Η πανδημία και ο πειρασμός του κολεκτιβισμού

0
487

Α. Προϋπάρχουσες οι τάσεις υποστροφής προς τον κολεκτιβισμό.

Στη Δύση το ζητούμενο της τρέχουσας συγκυρίας, πέραν της αντιμετώπισης των οικονομικών συνεπειών της πανδημίας του κορονοϊού, εμφανίζεται να είναι η κατάργηση των υπερεξουσιών που απέκτησαν οι κυβερνήσεις για να ελέγξουν την εξάπλωση του ιού.

Η ανησυχία και το ενδιαφέρον αρκετών για την διαφύλαξη των θεμελιωδών ελευθεριών είναι μεν γνήσια αλλά εκδηλώνεται κάπως όψιμα και καθυστερημένα. Και αυτό γιατί και πριν την πανδημία υπήρχε ήδη η τάση να συγκεντρώνεται τεράστιος όγκος προσωπικών δεδομένων και να αξιοποιείται από τα πολιτικά κόμματα και τις επιχειρήσεις για να χειραγωγηθεί η πολιτική συμπεριφορά και οι καταναλωτικές προτιμήσεις των πολιτών.

Ο πειρασμός  του κολεκτιβισμού, λοιπόν, προϋπήρχε της πανδημίας. Η ανθρωπολογική βάση της επαπειλούμενης υποστροφής από τον ατομικισμό στον κολεκτιβισμό είναι η μετάπτωση τις τελευταίες δεκαετίες από το υποκείμενο της αναβεβλημένης απόλαυσης στο υποκείμενο της αποχαλινωμένης ιδιωτικής επιθυμίας.

Ο πρώτος τύπος υποκειμένου αναβάλλει έλλογα την εκπλήρωση των όποιων επιθυμιών του της  στιγμής, ώστε να συσσωρεύσει τις προϋποθέσεις (σπουδές, για παράδειγμα, με στόχο την απόκτηση παντοειδών δεξιοτήτων) ικανοποίησης των επιθυμιών του στο διηνεκές. Στο δεύτερο είδος υποκειμένου δεν υπάρχει πλέον εσωτερικευμένος έλλογος έλεγχος της επιθυμίας. Ο προσανατολισμός και ο έλεγχος της επιθυμίας έρχεται από έξω και από πάνω, μέσω της χειραγώγησης της από το πολιτικό μάρκετινγκ και την εμπορική διαφήμιση.

Το υποκείμενο της αποχαλινωμένης ιδιωτικής επιθυμίας δεν είναι βιώσιμο παρά μόνον υπό την προϋπόθεση της εξάρτησης του από τις παραγωγικές ικανότητες των μεταναστών στο εσωτερικό των δυτικών οικονομιών και από τις βιομηχανικές δραστηριότητες έξω από τις μητροπολιτικές οικονομίες, στην  Κίνα ή αλλού. Η πανδημία έφερε στο φως αυτήν την αναπηρία της Δύσης. Οι δυτικές χώρες δεν κατάφεραν να προμηθεύσουν με μάσκες ούτε καν όλο το υγειονομικό τους προσωπικά.

Θα μπορούσε να πει κανείς, λοιπόν, ότι η άλλη όψη των  ισχυρών τάσεων υποστροφής της Δύσης στον κολεκτιβισμό, είναι η εξάρτηση της από την Κίνα και άλλες χώρες για την προμήθεια βασικών βιομηχανικών αγαθών ή έστω κάποιων τμημάτων τους. Τι ισχύει όμως για την Ανατολή ως προς το εξεταζόμενο εδώ ζήτημα της υποστροφής προς τον κολεκτιβισμό;

Β. Είναι η Ανατολή συλλήβδην κολεκτιβιστική;

Πολλοί φοβούνται ότι η απομυθοποίηση της Δύσης λόγω των χαμηλών επιδόσεων της στην αντιμετώπιση της πανδημίας και λόγω της αποκάλυψης των παραγωγικών της ελλειμμάτων θα στρέψει όλον τον πλανήτη στην μίμηση των επιτυχημένων μεθόδων των «δεσποτικών» ασιατικών κρατών .

Ποια είναι όμως τα επιτυχημένα αυτά κράτη και τι κοινό έχουν μεταξύ τους; Σε αντίθεση με πολλά δυτικά κράτη η Κίνα, η Σιγκαπούρη, η Ν. Κορέα, η Ιαπωνία, το Χονγκ Κονγκ και η Ταιβάν τα πήγαν πολύ καλά στην αντιμετώπιση της πανδημίας. Σε ό,τι αφορά την Κίνα, βέβαια, τα αντανακλαστικά της στην αρχή της εξάπλωσης του ιού αποδείχθηκαν τουλάχιστον νωθρά και αργά. Όταν έγινε όμως αντιληπτή η σοβαρότητα της κατάστασης λήφθηκαν αυστηρά και συντονισμένα μέτρα.

Αναζητώντας την κοινή βάση της επιτυχίας των κρατών αυτών, θα πρέπει να αποκλείσουμε τον δεσποτικό, υποτίθεται, χαρακτήρα του πολιτικού τους συστήματος. Ναι μεν στην Κίνα και τη Σιγκαπούρη υπάρχουν μονοκομματικά καθεστώτα, αλλά το Χονγκ Κονγκ έχει μιαν ισχυρή αντιπολίτευση, ενώ στη Ν. Κορέα, την Ιαπωνία και την Ταιβάν οι κοινοβουλευτικοί θεσμοί λειτουργούν ικανοποιητικά.

Αν δεν είναι ο δεσποτισμός η αιτία της επιτυχίας αυτών των κρατών, τι είναι εκείνο που τα εξόπλισε με την ικανότητά να κινητοποιούνται έγκαιρα και αποφασιστικά για να αντιμετωπίσουν δύσκολες καταστάσεις; Όλα αυτά τα κράτη μοιράζονται μια κοινή παράδοση, η οποία μάλιστα αναγεννήθηκε τις τελευταίες δεκαετίες. Η παράδοση αυτή είναι ο κομφουκιανισμός.

Στα πλαίσια αυτής της παράδοσης το κράτος στελεχώνεται από αξιοκρατικά επιλεγμένους αξιωματούχους. Και στις έξι αυτές χώρες επίσης υπάρχει προθυμία να εμπιστευθούν τους ειδικούς, τη στιγμή που στη Δύση η εμπιστοσύνη προς τους ειδικούς έχει κλονισθεί. Τέλος τα καθεστώτα αυτών των έξι κρατών, κοινοβουλευτικά ή μη, εξαρτούν την νομιμοποίηση τους από την αποτελεσματική αντιμετώπιση κρίσεων. Η «εντολή του Ουρανού» αφαιρείται από τους κυβερνώντες αν αποδειχθούν απαράσκευοι και αναποτελεσματικοί.

Η κομφουκιανή παράδοση δεν είναι κολεκτιβιστική. Είναι αντίθετα ατομικιστική. Δεσποτική και κολεκτιβιστική είναι μια άλλη κινεζική παράδοση, η νομοκρατική, η οποία όντως φαίνεται να είναι κυρίαρχη, αλλά όχι και αποκλειστική, στην σημερνή Κίνα. Η νομοκρατική παράδοση συνυπάρχει και συναρθρώνεται με τον κομφουκιανισμό, έναν «φιλελευθερισμό» με κινεζικά χρώματα, ιθαγενή και όχι εισαγόμενο και πολύ συνεκτικότερο από ηθική άποψη του δυτικού ομολόγου του .

Αν η πανδημία σηματοδοτήσει το τέλος της δυτικής ηγεμονίας στο παγκόσμιο σύστημα αυτό δεν θα οφείλεται στην ανωτερότητα του κολεκτιβισμού της Ανατολής έναντι του ατομικισμού της Δύσης, αλλά στο μεγάλο απόθεμα πολιτισμικών «καυσίμων», κολεκτιβιστικών και ατομικιστικών, που διαθέτει η Ανατολή, την ίδια στιγμή που τα δυτικά αντίστοιχα εξαντλούνται και  λιγοστεύουν.

Πηγές

Τα δύο τέρατα και η αριστερά. Για την παρακμή και τις δυνατότητες ανάσχεσής της. Του Θεόδωρου Ι. Ζιάκα. Εκδόσεις Αρμός2019.

The new cold war, the industrial dependence war. By Ghassan Kadi, for the Saker blog. May 25, 2020.

East and West. By R. Taaggart  Murphy. N.L.R 122, March-April 2020.

 

Στην εικαστική πλαισίωση της σελίδας, ένα δείγμα παραδοσιακής κινεζικής ζωγραφικής.

Σχολιάστε:

Πληκτρολογήστε το σχόλιό σας
Please enter your name here