήν πόλυτη ετυχία πί τς γς. Δημοκρατία διεκδικεγιά τόν αυτό της τό προνόμιο τς χορηγίας χι πλς τοεζν, τν θεσμν δηλαδή κείνων πού καθιστον τή ζωή μας σφαλκαί νθρώπινη, λλά τς πόλυτης εδαιμονίας. «Τί μς πόσχονται λοιπόν ο  δημοκρατίες;» λέγει Π. Μπρυκνέρ:«τήν ετυχία, τόν πλοτο, τήν προσωπική λοκλήρωση. Μέ λλα λόγια τό δύνατο».

 

Στην εικαστική πλαισίωση της σελίδας, ιχνογράφηση θεατρικών κοστουμιών από τον Σπύρο Βασιλείου.

Σχολιάστε:

Πληκτρολογήστε το σχόλιό σας
Please enter your name here