Ο Βαπτιστής*

0
61

Αν στις μέρες μας συμπεριφερόμαστε ‹‹πτωχαλαζονικά, πλάθοντας έναν άνθρωπο που εμπιστεύεται μόνο το παρελθόν και μεταθέτει διαρκώς το μέλλον››[1], τότε υπάρχει συνεχώς κάτι  που φέγγει παρηγορητικά  στα μάτια μας σαν λάμπα πυρακτώσεως, και αυτό δεν είναι παρά το εγκώμιο του ευαγγελιστή Ματθαίου για τον Ιωάννη τον Βαπτιστή : ‹‹Μάνα ως τώρα δεν γέννησε άνθρωπο πιο σημαντικό από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή››(11,11). Το όνομα του Βαπτιστή, αυτής της παράξενης και συνάμα άκρως γραφικής φιγούρας της χριστιανικής παράδοσης πούμε έναν ορισμένο τρόπο-κινείται ‹‹μεταξύ χειροπιαστού και ανεξήγητου››[2], απαντά 90 φορές μέσα στην Καινή Διαθήκη, και ξεπερνιέται σε συχνότητα μόνο από τα ονόματα «Ιησούς», «Παύλος» και «Πέτρος». Η χριστιανική αντίληψη για τον Βαπτιστή πέρασε από μια πορεία εξέλιξης[3]: από το κατά Μάρκον(Μκ) ως κεκρυμμένος Ηλίας στο κατά Ματθαίον(Μτ) ως σύμμαχος του Ιησού εναντίον του Ιουδαϊσμού, εν συνεχεία στο κατά Λουκάν(Λκ) ως πρόδρομος στο σχέδιο της Θείας Οικονομίας, για να κορυφωθεί στο κατά Ιωάννην(Ιω) με τον πλήρη εκχριστιανισμό του ιδίου.

Έτσι, αν στο Λκ 7,35 ο Βαπτιστής και ο Ιησούς εμφανίζονται ως απεσταλμένοι της Σοφίας, στο 7,26 βλέπουμε τον Ιησού να βεβαιώνει ότι ο Βαπτιστής ‹‹περισσότερο από προφήτης››, δηλαδή πρόδρομος του Μεσσία, κάτι στο οποίο συμφωνεί και η Πηγή των Λογίων(Q)[4]: εκεί η λέξη ‘’προάγγελος’’ προσδιορίζει τον ‘’πρόδρομο’’. Η μορφή του Βαπτιστή στην Q καταλαμβάνει 20 στίχους, δηλαδή το ένα δέκατο αυτής, κάτι που αποτυπώνει το σημαντικό ρόλο που πρέπει να έπαιξε η σχέση του Βαπτιστή με τον Ιησού˙ άλλωστε, όσον αφορά τη σχέση της κοινότητας της Q με τους μαθητές του Βαπτιστή, θα πρέπει να ήταν ούτε φιλικές ούτε εχθρικές, αλλά αμοιβαίας κατανόησης. Στην Q o Βαπτιστής παραμένει έξω από τον πυρήνα του χριστιανικού κηρύγματος, έχοντας αυτόνομη προσωπικότητα. Ο  ‘’Μάρκος’’ ήταν εκείνος που τόλμησε και ενσωμάτωσε τον Βαπτιστή στο κήρυγμα, ταυτίζοντάς τον με τον προφήτη Ηλία ˙ μάλιστα κάνει λόγο για τον ‘’πάσχοντα Ηλία’’, προσδιορίζοντας κατ  ̓αυτόν τον τρόπο και τον αντίστοιχο ρόλο του Βαπτιστή  ˙  στον στίχο 5 διαβάζουμε πως ‹‹ πήγαιναν σ’ αυτόν όλοι οι κάτοικοι της Ιουδαίας και όλους τους βάφτιζε στον ποταμό Ιορδάνη, καθώς ομολογούσαν τις αμαρτίες τους››: άρα, εάν οι πάντες μετανόησαν, δεν ήταν αυτός ο Ηλίας που αναμενόταν? Ό,τι συνέβη κατά την βάπτιση του Ιησού, πάντα σύμφωνα με το Μκ, δεν μπορεί να αποδοθεί σε κάποια σχέση ανάμεσα στον Βαπτιστή και τον Ιησού, αλλά αποτελεί εσωτερική σχέση ανάμεσα στον Πατέρα και τον Υιό, με τη συμμετοχή του Βαπτιστή να προσδιορίζεται στο ελάχιστο. Είναι πολύ σημαντικό το γεγονός ότι ο Ιησούς είναι αυτός που παίρνει την πρωτοβουλία για την βάπτισή Του ˙ σ’Αυτόν προσωπικά ακούστηκε η φωνή ‹‹ εσύ είσαι ο αγαπημένος μου Υιός››(1,11): αυτή η πολύ ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια δεν συναντάται στους δύο άλλους συνοπτικούς.

Στο Ιω δεν φαίνεται να χωρά η ιδέα ενός προδρόμου του Ιησού, μια και ο Λόγος προηγείται του Βαπτιστή. Το μόνο σημείο επαφής με τη συνοπτική παράδοση είναι η προφητεία του Ησαΐα ‘’φωνή βοώντος εν τη ερήμω’’, γιατί μόνο ως φωνή ο Βαπτιστής μπορεί να εκπληρώσει το ρόλο του ως  μαρτυρία. Το βάπτισμα του Ιωάννη δεν είναι πλέον βάπτισμα ‘’εις άφεσιν αμαρτιών’’: γι ‘αυτό ο Δ’ ευαγγελιστής εξανεμίζει σταδιακά την βαπτιστική ιδιότητα του Ιωάννη, η οποία στο μυαλό των αναγνωστών θα μπορούσε να συσχετιστεί με τη μεσσιανική ιδιότητα της άφεσης αμαρτιών ˙ πουθενά δεν βλέπουμε τον Ιωάννη να επιτελεί το βάπτισμα όπως συμβαίνει στους συνοπτικούς, και πουθενά δεν αποκαλείται στο Δ’ ευαγγέλιο ως ‘’Βαπτιστής’’. Αντίθετα, διατηρείται και τονίζεται η συνοπτική αντιπαραβολή του ιωάννειου βαπτίσματος ‘’εν υδατι’’ προς το βάπτισμα του Ιησού ‘’εν πνευματι αγιω’’. Μήπως, τελικά, ο Βαπτιστής είναι απλώς ένα τυφλό όργανο στα χέρια του Θεού; Σίγουρα όχι ο διδάσκαλος του Ιησού, όπως πολλοί θα ήθελαν να τον παρουσιάσουν[5]. Αυτή η σταδιακή μείωση των περικοπών που ασχολούνται με τον Βαπτιστή ίσως είναι ένα λογο-τεχνικό ύφος εκ μέρους του Δ’ ευαγγελιστή[6] σε αγαστή σύμπνοια με τη φράση ‹‹εκείνου το έργο πρέπει να μεγαλώνει και το δικό μου να μικραίνει››(3.30): αυτές οι λέξεις είναι και το κύκνειο άσμα του Βαπτιστή ˙ ούτε καν ο θάνατός του μνημονεύεται, σε χτυπητή αντίθεση με τους συνοπτικούς. Πάντως, η αδυναμία του Βαπτιστή να κάνει θαύματα-‘’σημεία’’ αναφέρεται προφανώς από τον Δ’ ευαγγελιστή για να καταπολεμήσει διηγήσεις θαυμάτων του Βαπτιστή όπως στο Μκ. Για τον Δ’ ευαγγελιστή εξάλλου ήταν αδύνατο ο Βαπτιστής να κάνει ‘’σημεία’’, αφού και εξ’ορισμού τα ‘’σημεία’’ είναι τα θαύματα με τα οποία ο Χριστός φανερώνει τη δόξα Του ˙ ο Βαπτιστής δεν είναι ένθερμος εσχατολογικός κήρυκας της μετανοίας, αλλά αποτελεί -για τον Δ’ ευαγγελιστή- κατεξοχήν μαρτυρία για τη μεσσιανικότητα του Ιησού. Ως εκ τούτου, ακόμη και η μεταβολή του νερού σε κρασί στο θαύμα της Κανά μπορεί να συμβολίζει τον προσηλυτισμό των οπαδών του Βαπτιστή, μια και το ύδωρ είναι το κύριο στοιχείο του ιωάννειου βαπτίσματος[7].

Με άλλα λόγια, ο ρους της παράδοσης  φαίνεται (με κάποιον τρόπο) να φωταγωγείται από τη φυσιογνωμία του Βαπτιστή, και ταυτόχρονα, να ανταποκρίνεται πλήρως στον ορισμό που δίνει ο μητροπολίτης Ι.Ζηζιούλας για την παράδοση (από άποψη συνέχειας του δόγματος), δηλαδή  ‹‹όχι ως κάτι που απλώς παραδίδεται από τη μια γενιά στην άλλη, αλλά ως κάτι που διαρκώς επαναθεσπίζεται και ξαναγεννιέται εν Πνεύματι››[8]. Μόνο που ‹‹οι άνθρωποι …στο βάθος έχουν ανάγκη από αναπνοή›› [9]˙ ας αφήσουμε, λοιπόν, και τον Βαπτιστή να αναπνεύσει.

*σύμφωνα με την μελέτη του καθηγητή Π. Βασιλειάδη ‘’Ο ρόλος του βαπτιστή Ιωάννη στην ευαγγελική παράδοση’’

Η εικόνα που πλαισιώνει τη σελίδα είναι έργο του Νίκου Εγγονόπουλου.

πηγή κειμένου: Αντίφωνο

Σχολιάστε:

Πληκτρολογήστε το σχόλιό σας
Please enter your name here