Μικροαστοί όλων των χωρών ενωθείτε

4
732

    Υπάρχει μια κοινωνική ομάδα που δεν χαίρει καμίας εκτίμησης από τους κοσμοπολίτες φιλελεύθερους ή από μιά ορισμένη εκδοχή της αριστεράς, την θεωρούν σχεδόν ένα μίασμα κι αυτοί είναι οι μικροαστοί. Ο απλός δηλαδή μέσος άνθρωπος, ο οικογενειάρχης, ο μικροϊδιοκτήτης, ο καταστηματάρχης, ο μικρός έμπορος, ο βιοτέχνης, που άλλοτε είναι επιφυλακτικός και άλλοτε ευέλικτος στις αλλαγές του κοινωνικού περιβάλλοντος, ολίγον πατριαρχικός, παραδοσιακός και ενίοτε συντηρητικός. Ως προς το τελευταίο χαρακτηριστικό έχω μια παρατήρηση. Αλήθεια γιατί τις τελευταίες δεκαετίες ένα μεγάλο τμήμα της κοινωνικής και εκλογικής βάσης των ακροδεξιών κομμάτων στην Ευρώπη είναι και η εργατική τάξη; Η άνοδος του φασισμού και του ναζισμού στην Ιταλία και την Γερμανία στηρίχθηκε μόνο στους μικροαστούς ή ήταν διαταξική; Κανένας άνθρωπος δεν εξαιρείται από την ροπή για συμμετοχή σε ανήθικες πράξεις. Καμιά πράξη δεν καθαγιάζεται στο όνομα μιας ιδεολογίας ή των καλών προθέσεων.

    Οι μικροαστοί είναι μια νόθα τάξη για τους φιλελεύθερους διότι βάζουν εμπόδια, νοθεύουν την αυτορυθμιστική λειτουργία της αγοράς, προκαλούν αθέμιτο ανταγωνισμό στον βασικό πυλώνα της αγοράς που είναι οι μεγάλες επιχειρήσεις, οι μόνες ικανές για μαζική παραγωγή και οικονομίες κλίμακας. Στην νεοφιλελεύθερη ουτοπία δεν έχουν θέση τα μπακάλικα, οι μικροί αγρότες, οι μάστοροι, η μικρή βιοτεχνία. Η συγκέντρωση του κεφαλαίου και το αόρατο χέρι της αγοράς αργά ή γρήγορα θα αποκαθάρει την αγορά από αυτές τις δυσλειτουργικές ομάδες. Συν τοις άλλοις, κάθε κοσμοπολίτης φιλελεύθερος που σέβεται τον ναρκισσιστικό εαυτό του οφείλει να μισεί τα “συντηρητικά” όρια που θέτει η ζωή ενός μικροαστού- οικογένεια, παράδοση, ήθη και έθιμα- γιατί μόνο έτσι μπορεί να υπηρετήσει την εγωιστική επιδίωξη του ατομικού κέρδους και να απολαμβάνει χωρίς δεσμεύσεις, ελεύθερα, την ατομική του ανεξαρτησία.

    Οι μικροαστοί, οι μικροϊδιοκτήτες, είναι όμως και για ορισμένες εκφάνσεις της αριστεράς μια νόθα τάξη. Ανάμεσα στους δυο γίγαντες του καπιταλιστικού συστήματος, την αστική τάξη της οποίας πλέκει το εγκώμιο ο Μαρξ στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο και στον μεσσία της νέας κοινωνίας το προλεταριάτο υπάρχει ένα εμπόδιο, η μικροϊδιοκτησία, η μικρή εμπορευματική παραγωγή, που δημιουργεί σύγχυση στην ταξική αντιπαλότητα. Η αστική τάξη όμως,που επαναστατικοποιεί σύμφωνα με τον Μαρξ τα μέσα παραγωγής, θα υποτάξει την μικρή εμπορευματική οικονομία στην κεφαλαιοκρατική, αφανίζοντας τους μικροαστούς, έτσι ώστε το προλεταριάτο να εκπληρώσει τον ιστορικό μεσσιανικό του ρόλο. Ο ιστορικός αυτός ντετερμινισμός θεωρεί ότι αναπόφευκτα στο τέλος θα μονομαχήσουν τα δυο καθαρά υποκείμενα της ιστορίας, οι αστοί και οι προλετάριοι, με προδιαγεγραμμένο ποιος θα είναι ο νικητής. Η επανάσταση όμως παρά τις προβλέψεις δεν έγινε στις ανεπτυγμένες καπιταλιστικά χώρες και η αστική τάξη δεν εξαφάνισε τους μικροαστούς. Ο Λένιν όμως και ο Στάλιν εφαρμόζοντας στην πράξη τις παραπάνω δοξασίες κατέστρεψαν την αγροτική μικροϊδιοκτησία, τους κουλάκους, μετατρέποντάς τους σε εργάτες στις αγροτικές κολλεκτίβες.

    Οι μικροαστοί έχουν αναντήρητα ελαττώματα, καμιά κοινωνική τάξη δεν είναι αγία, ο λαός δεν είναι αναμάρτητος, ούτε εκ φύσεως καλός, αλλά έχουν και προτερήματα. Ο αφορισμός κατ’ αρχάς ότι “η ιδιοκτησία είναι κλοπή”, ισχύει μεν για την μεγαλοϊδιοκτησία και για τις κυρίαρχες ελίτ, αλλά μαζί με τα ξερά καίγονται και τα χλωρά. Αλήθεια ένα σπίτι, ένα μικρό χωράφι, ένα εμπορικό κατάστημα είναι κλοπή; Αλήθεια οι μικροϊδιοκτήτες είναι αναξιόπιστοι επειδή επιθυμούν διακαώς και το κατορθώνουν σπανίως να γίνουν από μικροί μεγάλοι καπιταλιστές; Οι μικροαστοί επειδή δεν είναι προλετάριοι ή κρατικοί υπάλληλοι, εξαιτίας της μικρής ιδιοκτησίας που κατέχουν έχουν ένα παράθυρο διαφυγής από τον κρατικό, γραφειοκρατικό και επιχειρηματικό έλεγχο, έχουν αυξημένα περιθώρια αυτονομίας και ανεξαρτησίας. Αυτό αποτυπώνει η έκφραση “δεν έχω αφεντικό στο κεφάλι μου”, που εκφράζει το μικροαστικό όνειρο για ανεξαρτησία. Οι μάστοροι, η μαστορική τέχνη, την οποία δυστυχώς ισοπεδώνει η υπερεξειδίκευση, η ατομική δηλαδή ιδιοκτησία σε ένα εύρος γνώσεων, έδινε ελευθερία και έλεγχο στον εργάτη-τεχνίτη σε όλο το εύρος της παραγωγής ενός προϊόντος, από την σύλληψη της ιδέας μέχρι την κατασκευή του. Το σύνολο δε της παραγωγικής διαδικασίας σε μια συντεχνία μαστόρων είχε συνεργατικά χαρακτηριστικά και χαρακτηρίζονταν από συνεχή παραγωγή καινοτομίας. Ο μικροαστός, ανάλογα με το είδος της δραστηριότητας του, έχει σε σχέση με τον βιομηχανικό εργάτη και τον υπάλληλο την ικανότητα να ρυθμίζει τον εργασιακό του χρόνο με μεγαλύτερη ευελιξία και περιθώρια εναλλαγής μεταξύ εργασίας και σχόλης. Η επιτήρηση του χρόνου εργασίας για τον βιομηχανικό εργάτη επικρέμεται σαν δαμόκλειος σπάθη πάνω από το κεφάλι του. Ένας ιδιοκτήτης γης, ενός λαχανόκηπου και ενός σπιτιού, σε σχέση με τον εργάτη γης, που εξαρτάται από τα λίγα μεροκάματα, την “ελεημοσύνη” της κοινότητας και των συγγενών, διαθέτει αυξημένη ελευθερία, την πιθανότητα να δημιουργήσει οικογένεια, έχει αξιοπρέπεια και τον διακατέχει το αίσθημα της αυτοσυντήρησης. Μήπως είναι η ώρα να αποκατασταθεί η τιμή και η υπόληψη των μικροαστών στην ιστορία;

 

Ο ζωγραφικός πίνακας που πλαισιώνει τη σελίδα (“Λαϊκή αγορά”) είναι έργο του Νικολάου Καρτσωνάκη.

4 Σχόλια

  1. Ο συγγραφέας επισημαίνει οξυδερκώς την αποδοκιμασία των «μικροαστών» ως ενιαίο στοιχείο – τόσο εξ αριστερών όσο και εκ δεξιών – της μεθόδου χειραγώγησης του Δήμου από πλευράς Διανόησης.
    Ο μέσος πολίτης ενοχοποιείται εκ γενετής, με τούτη τη λέξη, όχι για ό,τι «πράττει» μα για ό,τι «είναι», προκειμένου να υπάγεται διά βίου στις εντολές του επικυρίαρχου λόγου.

    Συνήθως ο όρος αναφέρεται σε… κάποιους άλλους… κάπου αλλού.
    # Αν μια κοινωνία ωστόσο εκδηλώσει βούληση απειθαρχίας (στον αρμοδίως ανατεθειμένο ρόλο) ανακαλείται αυτοστιγμεί ο συντριπτικός ετούτος χαρακτηρισμός, δέκτες του γίνονται αμέσως οι πάντες – και η υποταγή τού “πλήθους” στους “εκλεκτούς” αποκαθίσταται εν ριπή οφθαλμού.

  2. Πολύ εὔστοχο τό κείμενο τοῦ καθηγητοῦ Χάρη Ναξάκη. Ὁ Θουκυδίδης ἀναφέρει στό τρίτο βιβλίο τῶν Ἱστοριῶν στήν παθολογία τοῦ πολέμου ὅτι ἡ μεσαία τάξη ἐπειδή ἦταν μετριοπαθής ἐξοντώνονταν καί ἀπό τίς δύο ἀντίπαλες ἀκραῖες παρατάξεις: «Οἱ μετριοπαθεῖς πολίτες (Τά μέσα τῶν πολιτῶν στό πρωτότυπο) πού ἔμεναν οὐδέτεροι ἐξολοθρεύονταν καί ἀπό τίς δύο παρατάξεις εἴτε ἐπειδή δέν συντάσσονταν μαζί τους εἴτε πάλι ἀπό φθόνο, ἐπειδή δέν εἶχαν ἐκτεθεῖ σέ κινδύνους» (Θουκυδίδη Ἱστορία, Βιβλίο Γ, 82, μετάφραση Ν. Σκουτερόπουλος, ἐκδ.Πὀλις, Ἀθήνα 2011, σελ. 457).
    Μποροῦμε νά ποῦμε ὅτι στήν ἀρχαία ἑλληνική πολιτική φιλοσοφία ἡ μεσαία τάξη ἦταν ἡ ραχοκοκαλιά τῆς δημοκρατίας. Ὁ Ἀριστοτέλης θεωρεῖ ὅτι ἡ ἰδανική πολιτεία στηρίζεται στή μεσαία τάξη. Βλέπε στό IV Βιβλίο τῶν Πολιτικῶν 1295b τίς θέσεις τοῦ Ἀριστοτέλη γιά τό ἄριστο πολίτευμα. Εἶναι δύσκολο νά μεταφερθεῖ ὅλο τό ἀπόσπασμα ἐδῶ∙ θά ἀναφέρουμε ἐδῶ τή σύνοψη πού κάνει ὁ Κ. Γεωργούλης: «Ὁ Ἀριστοτέλης ἔμεινε πιστός εἰς τό πολιτικόν ἰδεῶδες τοῦ ἀρχαίου ἑλληνισμοῦ, ἀναγνωρίσας ὡς μονάδα τῆς ὀργανώσεως τῆς πολιτικῆς ζωῆς τήν πόλιν, τήν ἔχουσαν σύμμετρον πλῆθος πολιτῶν. Ὡς πρός τήν σύνθεσίν της ἀποφαίνεται, ὅτι ἀρίστη πόλις εἶναι ἐκείνη, ἥτις σύγκειται ἐκ πολιτῶν μέσης περιουσιακῆς καταστάσεως. Διότι ὅσοι μέν ἐκ τῶν πολιτῶν κέκτηνται μεγάλα πλούτη γίνονται ἀλαζόνες καί ἀναπτύσσουν εἰς ὕψιστον βαθμόν τήν πονηρίαν, ὅσοι δέ μαστίζονται ἀπό ἀπορίαν ἀναγκάζονται νά γίνουν “κακοῦργοι καί μικροπόνηροι”. Ὥστε ἡ ἀρίστη πολιτεία εἶναι ἡ ἀπαρτιζομένη ἐκ πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι δέν εἶναι οὔτε πολύ εὔποροι οὔτε πολύ ἄποροι» (Κωνσταντίνου Δ. Γεωργούλη, Ἀριστοτέλης ὁ Σταγιρίτης, Θεσσαλονίκη 1962, σελ 367).
    Ὁ Εὐριπίδης στίς Ἱκέτιδες στιχ. 244 γράφει (μετάφραση Τάσου Ρούσσου): «ἡ μεσαία μερίδα ἀπό τίς τρεῖς σώζει τίς πόλεις, φυλάγοντας τῆς πολιτείας τό νόμο».
    Γενικά στήν ἀρχαία ἑλληνική σκέψη εὐνομουμένη πολιτεία εἶναι αὐτή πού δέν ἔχει μήτε ἄγαν πλουσίους, μήτε ἄγαν πένητας.
    Ὅμοίως στήν Ρωμαϊκή Δημοκρατία ἡ μεσαία τάξη, οἱ μικροϊδιοκτῆτες ἦσαν ἡ βάση, ἡ σπονδυλική στήλη τοῦ στρατοῦ καί τῆς Δημοκρατίας. Ὅταν συνεπείᾳ τῶν μεγάλων κατακτήσεων ἐξέλιπε ἡ μεσαία τάξη καί ἔγινε πλέμπα ἐξέλιπε καί ἡ Δημοκρατία.

    • Και προσθέτει, φίλε Φώτη, ο Αριστοτέλης στο Γ βιβλίο των Πολιτικών, 1286β,5 : “Καθένας, αν συγκριθεί με τον ένα, τον άριστο, είναι ίσως κατώτερος, αλλά η πόλη αποτελείται από πολλούς … σε πολλά ζητήματα λοιπόν, είναι πιο σωστή η κρίση του πλήθους, απ’ ό,τι του ενός, όποιος κι αν είναι … αρκεί ν’ αποτελείται από αγαθούς άνδρες […] Έγινε φανερό πως η μεσαία τάξη είναι η καλύτερη, γιατί είναι η μόνη που δεν επαναστατεί”.
      Το ίδιο έλεγε και ο Φωκυλίδης : πολλά είναι τα άριστα στους μεσαίους κι εγώ μεσαίος θέλω να είμαι στην πόλη.

  3. Οι μικροαστοί είναι οι δημιουργοί του ανθρώπινου πολιτισμού. Η ολιγαρχική προπαγάνδα της ακροδεξιάς και της ακροαριστεράς βολεύεται να τους απαξιώνει και να τους υποβαθμίζει σε προλετάριους για να κυριαρχεί.

Σχολιάστε:

Πληκτρολογήστε το σχόλιό σας
Please enter your name here