Απ’ τον Αριστοφάνη στον Παπαδιαμάντη

5
121

Κωνσταντίνος Μπλάθρας

«Ο Βέγγος προέρχεται από μία παράδοση στην οποία ο κωμικός αναλαμβάνει τα κοινά βάρη, παθαίνει, με σκοπό να μάθει ο θεατής, να ταυτιστεί μαζί του κι ύστερα να λυτρωθεί», έγραψε κάποτε γι’ αυτόν ο Χρήστος Βακαλόπουλος. Ο Θανάσης Βέγγος, που λύτρωσε πολλούς από τα βάσανα, μάς άφησε χρόνους στις 3 του Μάη κι η φτώχεια μας έγινε πιότερο αβάσταχτη.
Στον φούρνο της γειτονιάς σε μια φωτογραφία ο Βέγγος, μουτζουρωμένος απ’ τη δουλειά, κρατά ένα μεγάλο καρβέλι, έτοιμος να το κόψει και γύρω του η οικογένεια, μισή ντουζίνα πεινασμένα στόματα.

Δεν ξέρω από ποια ταινία είναι αλλά δεν έχω δει κι άλλη καλύτερη εικόνα του τρόπου μας. Φαμελίτης ο Θανάσης, τρεχάτος, φιλότιμος κι ίσως γι’ αυτό πάντα πεινασμένος, είναι το ιδεόγραμμα της μεταπολεμικής Ελλάδας, η οποία έχει ξεψυχήσει πολύ πριν αφήσει την τελευταία του πνοή ο κατ’ εξοχήν πρωταγωνιστής της. Εάν η Ελλάδα συνάντησε τον κινηματογράφο, κάπου εκεί στη δεκαετία του 1960, ο Βέγγος ήτανε ο πρεσβευτής της σ’ αυτή τη νέα τέχνη. Πρεσβευτής μας στη κινηματογραφική κωμωδία αλλά και κατεδαφιστής της. Τίποτα δεν έμεινε στη θέση του μετά την επέλασή του: το σενάριο καταργήθηκε, ο ρόλος το ίδιο. Παντού και πάντα ο γνώριμος σε όλους Θανάσης, που μπουκάρει στο πανί σέρνοντας μαζί του όλη τη σκευή του Καραγκιόζη: τη λάμπα, τον τενεκέ που κάνει θόρυβο, τα Κολητήρια, τον Αγά και τον Χατζηαβάτη –πόσες σφαλιάρες δεν έχει φάει ο κινηματογραφικός του φίλος Αντώνης Παπαδόπουλος;– δίνοντας έργα ποικιλιών και μπολιάζοντας τη νέα, βιομηχανική τέχνη με όλη την παράδοση τού κωμικού που βαστάει από τον Αριστοφάνη.
Ό,τι και να πούμε για τον Θανάση Βέγγο είναι λίγο αλλά, ευτυχώς, όλοι έχουν κάτι να πουν γι’ αυτόν. Πάει καιρός, από τα πρώτα τεύχη του περιοδικού μας, που κουβεντιάζαμε για ένα αφιέρωμα στην τέχνη του. Δύσκολο όμως να τον χωρέσεις σ’ ένα αφιέρωμα, δύσκολο και για τους γραφιάδες ν’ αποτιμήσουν τον κωμικό που ο κόσμος όλος τον έχει κρυφό καμάρι, κι έτσι όλο σε αναβολή το πηγαίναμε. Τώρα που έφυγε εκείνος ίσως το πράγμα ευκολύνει αλλά και πάλι πώς να μετρηθείς μαζί του;
Το Πάσχα έπαιζε η τηλεόραση την ταινία του Ένα ασύλληπτο κορόιδο (1969) σε σκηνοθεσία δική του με τη φίρμα «Θ-Β ταινίες γέλιου». Εδώ ο Θανάσης τρέχοντας από το κουρείο του στο μπαλκόνι της κυρα-Παναγούλας, για την υπεράσπιση του ερωτευμένου Πασχάλη και στο αρχοντικό του Χαρούπογλου (Δ. Παπαγιαννόπουλος), ερωτευμένος ο ίδιος με τη μοναχοκόρη του (Ν. Κατσέλη), δίνει την πιο επίκαιρη παραβολή για τη σύγχρονη Ελλάδα. Οι Γερμανοί ξανάρχονται όχι σαν κατακτητές αλλά σαν τουρίστες-επενδυτές στην αυλή του Θανάση. Οπωσδήποτε κάποιο λάκο έχει η φάβα, και εδώ ο λάκος της αυλής κρύβει το θησαυρό που αγνοεί ο περί άλλα μεριμνών και τυρβάζων Έλληνας κουρέας. Στο τέλος, μέσα σ’ ένα πανδαιμόνιο, ο Θανάσης και η γείτονες αρπάζουν μέσα από τα χέρια των Γερμανών και των συνεργατών τους το θησαυρό. Αυτά, φυσικά, δε γίνονται μόνο στις ταινίες και αν θέλετε να καταλάβετε τι γίνεται σήμερα με το «Μνημόνιο», δείτε τον Βέγγο επί της οθόνης.
Ο Θανάσης είναι ο καλός μας άνθρωπος αλλά δεν είναι κι εύκολο κανείς να του παραβγεί, ούτε να τον καταλάβει. Δηλαδή ο κοσμάκης μια χαρά τον κατάλαβε, αλλά η διανόηση, εκτός εξαιρέσεων, δεν ασχολήθηκε μαζί του ή τον είδε γραφικά. Και οι διανοούμενοι σκηνοθέτες θέλησαν να τον σταματήσουν να τρέχει. Θυμηθείτε την ιεροσυλία του Θ. Αγγελόπουλου στο Βλέμμα του Οδυσσέα (1995). Ο ταξιτζής της ταινίας μπορεί να είναι ένας ξιπασμένος αριστερός, ο Βέγγος πάντως δεν είναι. Ούτε ο οικολόγος-δολοφόνος θηροφύλακας στο Όλα είναι δρόμος (1998) του Π. Βούλγαρη. Καλόβολος και φιλότιμος ο Θανάσης δεν αρνήθηκε ποτέ τις υπηρεσίες του μέχρι και σε πολύ κατώτερα της αξίας του τηλεοπτικά προϊόντα. Ευτυχώς που είχε από δίπλα τον Ντίνο Κατσουρίδη που του έδωσε τον πιο συγκλονιστικό ρόλο της καριέρας του σ’ εκείνο το Τι έκανες στον πόλεμο, Θανάση; που του χάρισε το βραβείο στη Θεσσαλονίκη το 1971. Ο Γιώργος Λαζαρίδης έγραψε γι’ αυτόν μερικές από τις καλύτερες κωμωδίες του και ο Πάνος Γλυκοφρύδης τον σκηνοθέτησε σε αρκετές. Όσο για τον συστρατιώτη του Νίκο Κούνδουρο, ο κινηματογράφος μας τού οφείλει, εκτός των άλλων, την ανακάλυψη αυτού του γιγάντιου κωμικού.
Τώρα, ο καλός μας άνθρωπος θα περιμένει δικαιωματικά την κατάταξή του ανάμεσα στους αγίους του σύγχρονου πολιτισμού μας. Γιατί αν ο Παπαδιαμάντης γεννιόταν στο Φάληρο το 1927 του Βέγγου μπορεί νά ’μοιαζε.

πηγή: Αντίφωνο, νέο “Manifesto”, τ. 25

5 Σχόλια

  1. Mεγάλη μορφή, όχι απλά του θεάτρου αλλά της ανθρωπότητας.
    Φεύγουν οι άνθρωποι σαν αυτόν και δεν έρχονται άλλοι.

  2. Ας κοιταχτούμε στον καθρέφτη. Ας κοιτάξουμε γύρω μας…
    Ο σημερινός μέσος Έλληνας μοιάζει καθόλου με τον “ήρωα” που ενσάρκωσε ο αείμνηστος πια Βέγγος; Τον αγαθό, αφελή, αγαπησιάρη, που το “καλό” και το “κακό” το γνώριζε όχι από τους τόμους των βιβλίων της “μόρφωσης”, αλλά από την οικογενειακή παράδοση, από τον παπά, από τη γιαγιά…
    Ο σημερινός Έλληνας είναι ο δυτικόστροφος “πολιτισμένος”, με το καθημερινό μπάνιο του, με το 2ο αυτοκίνητο, για να αποφύγει τη δυσκολία του δακτύλιου, με το άφτερ σέϊβ του, με το ουίσκι του και, πάνω απ΄όλα, την “παντογνωσία” του! Έχει γνώμη για τα πάντα!
    Η μεγάλη διαφορά του τότε με το σήμερα είναι πως ο “τότε” μέσος Έλληνας γνώριζε την άγνοιά του. Ο σημερινός δεν έχει επίγνωσή της.
    Συνέπεια αυτού είναι να αποκαλέι όσους έχουν ακόμα τις αρετές της “παλιάς εποχής”, σαν “γραφικούς”. Ο παπάς, ο δάκαλος, η γιαγιά, είναι παλιομοδίτικες έννοιες.
    Η Πατρίδα, η οικογένεια, η θρησκεία, είναι μόνο για τους γέρους.
    Το ιδανικό σήμερα είναι η οικονομική, κοινωνική, πολιτική, επιτυχία.
    Ο παλιός “μπακάλης” αντικαταστάθηκε από τον πολυκαταστηματάρχη, “σουπερ μάρκετ”. Το εμπορικό της γειτονιάς, που γνωρίζονταν με τους πελάτες έγινε “Μολ”, που σε εξυπηρετούν βαριεστημένοι και άγνωστοι υπάλληλοι, που περιμένουν να περάσει το 8ωρο για να πάνε σπίτι τους.
    Αγαπημένε μέσε συνέλληνα, γύρισε πάλι στη γνώση της άγνοιάς σου. Αγάπησε την Ελλάδα σου, πιο πολύ από τον εαυτό σου. Γίνε το “εμείς”.
    γ.κ.

  3. Gia na poume omws kai tou kakou tidikio, to kathimerino mpanio den einai kai toso asximi idea (idiaitera gia kapoin pou synergazetai me pollous allous…). Twra gia to “dytikostrofos”…as kratame mikro to kalathi…O simerinos dytikos, den exei deutero amaxi, paei me podilato sti douleia, frontizei na perna wra me tin oikogeneia tou kai krataei to pezodromio tou KATHARO.
    To kairo tou Veggou oi gynaikes den ergazontan, amaksia eixan mono oi exontes giati itan akriva ( kai oi imisoi den eixan diplwma), den ypirxan idiotika sxoleia giati oi misoi den eixan teliwsei to dhmotiko kai den ypirxan ypologistes (kai to vathos texnologias pou xreistike gia na ftiaxtoune) ..kai etsi den ypirxan psifiakou typou epikoinwnies opws kali wra auti pou kanoume edw…
    Twra oso anafora tin ATHOOTITA tou kairou tou Veggou i tapini mou gnwmi einai oti den mas ftaei se tipota i texnologia kai to perasma se mia monterna epoxi alla to koufio to kefali mas…Neoploutoi ,ksipasmenoi valkanioi…..I “gnwsi tis agnoias” einai gia autous pou exoun dialeksei na min akolouthisoun ta nea reumata pou synexei emfanizonte (texnologika , epistimonika, koinwnika) .Kalws, alla tote as xtysoume teixei gyrw mas giati an de ta dextoume kai ta afomoiwsoume emeis (me to diko mas tropo) …tha mas ta feroun alloi….Opws mas feran ton Othwna kai tos Danous prigkipes…..

  4. kapios aglos eipe kapote: “gia n katastrepseis tn eliniko politismo kai genika tn ellina prepei n tn kaneis na xasei tn pisti tou se patrida …oikogeneia kai thriskia……..” kata tn gnomh m tipota me ousia dn mas apasxolei simera…..oi perisoteroi noizontai mono gia ton euato tous..pos tha deixtoun stous girw .t pos tha bgaloun eukola lefta t opoia sthn poreia tha tous “xarisoun thn eutixia” pou onireuotan.. 🙁 ……mallon auto einai pou mas kanei diaforetikous apo tous palious…….toulaxiston ekeinoi ikseran na ektimoun kai na sebontai kapioa pragmata…. ;))

Σχολιάστε:

Πληκτρολογήστε το σχόλιό σας
Please enter your name here