Βασίλης Ξυδιάς

Απ’ τα πολλά μου βάσανα κι απ' τα πολλά μου πάθη,

σ’ ένα δενδρί ακούμβησα κι εκείνο εμαράθη.

(Αλ. Παπαδιαμάντης, «Οι Χαλασοχώρηδες»)

 

Ελπίζω να θυμόσαστε τους Οικολόγους-Εναλλακτικούς, το νεοσύστατο αυτό πολιτικό σχήμα, που –αν παρακάμψουμε τη μετριότητα που αποπνέει σε ύλες του τις εκδηλώσεις– ήταν κατά τα άλλα ό,τι μας έλειπε για να μην υπάρχει ούτε και μια μικρή μερίδα συμπατριωτών μας που να αισθάνεται μειονεκτικά έναντι των άλλων, των προηγμένων λαών της Ευρώπης. Γιατί όπως και να το κάνουμε, η οικολογία είναι από τα λίγα αποκούμπια που έχουν απομείνει για κείνες τις ταλαίπωρες ψυχές που επιμένουν να στριμώχνονται μέσα στις διάφορεςιδεολογίες του συρμού.

Σε αυτούς λοιπόν τους συμπαθέστατους θιασώτες των πάσης φύσεως πολιτικών ουτοπιών απευθύνεται τούτο το σημείωμα, σαν δυο λόγια συμπάθειας και ηθικής υποστήριξης, για να μην άγχονται με τη μετριότητα των Ελλήνων οικολόγων, λες και παίζεται η τελευταία μας ελπίδα, η εναλλακτική μας λύση, ο δεύτερός μας πλους.

Αγαπητοί φίλοι, ψυχραιμία! Έτσι κι αλλιώς, ιδεολογία είναι, θα περάσει.

Η εγκυρότητα του οικολογικού λόγου

Ας δούμε όμως σε τι εδράζεται η εγκυρότητα του οικολογικού λόγου. Γιατί προφανώς δεν εδράζεται στην αναμφισβήτητα καίρια και θεμελιώδη σημασία που έχει για τη ζωή μας η επισήμανση του περιβαλλοντικού προβλήματος. Όπως άλλωστε θα φανεί στη συνέχεια, δεν με απασχολεί καθόλου η οικολογία ως «απορρυπαντική» πολιτική δραστηριότητα. Αυτό που θέτω υπό συζήτηση είναι το πνευματικό αίτημα που η πολιτική αυτή δραστηριότητα φέρει μαζί της και χάρις στα οποίο ο οικολογικός λόγος αποκτά καθολικότητα και αυτονομία, φιλοδοξώντας να αντιπαραθέσει στο σύγχρονο πολιτισμό τις δικές του «καθαρτικές» ηθικέςκαι πνευματικές αξίες.

Αν επρόκειτο απλώς για το περιβάλλον, τη μόλυνση κλπ, δεν θα υπήρχε θέμα. Ζώντας μάλιστα στο κέντρο της Αθήνας, και με το νέφος που μας χτύπησε πρόσφατα, δεν έχω καμιά πρόθεση να αμφισβητήσω τη σοβαρότητα των περιβαλλοντικών προβλημάτων. Και μακάρι το κράτος να καταστρώσει σχετικά προγράμματα, να στελεχώσει ανάλογα τις υπηρεσίες του, να πολλαπλασιάσει τις σχετικές μελέτες, να δημιουργήσει και ειδικές θέσεις εναλλακτικής θητείας και ό,τι άλλο επιθυμούν οι οικολόγοι. Αν πάλι προτιμούν ένα πιο αυτόνομο, πιο εναλλακτικό στυλ παρέμβασης, ανεξάρτητα από το κράτος κ.τ.λ. και πάλι σύμφωνοι. Δεν θα ήταν π.χ. καθόλου άσχημο να είχαμε και μεις μια αυτόκλητη αντι-αστυνομία τύπου γκρην-πης, εκτός κι αν σας ταιριάζει περισσότερο ένας πιο μαζικός πολιτικός νεοπροσκοπισμός, που στους παλαιότερους Θα θύμιζε και λίγο τους Λαμπράκηδες. Ποιος θα είχε αντίρρηση;

Έχω όμως την εντύπωση ότι η φιλοδοξία της οικολογίας δεν μπορεί να εξαντλείται εκεί. Γιατί μια τέτοια αντίληψη θέτει το οικολογικό κίνημα εξ ορισμού στο περιθώριο της πολιτικής ζωής, στον απαραίτητο ίσως, αλλά πάντως επικουρικό ρόλο ενός λιγότερο ή περισσότερο άτεγκτου και ανυπότακτου επόπτη ή/και συμβούλου της επίσημης πολιτείας – προοπτική για την οποία δεν θα είχα προσωπικά καμιά αντίρρηση, θα πρέπει όμως να είναι σαφές ότι σε αυτήν την περίπτωση υπονομεύεται η καθολικότητα, η αυτονομία και τελικά η εγκυρότητα του οικολογικού λόγου.

Εσχατολογικό όραμα

Ας δούμε όμως το ζήτημα αυτό και από μια άλλη σκοπιά. Αν από μόνο του το περιβαλλοντικό πρόβλημα ήταν επαρκές δεδομένο για την καταξίωση της οικολογίας, τότε η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο και η ταξική αντιπαράθεση (αναμφισβήτητα δεδομένα της κοινωνίας μας) θα αρκούσαν για την εσαεί καταξίωση της κομμουνιστικής ιδεολογίας, ανεξάρτητα από τις παλινωδίες του οποιουδήποτε κομμουνιστικού κόμματος ή καθεστώτος. Όπως όμως είχε εξ αρχής υπογραμμίσει ο ίδιος ο Μαρξ –πράγμα που φρόντισε στη συνέχεια να επαναλάβει κι ο Λένιν– η εκμετάλλευση και η ταξική πάλη δεν ήταν μαρξιστική ανακάλυψη, ήταν ήδη γνωστές από την πολιτική οικονομία. Αυτό που προσέθεσε ο Μαρξ ήταν η αναγωγή του προβλήματος της εκμετάλλευσης και της ταξικής αντιπαράθεσης στον κρίσιμο μίτο – στο νήμα δηλαδή εκείνο γύρω από το οποίο διαπλέκεται όλο το πρόβλημα του ανθρώπου και της ιστορίας και που στις δυο άκρες του βρίσκεται η αρχή (η αιτία) αλλά και το τέλος (η λύση) του δράματος. Έτσι, στην προοπτική της κατάργησης της εκμετάλλευσης και των τάξεων, βρίσκει υποτίθεται η ιστορία την πλήρωσή της – και πάνω σε αυτό το εσχατολογικό όραμα θεμελιώθηκε με τόση πειστικότητα, για τόσα πολλά χρόνια και με τόσο ολέθρια αποτελέσματα, η κομμουνιστική ιδεολογία.

Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και με την οικολογία. Στην περιβαλλοντική κρίση η οικολογία δεν εντοπίζει απλώς ένα καίριο πρόβλημα. Βλέποντας στη σχέση του ανθρώπου με τη φύση τη βασιλική οδό για τη συνάντηση και την αναμέτρησή μας με τη συνολική κρίση του σύγχρονου πολιτισμού, εμφανίζεται να προσφέρει τη διάγνωση και τη θεραπεία, στην προοπτική και αυτή τη φορά ενός «εσχατολογικού» οράματος: του οράματος της γενικής «κάθαρσης» – της γενικής και οριστικής αποκατάστασης της διαταραγμένης οικολογικής ισορροπίας του γήινου οικοσυστήματος. Μέσα από την ανάλυση των περιβαλλοντικών προβλημάτων, η οικολογία εντοπίζει στη ρίζα όλων των σύγχρονων αδιεξόδων την κυριαρχική βουλιμία του ανθρώπου προς το φυσικό περιβάλλον του, η οποία καλλιεργείται στο έδαφος μιας πνευματικής αλαζονείας, μιας υπεροπτικής αντίληψης προόδου και ανάπτυξης η οποία δεν σέβεται (προσέξτε, γιατί εδώ βρίσκεται το κρίσιμο σημείο) τα φυσικά όρια. Τα όρια δηλαδή που ο φυσικός κόσμος θέτει στον άνθρωπο, ο οποίος δεν είναι και δεν πρέπει να θεωρεί τον εαυτό του τίποτα παραπάνω από ένα τμήμα, ένα μέρος, ένα μόριο, ένα στοιχείο αυτού του φυσικού κόσμου – του κοσμικού συστήματος.

Εδώ ακριβώς αρχίζουν οι δικές μου αντιρρήσεις.

Καταγγελία του πολιτισμού

Κατ’ αρχάς, αν η οικολογία καθορίζεται πράγματι από αυτόν τον ηθικό και πνευματικό πυρήνα, από το αίτημα της προσαρμογής του ανθρώπου και της κοινωνίας στην κοσμική τάξη, στους ρυθμούς και τα όρια του φυσικού κόσμου, τότε η οικολογική σκέψη αποτελεί στην ουσία της μια εκσυγχρονισμένη επιστροφή του νεώτερου δυτικού ανθρώπου (ο οποίος όμως μέσα σε αυτήν την επιστροφή του δεν παύει να παραμένει και νεώτερος και δυτικός) στη φυσιοκρατική κοσμολογική πίστη. Στην πίστη του προχριστιανικούπαγανισμού. Στον πανθεϊσμό του στωϊκισμού και της αστρολογίας.

«Σιγά την καταγγελία», θα μου πείτε. «Μα αυτό δεν το κρύβει κανείς και από μια άποψη εδώ βρίσκεται και το ισχυρό σημείο της οικολογίας». Και πράγματι! Σε αντίθεση με την ψυχρή και επίπεδη κοινωνιολογίζουσα θεώρηση των κομμουνισμών, των φεμινισμών κλπ, ξαναπιάνοντας τη σκυτάλη εκεί που την είχαν αφήσει πριν από δεκαπέντε-είκοσι χρόνια τα παιδιά των λουλουδιών, χωρίς όμως τον αφελή ρομαντισμό τους, ωριμασμένοι από τη μετέπειτα εμπειρία των ποικιλώνυμων επαναστατικών κινήσεων, οι οικολόγοι καταγγέλλουν τον πολιτισμό μας για έλλειψη πνευματικότητας και μας καλούν στην ανακάλυψη της πνευματικής ουσίας που κρύβει μέσα του ο κόσμος και στη συμμόρφωσή μας προς αυτή. Πώς; Μέσω της εγκαθίδρυσης μιας οικολογικής και όχι ανταγωνιστικής σχέσεως του ανθρώπου προς τη φύση. Μέσω της διαμόρφωσης ενός οικολογικού πολιτισμού, θεμελιωμένου σε έναν οικολογικό τρόπο ζωής.

Πνευματική υπόσταση

Έτσι είναι απολύτως φυσικό το ότι αρχίζουν σταδιακά να διαμορφώνονται μέσα στους κόλπους του διεθνούς οικολογικού κινήματος (και ιδιαίτερα στη Γερμανία) ισχυρές τάσεις που δεν αρκούνται στην περιορισμένη εμβέλεια της πολιτικής και του ρασιοναλισμού που τη χαρακτηρίζει. Και αναζητούν την ένταξη και την ολοκλήρωση της πολιτικής τους δραστηριότητας στοπλαίσιομιας ευρύτερης πνευματικής ή θρησκευτικής εμπειρίας, με συνηθέστερες περιπτώσεις τη στροφή προς τον Ινδουϊσμό και το Βουδισμό (κατάλληλα εννοείται εξευρωπαϊσμένους). Πρόσφατα μάλιστα είχαμε τον ιεροπρεπέστατο εορτασμό της «ημέρας της γης». Εορτασμόγια τον οποίο οι ίδιοι οι οργανωτές του διαδήλωναν ευθαρσώς την πρόθεσή τους να αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο, αναδεικνύοντας τη βαθύτερη πνευματική υπόσταση της Γης. Δηλαδή της γης ως ενιαίου αυτορυθμιζόμενου οικοσυστήματος, ως ζωντανού οργανισμού και οίκου του ανθρώπου ή –πράγμα που είναι ένα και το αυτό– ως θεάς Γαίας, μητέρας της ζωής και των θεών και τροφού των ανθρώπων.

Αγοραίος μεταμοντερνισμός ή κιτς πολιτισμών; «Όχι», θα μου πείτε, «είναι η ειλικρινής ομολογία του πολιτισμού μας που αναγνωρίζει τον οικολογικό χαρακτήρα παλαιότερων παραδόσεων και αισθάνεται την ανάγκη να μπολιαστεί γόνιμα από αυτές». Ας είναι. Το πρόβλημα δεν είναι εκεί. Κι αν μας προκύψουν και κανά δυο πιστοί του Απόλλωνα και γίνει και καμιά τελετή στην Ακρόπολη παρουσία εκπροσώπων της ΕΟΚ και βουδιστών μοναχών δεν χάλασε ο κόσμος. Το ουσιαστικό πρόβλημα, δηλαδή το πνευματικό, πολιτισμικό –και πολιτικό αν θέλετε– πρόβλημα είναι άλλο. Ότι όπως είπαμε και πριν, είτε με τις θρησκευτικοπρεπείς της τελετουργίες είτε με τις ορθολογιστικές της αναλύσεις, η οικολογία απαντά στην αναπτυξιακή και υπαρξιακή αυθαιρεσία του συγχρόνου ανθρώπου καλώντας τον να συμβιβαστεί με τα βιοφυσικά δεδομένα της ύπαρξής του και να προσαρμοστεί στα όρια και τους νόμους του φυσικού κόσμου. Καλώντας τον δηλαδή σε μια ομολογία πίστεως στην οντολογική ανελευθερία του ανθρώπου.

Οντολογική αποξένωση

Και το πράγμα γίνεται ακόμα χειρότερο από τη στιγμή που η επαγγελλομένη έξοδος από τα όρια του δυτικού πολιτιομού είναι ψευδής. Προσπαθώντας να εμβαθύνει στις πηγές του δυτικού πολιτισμού, η οικολογία, εντοπίζει μεν σωστά την αιτία του λεγόμενου «οικολογικού προβλήματος» στην οντολογική αποξένωση του εξατομικευμένου ανθρώπου από το κοσμικό χωροχρονικό του πλαίσιο. Προσπερνά όμως με τη χαρακτηριστική αφέλεια όλων των πολιτικών ουτοπιών τις εσωτερικές ψυχικές διαστάσεις της οντολογικής αυτής αποξένωσης και την πραγματική της σχέση με την τραγική περιπέτεια της ανθρώπινης ελευθερίας. Αντιπροτείνει έτσι στον ατομικιστικό ανθρωποκεντρισμό τη δική της ολιστική κοσμοκεντρική θεώρηση, χωρίς βέβαια να υποψιάζεται τον αυτοεγκλωβισμό της στις θεμελιακές «προκαταλήψεις» του πολιτισμού που θέλει να καταγγείλει.

Η τραγική ειρωνία είναι ότι για να θεμελιώσει αυτό το εντελώς «δυτικό» δίλημμα, ο οικολογικός λόγος αισθάνεται πολλές φορές την υποχρέωσηνα το διατυπώσει και να το κατανοήσει υπό το φως των διαφορών και της αντίθεσης του δυτικού προς τους παλαιότερους, τους «οικολογικούς» πολιτισμούς. Όμως η αντίθεση αυτή, έτσι όπως η οικολογία την κατανοεί και προσπαθεί να την χειριστεί, είναι πλαστή.

Πίστη και κοσμική τάξη

Η οικολογική σκέψη αγνοεί ή παρακάμπτειτην τραγική αγωνία των προχριστιανικών πολιτισμών. Την αγωνία τους να συμβιβάσουν την πίστη τους στις δυνάμεις και τις αναγκαιότητες της κοσμικής τάξης με τη συνείδηση της ελευθερίας και της ιδιαιτερότητας του ανθρώπου. Αυτή όμως η ένταση είναι που έδινε στις πνευματικές αναζητήσεις της αρχαίας Ελλάδας και στις ανατολικές θρησκείες τονδυναμικό τους χαρακτήρα. Παρακάμπτοντας αυτήν την εσωτερική αγωνία, σαν κλασικοί πουριτανοί ριζοσπάστες ηθικιστές, οι οικολόγοι δανείζονται από την πνευματικότητα των ανατολικών θρησκειών ή όποιων άλλων «οικολογικών» παραδόσεων ό,τι τους είναι χρήσιμο για να επενδύσουν τη συμβατική τους ηθική, της προσαρμογής του ανθρώπου στα όρια και στην αυτορρυθμιστική τάση των φυσικών οικοσυστημάτων.

Έτσι η οικολογία δεν μπορεί να δει ότι ο δυτικός πολιτισμός, παρ’ όλη τη βαρβαρότητα και την έλλειψη πνευματικότητας που τον διακρίνει, παρ' όλη την αμαρτία, την αστοχία που τον καθορίζει, παρ’ όλο τονθάνατο που παράγει, διαφυλάττει στα σπλάχνα του (κακοποιημένη βέβαια) μια πνευματική παρακαταθήκη που τον καθιστά ανώτερο από όλη τη σοφία και την πνευματικότητα της αρχαιότητας, των ανατολικών θρησκειών και κάθε άλλου είδους φυσιολατρικής μεταφυσικής και μαγείας. Κι αυτή η πνευματική παρακαταθήκη είναι η συνείδηση του αυτεξούσιου, της ελευθερίας του ανθρώπου και η αποδοχή του ηγεμονικού του ρόλου έναντι του υπόλοιπου φυσικού κόσμου. Αυτά ακριβώς δηλαδή που η οικολογία θεωρεί ως πυρήνα και πνευματικήαιτία του οικολογικού προβλήματος, χωρίς να βλέπει ότι η διαστροφή του πολιτισμού μας οφείλεται στην κακοποίηση αυτών των δωρεών με τις οποίες ειναι προικισμένος ο άνθρωπος, στον σφετερισμότους προς χάριν ενός εγωπαθούς ατομικιστικού ανθρωποκεντρισμού.

Το αντίδοτο

Το αντίδοτο βέβαια σε αυτή την περίπτωση δεν θα έπρεπε να είναι η υποβάθμιση του ανθρώπου, αλλά η αναβάθμιση της φύσης. Εν ονόματι όμως τίνος; Εν ονόματι ποιαςαξίας ή στη βάση ποιας ζωτικής αρχής ή ανάγκης θα επιτευχθεί η αναβάθμιση της φύσης και η ταυτόχρονηδιατήρηση του αυτεξούσιου και του ηγεμονικού ρόλου του ανθρώπου; Αφού για τονσύγχρονο άνθρωπο δύο είναι οι μόνες δυνατές αξίες: ή ο αυτοτελής άνθρωπος ή ο αυτοτελής κόσμος. Επομένως η ανάρρησηστονθρόνο του ενός, συνεπάγεται αναγκαστικά την πτώση του άλλου. Αν ο Καρτέσιος θεμελίωσε τις βεβαιότητές του στην ατομική υποκειμενική συνείδηση, συμβάλλοντας έτσι καθοριστικά στην ανάδυση του αυτοτελούς ατομικού ανθρώπου, κι αν στη συνέχεια οι διάφοροι ανθρωποκεντρικοί ολισμοί (εθνικισμός, σοσιαλισμός κλπ) θεμελίωσαν σε κάποιο συλλογικό υποκείμενο (π.χ. έθνος, τάξη) την αυτοτέλεια των ιστορικών κοινωνικών φαινομένων, βλέπουμε τώρα την οικολογική σκέψη να κατασκευάζει το οικοσύστημα, αυτό τοασυνείδητο(και όχι πάντα) φυσικό «υποκείμενο» για να θεμελιώσει σε αυτότην αυτοτέλεια του φυσικού κόσμου. Η οικολογία, σαν γνήσιο και πιστό τέκνοτου πολιτισμού που θέλει να καταγγείλει, εγκλωβίζεται στο αδιέξοδο και καταλήγει πολύφυσιολογικά στο συμπέρασμα ότι το κρίσιμο δίλημμα είναι το δίλημμα ανάμεσα στον ατομικιστικό ανθρωποκεντρισμό και στον ολιστικό κοσμοκεντρισμό.

Οδηγούμαστε έτσι σε μια ακόμα αναπαραγωγή του πνευματικού διλήμματος που κατ’ επανάληψη δίχασε τονδυτικό άνθρωπο και παρέσυρε σε ατέρμονες και αδιέξοδεςδιαμάχες τη Δύση. Θυμίζω για παράδειγμα τις διαμάχες μεταξύ του μυστικιστικού ψυχολογισμού και του νομικισμού της δυτικής εκκλησίας, μεταξύ του ανθρωποκεντρισμού του Αυγουστίνου και του κοσμοκεντρισμού του Ακυινάτη, μεταξύ του νομιναλισμού και του σχολαστικισμού, του προτεσταντισμού και του καθολικισμού, του διαφωτισμού και του ρομαντισμού, του φιλελευθερισμού και του μαρξισμού κ.ο.κ.

Δεν μας αρκούσε δηλαδή το νέφος, η οικολογία μας έλειπε!

 

Αρχική δημοσίευση: Περιοδικό “Αντί”, Ιούνιος 1990, τ. 440, σελ. 38-39.

Πηγή: “Πάνδημος” (ψηφιακή βιβλιοθήκη Παντείου Πανεπιστημίου)

http://pandemos.panteion.gr/index.php?lang=el&op=record&type=&page=0&pid=iid:15302&q=isMemberOfCollection-cid:486

Βλ. και: Β. Ξυδιάς, Αρμονία ή αγάπη; Ξαναδιαβάζοντας μια χριστιανική κριτική στην Οικολογία 27 χρόνια μετά (Αντίφωνο, 1/9/2017). Αναλυτικό επεξηγηματικό σημείωμα του αρθρογράφου σχετικά με το γιατί γράφτηκε και πού ακριβώς στόχευε το παραπάνω κείμενο του 

πηγή: Aντίφωνο

  • No comments found

Leave your comments

Post comment as a guest

0
Your comments are subjected to administrator's moderation.
terms and condition.

Ἐτικέτες Συγγραφέων

Agamben   Alicin   Badiou   Barth   Bell   Berdyaef   Breck   Buntig   Chesterton   Clement Steiner   Dworkin   Elliot   Ellul   Evdokimov   Heidegger   Lacan   Lash   LeGoff   Lepeltier   Levinas   Losky   Malson   McGilchrist   Muse   Orwell   Pastoureau   Polony   Popper   Postman   Rawls   Rifkin   Sherrard   Skolimowski   Smith   Solzhenitsyn   Swartz   Szazs   Tarkofsky   Unger   Weil   Zirar   Zoja   Αγγελής Δ.   Αμάραντος Σ.   Ανδρουλιδάκης Α.   Ανδρουλιδάκης Κ.   Αρανίτσης Ε.   Βακαλόπουλος Χρ.   Βαμβουνάκη Μ.   Βαρδής Μ.   Βαρθαλίτης Γ.   Βιρβιδάκης Στ.   Βραχνός Κ.   Γεωργίου Θ.   Γρηγοράτος Μ.   Δανέζης Μ.   Διαμαντής Α.   Ζάχος Κ.   Ζιώγας Απ.   Ζουράρις Κ.   Ζώης Ι.   Ιωάννου Δ.   Ιωαννίδης Γ.   Καλογερόπουλος Α.   Καραμπελιάς Γ.   Καστρινάκης Γ.   Κατρούτσος Χρ.   Κιουρτσάκης Γ   Κομνηνός Στ.   Κονδύλης Π.   Κοροβίνης Β.   Κοσμόπουλος Δ.   Κουτρούλης Σ.   Κουτσουρέλης Κ.   Κούκος Σ.   Κυριαζόπουλος Σ.   Κωνσταντούδης Β.   Κόσσυβα Σ.   Λυγερός Ν.   Μαλεβίτσης Χ.   Μανουσέλης Σ.   Μαυρίδης Ν.   Μαυρόπουλος Δ.   Μητραλέξης Σ.   Μπάρλας Γ.   Μπαλτάς Δ.   Μπλάθρας Κ.   Ναξάκης Χ.   Νευροκοπλή B.   Ντόκος Γ.   Ξυδάκης Ν.   Παντούλας Θ.   Παπαγιάννης Α.   Παπαθανασίου Θ.   Παπαναγιώτου Ι.   Πρεβελάκης Γ.Σ.   Προγκίδης Λ.   Ροδίτης Α.   Σακελλαρίου Μ.   Σαλεμής Γ.   Σκλήρης Δ.   Σουφλέρης Στ.   Σταματελόπουλος Λ.   Σταυρόπουλος Β.   Σχοινάς Φ.   Τάσης Θ.   Τσιρόπουλος Κ.   Τσιτσίγκος Σ.   Φαραντάκης Π.   Φεραίος Χ.   Χαραλαμπίδης Κ.   Χατζηαντωνίου Κ.   π. Γιάγκου Β.   π. Γκανάς Ε.   π. Γοντικάκης Β.   π. Ζηζιούλας Ι.   π. Θερμός Β.   π. Παπαδόπουλος Χ.   π. Φάρος Φ.   JoelLipman.Com

Εισάγετε έγκυρο email για την εβδομαδιαία ενημέρωση. (Ελέγχετε τα spam ή τα promotion emails σας)
Η εβδομαδιαία αντιφωνική επισκόπηση καταχωρείται συνήθως στα spam ή στα promotion emails σας.
Δημητρης Ιωαννου
Αγαπητέ Δημήτρη, πράγματι δεν αναφέρθηκα στο «συνείναι», για το οποίο όμως υπονόησα κάποια πράγματα....
Θ.Ζιάκας
Για τη δημοσίευση του παρόντος άρθρου στο περιοδικό Ερμής ο λόγιος, είχα στείλει ένα διευκρινιστικό ...
Μιχάλης Ν. Σταμπούλης
Ειλικρινή καί θερμότατα συγχαρητήρια !
Οφειλόμενη - από μακρού - αναγνώριση καί τιμή.
Καί Ακαδημαϊ...
Δημήτρης
Υπάρχουν ελλείψεις στο άρθρο όσον αφορά στην έννοια του συν-είναι (Mitsein) στην οποία περιέργως δεν...
Θ.ΖΙΑΚΑΣ
Απαντώντας στον αγαπητό Στέφανο θα πρόσθετα τις ακόλουθες εισαγωγικές επί του θέματος διευκρινίσεις....
Άρης Νούλης
Εμπειρία παιδευτική. Τρεις πνευματικοί, δημιουργικοί, άνθρωποι να καταθέτουν τους γόνιμους στοχασμού...
Στέφανος
Πολύ-πολύ ενδιαφέρον. Και οι τρείς ομιλίες εξαιρετικές και φωτεινές.
Θα μπορούσε ο αγαπητός κ. Ζιά...

Nοιάζομαι δηλαδή Μοιράζομαι