Εξουσία, Ελευθερία και Έρωτας στη σκέψη του Πλάτωνα

9
37

ένα εγκώμιο της εξουσίας στο στέκι των αντεξουσιαστών*

Ο ομιλητής ξεκίνησε διευκρινίζοντας πως σκοπός του δεν είναι μια ακαδημαϊκή παρουσίαση της σκέψης του Πλάτωνα, αλλά το να αναζητήσει μια σύγχρονη εναλλακτική θεώρηση της εξουσίας. Μια θεώρηση θετική· τέτοια που να καθιστά την εξουσία δεκτική εγκωμίων ακόμα και σ’ ένα στέκι αντεξουσιαστών ή – όπως είπε εμφατικά – κατ’ εξοχήν σ’ ένα στέκι αντεξουσιαστών. Ο Πλάτων, είπε, είναι στην προσπάθεια αυτή ένας βοηθός ή οδηγός όσον αφορά τη γενική θέαση του ζητήματος και όχι τις επιμέρους λύσεις. Διότι, όπως είπε, η σημασία των κλασικών βρίσκεται κυρίως στον τρόπο που θέτουν το πρόβλημα και λιγότερο στις απαντήσεις που δίνουν.

Βασική ιδέα της ομιλίας ήταν πως για τη νεώτερη σκέψη εξουσία και ελευθερία είναι αντίθετα πράγματα (εξουσία σημαίνει ετεροκαθορισμός ή ετερονομία, ενώ ελευθερία σημαίνει αυτοκαθορισμός ή αυτονομία), σε αντίθεση προς τη σωκρατική παράδοση και ειδικότερα τον Πλάτωνα, όπου ελευθερία και εξουσία είναι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Για να στηρίξει την ιδέα αυτή ο ομιλητής παρέπεμψε σε τρεις κατά βάση διαλόγους: την Πολιτεία, τον Λύση και τον Αλκιβιάδη Ι. Στάθηκε στο πρώτο βιβλίο της Πολιτείας και ειδικότερα στον διάλογο του Σωκράτη με τον Θρασύμαχο, δείχνοντας πώς μέσα από τη συζήτηση αυτή ο Πλάτων διακρίνει τη λειτουργίας της αρχής (εξουσίας) από τις παράπλευρες λειτουργίες που μπορεί να συνδέονται ή να συγχέονται μ’ αυτήν, όπως π.χ. το οικονομικό κέρδος των αρχόντων. Στη συνέχεια επιχείρησε μια οντολογική θεώρηση αυτής της λειτουργίας αναλύοντας τη σχέση της φιλίας (όπως παρουσιάζεται στον Λύση) και αντιδιαστέλλοντας τον ναρκισσιστικό έρωτα του δήμου με τον πραγματικό διάλογο των ψυχών (σύμφωνα με τον Αλκιβιάδη). Κατέληξε έτσι στο συμπέρασμα πως η λειτουργία της αρχής (εξουσίας) προσφέρει στον άρχοντα την ηδονή της δημιουργίας και της υπηρεσίας του φίλου ή αγαπημένου αρχόμενου, κι αυτή είναι από μόνη της η «αμοιβή», το όφελος του άρχοντος, πέρα από άλλους μισθούς και κέρδη.

Κλείνοντας ο ομιλητής είπε πως σύμφωνα με τη θεώρηση αυτή δεν είναι η εξουσία που φθείρει τους άρχοντες αλλά η άγνοιά της. Η άγνοια δηλαδή της πραγματικής φύσης της εξουσίας ως υπηρεσίας των εξουσιαζόμενων και της οντολογικής «ικανοποίησης» που μπορεί να αντλήσει ο άρχων απ’ αυτό.

*ομιλία το βράδυ της Παρασκευής, 13 Ιανουαρίου 2012, στο πλαίσιο των Κύκλων Αυτομόρφωσης του Nosotros στα Εξάρχεια.

κατεβάστε εδώ το ηχητικό αρχείο

9 Σχόλια

  1. Θα παρακολουθήσω με μεγάλο ενδιαφέρον την ομιλία. Είμαι περίεργος αν γίνει τελικά σαφές με την ομιλία αυτή το ότι η Πολιτεία του Πλάτωνα είναι μία μνημειώδης προπαγάνδα, δηλαδή ψευδολογία, υπέρ του Ολοκληρωτισμού.

  2. Ωραία η ομιλία σου, αγαπητέ Βασίλη, νηφάλια και μεστή.
    Μάς θύμισες κάτι που τείνουμε να το ξεχάσουμε σήμερα, ότι η εξουσία μόνο όταν νοείται ως έρως, αγάπη προς τους εξουσιαζομένους, κατά τον Πλάτωνα, ή ως διακονία, θυσία για τους άλλους, κατά τη δική μας Παράδοση, μόνο τότε μπορεί να λειτουργήσει για το καλό του ανθρώπου και της κοινωνίας.

    Πολλά ευχαριστώ και στο “Αντίφωνο” που την ανάρτησε.

  3. Είναι ευχάριστο το γεγονός, ότι αρχίζουνε να πραγματεύονται ζητήματα με απολύτως πρακτικές πτυχές για όλο το κοινωνικό σύνολο και με τρόπο ο οποίος δείχνει φανερά, ότι ο πραγματευτής ενδιαφέρεται για την βελτίωση της κοινωνίας και όχι μόνο για να καταγράψει απόψεις και να τις υποστηρίξει με την ίδια λογική με την οποία θα το έκαμε με μια διδακτορική διατριβή του. Ελπίζω σταδιακά το μετέχων κοινό να μεγαλώνει διότι ο κόσμος του τόπου μας έχει ανάγκη από τέτοιες εκδηλώσεις.

  4. Αγαπητέ Νίκο,
    Φαντάζομαι γνωρίζεις τη δισημία που ενυπάρχει και στα δύο είδη του λόγου δηλ. του γραπτού και του προφορικού, αλλά στην προκειμένη περίπτωση θα ασχοληθώ με αυτήν του γραπτού.
    Επίσης γνωρίζεις ότι στον γραπτό υπάρχει το φαινόμενο της κυριολεξίας και της μεταφοράς.
    Το σύγγραμμα για το οποίο «μιλάς» δοκίμασε να το διαβάσεις μεταφορικά και θα «δείς» ότι αναφέρεται στην ψυχή του ανθρώπου – ατόμου, απλώς για να γίνει κατανοητός ο συγγραφέας χρησιμοποίησε παραστατικά, σχηματικά το παράδειγμα μιας Πόλης – Πολιτείας. Παράδειγμα μεταφοράς: όσον αφορά την αποπομπή των ποιητών από την Πολιτεία (ψυχή) μην το σκέφτεσαι με την έννοια που έχουμε σήμερα για του ποιητές πχ. Καβάφης κλπ. αλλά με την έννοια των ανθρώπων που μυθοπλάθουν, που λένε παραμύθια, που λένε ψέμματα….πχ αστρολόγοι, μάντες, ταρώ-ιστές, αλχημιστές και γενικά όλες αυτές τις παραεπιστήμες – ψευδοεπιστήμες
    Τώρα αν εμπνεύστηκε από την Πολιτεία ο Χίτλερ τότε δεν φταίει ο Πλάτωνας.(παρόμοιο σκεπτικό: αν του Χίτλερ του άρεσε το στιφάδο τότε είμαι κι εγώ ναζιστής;)
    Η ομιλία ήταν πολύ ενδιαφέρουσα και δομημένη έτσι ωστέ να είναι κατανοητή. Συγχαρητήρια στο κ.Ξυδιά.
    Δέν υπάρχει αρνητικό πρόσημο όταν μιλάμε για το άτομο, αναφέρομαι στο Σωκρατικό άτομο….άλλωστε το πρώτο στοιχείο για τη σύσταση μιας υγιούς κι ενάρετης κοινότητας – συλλογικότητας είναι το άτομο στο οποίο αναφέρομαι.
    Yπάρχει μια πιο αλτρουϊστική, μη εγωιστική, ανιδιοτελής, κοινωνική, πράξη από το να προσφέρεις ΤΟΝ εαυτό σου στην κοινωνία ως ενάρετο;;;

    Ευχαριστώ

  5. Τρεις όλες κι όλες παράγραφοι, και στις τρεις, αγαπητέ Θεοφάνη, το ρήμα [i]«εξολοθρεύω»[/i].
    Ομολογώ ότι, επί… σημειολογικού επιπέδου, με πιάνει ένα μούδιασμα.

  6. @Καστρινάκης, είπαμε, εμείς ‘ [i]ου μειξοβάρβαροι οικούμεν’[/i] ή τουλάχιστον προσπαθούμε όσο μπορούμε.
    Εσείς μπορείτε να διάγετε όπως σας ορμηνεύουν οι φίλοι σας! Δικό σας το πρόβλημα.

    Επί του θέματος, τώρα, που με τόση βια θέσατε! Λοιπόν, τόσες φορές που έχω διαβάσει το ρήμα ετούτο :‘εξολοθρεύω,’ μάλλον το έχω συνηθίσει τόσο που έχει γίνει ένα με τη φύση μου!
    Καιρός να αρχίσετε να διαβάζετε κι εσείς, παραδείγματος χάριν αυτά τα ωραία της 1ης ώρας:
    [i]«Εις τας πρωίας απέκτεινον πάντας τους αμαρτωλούς της γης, του εξολοθρεύσαι εκ πόλεως Κυρίου πάντας τους εργαζομένους την ανομίαν’[/i] και τότε να ξαναέρθετε να συζητήσουμε…
    Φύσει μισοβάρβαρον το φρόνημα της Πόλεως, @Καστρινάκη, τελεία και παύλα κι ας σας πιάνει μούδιασμα!

    Άλλη φορά να βρείτε κάτι τι πιο ‘στέρεο’ στο οποίο θα πατήσετε όταν θελήσετε να εκφράσετε την αγάπη σας προς εμένα! Το μόνο που καταφέρατε κι αυτή τη φορά ήταν να εκτεθείτε! Μη στενοχωρείσθε όμως! Όσο κι αν εκτεθείτε στα μάτια μου πάντα θα μένει τόπος όπου κάποια στιγμή θα συναντηθούμε!
    Έρρωσο

  7. «Επί του θέματος, τώρα, που με τόση βια θέσατε!»
    Εγώ, λοιπόν, ήμουν εκείνος που έθεσε κάποιο θέμα με βία; Ή μήπως αυτό σας μετέδωσε, μόνη, η δική σας συνείδηση;

    Ειδικά, όταν σας άκουσε να λαβαίνετε τον λόγο ως… αυτοπρόσωπη… ενσάρκωση της φωνής του υμνωδού.

    «Δικό σας το πρόβλημα.»
    Μεταπατερικώτατο σύνθημα!

  8. Αγαπητέ Νίκο,
    Φαντάζομαι γνωρίζεις τη δισημία που ενυπάρχει και στα δύο είδη του λόγου δηλ. του γραπτού και του προφορικού, αλλά στην προκειμένη περίπτωση θα ασχοληθώ με αυτήν του γραπτού.
    Επίσης γνωρίζεις ότι στον γραπτό υπάρχει το φαινόμενο της κυριολεξίας και της μεταφοράς.
    Το σύγγραμμα για το οποίο «μιλάς» δοκίμασε να το διαβάσεις μεταφορικά και θα «δείς» ότι αναφέρεται στην ψυχή του ανθρώπου – ατόμου, απλώς για να γίνει κατανοητός ο συγγραφέας χρησιμοποίησε παραστατικά, σχηματικά το παράδειγμα μιας Πόλης – Πολιτείας. Παράδειγμα μεταφοράς: όσον αφορά την αποπομπή των ποιητών από την Πολιτεία (ψυχή) μην το σκέφτεσαι με την έννοια που έχουμε σήμερα για του ποιητές πχ. Καβάφης κλπ. αλλά με την έννοια των ανθρώπων που μυθοπλάθουν, που λένε παραμύθια, που λένε ψέμματα….πχ αστρολόγοι, μάντες, ταρώ-ιστές, αλχημιστές και γενικά όλες αυτές τις παραεπιστήμες – ψευδοεπιστήμες
    Τώρα αν εμπνεύστηκε από την Πολιτεία ο Χίτλερ τότε δεν φταίει ο Πλάτωνας.(παρόμοιο σκεπτικό: αν του Χίτλερ του άρεσε το στιφάδο τότε είμαι κι εγώ ναζιστής;)
    Η ομιλία ήταν πολύ ενδιαφέρουσα και δομημένη έτσι ωστέ να είναι κατανοητή. Συγχαρητήρια στο κ.Ξυδιά.
    Δέν υπάρχει αρνητικό πρόσημο όταν μιλάμε για το άτομο, αναφέρομαι στο Σωκρατικό άτομο….άλλωστε το πρώτο στοιχείο για τη σύσταση μιας υγιούς κι ενάρετης κοινότητας – συλλογικότητας είναι το άτομο στο οποίο αναφέρομαι.
    Yπάρχει μια πιο αλτρουϊστική, μη εγωιστική, ανιδιοτελής, κοινωνική, πράξη από το να προσφέρεις ΤΟΝ εαυτό σου στην κοινωνία ως ενάρετο;;;

    Ευχαριστώ

  9. Το @ μπροστά από οτιδήποτε σημαίνει: “προς” (ο χαρακτήρας @ στα αγγλικά είναι βραχυγραφία· μεταγράφεται και προφέρεται ως “at”, είτε βρίσκεται μπροστά από κάποιο όνομα είτε οπουδήποτε.)

Σχολιάστε:

Πληκτρολογήστε το σχόλιό σας
Please enter your name here