Ηλίας Λιαμής

 
Τον γέρο Σκρουτζ τον γνώρισα στο σινεμά. Ήταν το δώρο των γενεθλίων μου, μέσα Νοέμβρη, εκεί προς τα μέσα τής δεκαετίας του '70. Η τηλεόραση δεν είχε μπει ακόμη στο σπίτι μας, αν και όλοι, συγγενείς και φίλοι, την είχαν ήδη μετατρέψει ήδη σε ιερό βωμό της οικογενειακής εστίας. Η έλλειψη όμως αυτή στο δικό μου σπίτι άφηνε σε μένα και τον αδελφό μου περιθώρια για γοητευτικές εμπειρίες, όπως αυτήν του σινεμά με τη γλυκιά παρέα τού πατέρα μου.
Αν και τα Χριστούγεννα αργούσαν κομμάτι, μια ατμόσφαιρά προσμονής γέμιζε ήδη τον αέρα της Αθήνας, τις βιτρίνες της και τις κινηματογραφικές της αίθουσες.  Ο τίτλος «Το πνεύμα των Χριστουγέννων» δε μού ΄λεγε κάτι, οι πατρικές εγγυήσεις όμως για ένα «πολύ ωραίο έργο» άφηναν πολύ... ελπιδοφόρες προοπτικές.
Από κείνη την πρώτη φορά δε θυμάμαι τόσο τα μηνύματα ή τους πρωταγωνιστές. Στη μνήμη μου έχει μείνει ακόμη η σκοτεινή μορφή τού τρίτου πνεύματος,. Του πνεύματος του μέλλοντος. Φορούσε μια κουκούλα, ήταν σιωπηλό και μόνο με κινήσεις προειδοποιούσε τον Σκρούτζ για την οικτρή κατάληξή του. Η σκηνή μπροστά στον τάφο τού γέρο-τσιγκούνη ήταν όντως επιβλητική, ιδίως μάλιστα η στιγμή που τραβάει την κουκούλα και αποκαλύπτει ένα απεχθές πρόσωπο με άδεια μάτια, ίδιος με κακό εφιάλτη των παιδικών μου ονείρων.
Από τότε, το έργο το ξαναείδα πάμπολλες φορές με διαφορετικό καστ ηθοποιών. Πάντα όμως περίμενα τη σκηνή αυτής της αποκάλυψης και όταν έφτανε, πάντα είχα την τάση να κλείσω τα μάτια, αν και ποτέ δεν γεύτηκα ξανά εκείνη την παιδική μου τρομάρα. Αυτή η συχνή επανάληψη με οδήγησε σταδιακά στα υπόγεια μονοπάτια του μυαλού τού συγγραφέα, του Κάρολου Ντίκενς. Και από εμπειρία κατάλαβα τι σημαίνει «αθάνατο έργο». Πολλές φορές αναρωτήθηκα: Τι διαχρονικό, τι πανανθρώπινο έχει αγγίξει αυτή η ιστορία;  Πώς μένει τόσο ζωντανό σα να γράφτηκε χθες, πώς ακόμη με γεμίζει με φως η κατάληξή του, τριάντα πέντε χρόνια μετά την πρώτη μου εκείνη προβολή;
Υποψιάζομαι, πως το πρώτο είναι εκείνη η επιστροφή του Σκρούτζ στα εφηβικά σταυροδρόμια των μεγάλων του αποφάσεων και των λανθασμένων του επιλογών. Εκεί, που νέος ακόμη, παλικαράκι, αφήνει το αγαπημένο του κορίτσι να φύγει από τη ζωή του, καθώς το κυνήγι της  επιτυχίας και του πλούτου έχει μαράνει κάθε ευαισθησία. Εκείνο όμως που φέρνει δάκρυα στα μάτια, είναι το ότι ο Σκρούτζ, γέρος πια, παρατηρητής της ίδιας του της ζωής, ξαναβρίσκει κάτω από τη στάχτη των γηραιών του τη σπίθα της αλλοτινής του ζωής. Ο Σκρουτζ είναι ακόμη ζωντανός. Κάτω από τη τσιγκουνιά του, ένα «Αχ» τρεμοσβήνει, που τον κάνει να φωνάζει στην ίδια την νεανική μορφή του:
«Τρέχα πίσω της, μη την αφήσεις να φύγει, δεν έχεις ζωή μακριά της».
Κανείς όμως δεν ακούει.
Το δεύτερο είναι το παρόν.  Και στο παρόν ένας θάνατος ετοιμάζεται. Ο Τιμ, το ανάπηρο παιδάκι θα πεθάνει. Στο παγωμένο του γραφείο, όλα τα παιδάκια είναι για τον Σκρούτζ άχρηστα στόματα, όπως είναι σήμερα για μας κάποιες μελαψές φιγούρες των δελτίων ειδήσεων. Τώρα όμως, την ώρα της επίσκεψης τού πνεύματος τού παρόντος, το παιδάκι παίρνει όνομα. Το λένε Τιμ. Και ο επικείμενος θάνατος τού Τιμ είναι αβάσταχτος. Ο γερο-φίλος μας συντρίβεται.
«Πες μου, θα πεθάνει;», ρωτάει το πνεύμα.
Κι εκείνο, ειρωνικά, «Τι σε νοιάζει;», του απαντάει, «ένα άχρηστο στόμα λιγότερο».
Και τότε, κάτω από τα σεντούκια με τις λίρες, πίσω από τα τεφτέρια μ΄ όσους του χρωστάνε, ο Σκρουτζ κι  εμείς μαζί του, ξαναβρίσκουμε μια καρδιά που ακόμη μπορεί και νοιάζεται. Χρόνια τώρα, κάθε φορά που η ταινία αυτή διεκδικεί ένα νέο χώρο στην καρδιά μας, οι οθόνες, την ώρα εκείνη,  γεμίζουν από ένα «κρακ», εκείνο το ευλογημένο «κρακ» της συντριμμένης καρδιάς, που ξαναβρίσκει το φυσικό της.
Το τρίτο δεν είναι το πνεύμα του μέλλοντος, που ίσως περιμένατε. Πάντα οι σκηνές με αυτό ήταν γεμάτες μελαγχολία και απειλή. Με το παιδικό μου μυαλό τις έσπρωχνα για να τελειώσουν γρήγορα. Η ψυχή μου πάντα ζήταγε, ακόμη ζητάει, το ξημέρωμα. Εκείνο το ξημέρωμα των Χριστουγέννων, που ο Σκρούτζ με το άσπρο νυχτικό και τις παντόφλες τρέχει πάνω στο φρέσκο χιόνι, φωνάζοντας:
«Δεν είναι αργά, ακόμη ζω, ακόμη ζω!».
Χρόνια τώρα κολυμπάω με άφατη χαρά σ΄ αυτή τη θάλασσα της ολοκληρωτικής αλλαγής, του αναποδογυρίσματος όλων των δεδομένων της ιστορίας που φέρνει η σκηνή αυτή. Δεν νομίζω να έχω ποτέ συνειδητοποιήσει πιο έντονα απ΄ ό,τι στο σημείο αυτό της ταινίας, το δώρο του χρόνου, αυτού του χρόνου, που τον κακίζουμε για τη  βιασύνη του, αυτού του χρόνου που περιμένει το «κρακ» της καρδιάς μας, για να μας δώσει τα κλειδιά του παράδεισου, ήδη από δω, από τούτη τη ζωή.
Είναι και κάτι ακόμη: ο Σκρόυτζ, το πρωί των Χριστουγέννων, μας παίρνει από το χέρι και μας τραβάει στην τρέλα της αγάπης του, στην τρέλα της ευγνωμοσύνης του, στην σαλότητα της ελευθερίας για τα περίεργα βλέμματα των άλλων. Ενοποιώντας μέσα του τον χρόνο, έχει ενσωματώσει τον κόσμο, κι έτσι η γνώμη του κόσμου για τα καμώματά του τού είναι ξένη. Τρέχει σα τρελός στους παγωμένους δρόμους, γελάει και κλαίει μαζί, φιλάει και εύχεται όποιον συναντάει, δίνει λίρες σ΄ εκείνους που μόλις το περασμένο βράδυ πέταξε έξω, μπαίνει απρόσκλητος στο σπίτι του ανιψιού του και γίνεται η πηγή της χαράς στη Χριστουγεννιάτικη γιορτή.
Και το θαύμα: Η αγάπη του δεν είναι ένα χυμένο υγρό σε μια στιγμή παροξυσμού. Είναι ένα καλοκουρδισμένο μηχανάκι, που θέτει στόχους και μέθοδο να τους υλοποιήσει. Θυμάστε: Θα στείλω στον ανιψιό μου τη  μεγαλύτερη γαλοπούλα, εγώ θα αναλάβω τον Τιμ, τόσα εκεί, έτσι εδώ. Όλη η δομή του μυαλού του, όλα τα ταλέντα του, τα επιστρατευμένα στη μιζέρια και την καρμοιριά, μεταμορφώνονται τώρα σε εργαλεία ενός παροξυσμού μοιράσματος.
«THE END», γράφει το πανί. Τα φώτα ανάβουν κι οι θεατές αναρωτιούνται αν θα δεχθούν και φέτος την επίσκεψη των τριών πνευμάτων, την τριπλή  θεόσταλτη δωρεά της κάθαρσης από τα λάθη του παρελθόντος, της αυτογνωσίας του παρόντος και της μεταμόρφωσης μιας ζωής χωρίς τέλος.
Τα τρία δικά μου πνεύματα με επισκέπτονται κι  εμένα κάθε χρόνο το βράδυ των γενεθλίων μου. Πολλοί τα ξεχνούν, πολλές φορές, ακόμη κι εγώ ο ίδιος. Εκείνα ποτέ. Οι γονιοί μου και Εκείνα ποτέ.  Πάντα έρχονται, μαζί και τα τρία. Παρελθόν, παρόν και μέλλον με δώρο δυο κουβέντες το καθένα. Κάθε χρόνο ακούω τα ίδια λόγια, τα λόγια που ακόμη δεν τα έχω βαρεθεί:
 
         «Έσφαλες άπειρα,
             μ΄ ακόμη ζεις,
             κι άνθρωποι και Θεός,
             αυτός που όπου να΄ ναι γεννιέται
              περιμένουν ανυπόμονα
              το «κρακ»  της καρδιά σου»  
 
Στην πλαισίωση, φωτογραφικό κολάζ με τον Κάρολο Ντίκενς.
 

People in this conversation

  • Άρης Νούλης

    Έξοχο ! Τίποτε άλλο. Καμμία απόπειρα θετικής κριτικής για την γαληνεμένη ταραχή του άρθρου σου.
    Κύριε Λιαμή σ' ευχαριστώ για την αγαλλίαση που προσέφερες στην καρδιά μου, μέρες που έρχονται !
    Ευλογημένα Χριστούγεννα.

    0 Like
  • Μιχάλης Ν. Σταμπούλης

    Φίλε τής ψυχής, τής νιότης καί τής ωριμότητάς μου Ηλία,

    Άν σού πώ οτι δάκρυσα διαβάζοντας τό αισθαντικό - καί πάντα επίκαιρο - άρθρο σου, μήν τό αποδώσεις, σέ παρακαλώ, σέ μιά "γεροντική ευσυγκινησία" που μού καταλογίζει, γενικώς, η Ειρηνική μου συμβία.

    Γιατί ήταν πράγματι συγκινητικό - καί σημειολογικό -, όχι μόνο γιά παλίμπαιδες, ιδιαίτερα μάλιστα γιατί οι περιγραφόμενες καταστάσεις ουδόλως εξέλιπαν μέ τά χρόνια που πέρασαν, αλλ' ίσως εντάθηκαν, στήν κλίμακα πλέον τών "αγορών" τών αποπροσωποποιημένων Σκρούτζ, όμως αμετανόητων, φεύ, καί γι' αυτό πιό καταστροφικών γιά τόν οικουμενικό τους περίγυρο.

    Αλλά καί γιατί, σέ μιά προσωπική εσοψία, μού θύμισαν τά χρόνια που κι' εγώ έννοιωθα καί φερόμουν σάν μιά χρηματομηχανή, μάλιστα εκ συνηθείας, μακράν τών προγονικών αρετών, τής ουσίας τής Πίστης μας καί τού νοήματος τής ζωής μας.

    Καί δέν ξέρω άν πράγματι αναφέρομαι στό παρελθόν ή καί στό σήμερα, επιζητών πάντως ολόψυχα νά νοιώσω αυτό τό ψυχότροπο, ευεργετικό "κράκ", που εσένα σέ συγκλόνισε εγκαίρως καί παιδιόθεν.

    Τό σχόλιό μου αυτό, επίτρεψέ μου - πέραν τής ενθύμησής μου καί τιμής, που πρώτος εσύ αποδίδεις ευγνωμόνως, μέσω τής αναφοράς σου, πρός τόν συνταρακτικό πατέρα σου καί Μέντορα/ φίλο μας +Νίκο καί τήν αξέχαστη μητέρα σου - νά τό απευθύνω καί πρός τόν όψιμο φίλο μου - καί ενθουσιαστικό σου σχολιαστή - Άρη Νούλη, μέ τήν ευρυμάθειά του καί τά απανωτά "κράκ" που σημάδεψαν τήν ζωή του, ανακαινίζοντάς του "ως αετού" τήν πνευματική του νεότητα, τείνοντας πρός αυτόν χείρα καί αίτημα καταλλαγής καί αλληλοπεριχώρησης, εν συμφωνία ή διαφωνία τών σκοπούμενων ως καλοκάγαθων - αμφοτέρωθεν - προσεγγίσεών μας.

    Καλά Χριστούγεννα και ευλογημένος ο Καινούργιος Χρόνος / Μιχάλης Ν. Σταμπούλης

    0 Like

Leave your comments

Post comment as a guest

0
Your comments are subjected to administrator's moderation.
terms and condition.

Ἐτικέτες Συγγραφέων

Agamben   Alicin   Badiou   Barth   Bell   Berdyaef   Breck   Buntig   Chesterton   Clement Steiner   Dworkin   Elliot   Ellul   Evdokimov   Heidegger   Lacan   Lash   LeGoff   Lepeltier   Levinas   Losky   Malson   McGilchrist   Muse   Orwell   Pastoureau   Polony   Popper   Postman   Rawls   Rifkin   Sherrard   Skolimowski   Smith   Solzhenitsyn   Swartz   Szazs   Tarkofsky   Unger   Weil   Zirar   Zoja   Αγγελής Δ.   Αμάραντος Σ.   Ανδρουλιδάκης Α.   Ανδρουλιδάκης Κ.   Αρανίτσης Ε.   Βακαλόπουλος Χρ.   Βαμβουνάκη Μ.   Βαρδής Μ.   Βαρθαλίτης Γ.   Βιρβιδάκης Στ.   Βραχνός Κ.   Γεωργίου Θ.   Γρηγοράτος Μ.   Δανέζης Μ.   Διαμαντής Α.   Ζάχος Κ.   Ζιώγας Απ.   Ζουράρις Κ.   Ζώης Ι.   Ιωάννου Δ.   Ιωαννίδης Γ.   Καλογερόπουλος Α.   Καραμπελιάς Γ.   Καστρινάκης Γ.   Κατρούτσος Χρ.   Κιουρτσάκης Γ   Κομνηνός Στ.   Κονδύλης Π.   Κοροβίνης Β.   Κοσμόπουλος Δ.   Κουτρούλης Σ.   Κουτσουρέλης Κ.   Κούκος Σ.   Κυριαζόπουλος Σ.   Κωνσταντούδης Β.   Κόσσυβα Σ.   Λυγερός Ν.   Μαλεβίτσης Χ.   Μανουσέλης Σ.   Μαυρίδης Ν.   Μαυρόπουλος Δ.   Μητραλέξης Σ.   Μπάρλας Γ.   Μπαλτάς Δ.   Μπαραμπούτης Κ.   Μπλάθρας Κ.   Ναξάκης Χ.   Ναστούλης Γ.   Νευροκοπλή B.   Ντόκος Γ.   Ξυδάκης Ν.   Παντούλας Θ.   Παπαγιάννης Α.   Παπαθανασίου Θ.   Παπαναγιώτου Ι.   Πρεβελάκης Γ.Σ.   Προγκίδης Λ.   Ροδίτης Α.   Σακελλαρίου Μ.   Σαλεμής Γ.   Σκλήρης Δ.   Σουφλέρης Στ.   Σταματελόπουλος Λ.   Σταυρόπουλος Β.   Σχοινάς Φ.   Τάσης Θ.   Τσιρόπουλος Κ.   Τσιτσίγκος Σ.   Φαραντάκης Π.   Φεραίος Χ.   Χαραλαμπίδης Κ.   Χατζηαντωνίου Κ.   π. Γιάγκου Β.   π. Γκανάς Ε.   π. Γοντικάκης Β.   π. Ζηζιούλας Ι.   π. Θερμός Β.   π. Μινώπετρος Π.   π. Παπαδόπουλος Χαρ.   π. Φάρος Φ.   JoelLipman.Com

Εισάγετε έγκυρο email για την εβδομαδιαία ενημέρωση. (Ελέγχετε τα spam ή τα promotion emails σας)
Η εβδομαδιαία αντιφωνική επισκόπηση καταχωρείται συνήθως στα spam ή στα promotion emails σας.
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΠΙΓΓΟΣ
Στην αντιπαράθεση μεταξύ Καντ και Ώστιν, ίσως τη μεγαλύτερη σημασία να έχει ότι η πέτρα, ακόμη και α...
Νίκος Δεληνικόλας
Το να ταυτίζουμε τον Διαφωτισμό με τον Ολοκληρωτισμό είναι τεράστιο άλμα και εντελώς αστήριχτο, από ...
Φώτης Σχοινᾶς
Κύριε Κουστένη, ἡ γλῶσσα πού χρησιμοποιεῖ ἐδῶ ὁ Χριστός εἶναι συμβολική και πραβολική. Στον μέλλοντα...
Ξενοφών Βουρλιώτης
Ένα τελεσιγραφικό, μαχαιράτο κείμενο, σάμπως σταλμένο μ' ένα βέλος σε έναν ελπιζόμενο στόχο - άνθρωπ...
Άρης Νούλης
Κείμενο αντάξιο του συγγραφέα του, κ. Ξυδιά.
Όντως, η συνειδητοποίηση του τραγικού στοιχείου στην α...
Ιωάννης Τατήρας
Κύριε Σχοινά,
γράφετε: "Τρίτον μετά θάνατον δεν ὑπάρχει μετάνοια.(...)".
Αλλά αν ισχύει αυτό, τότ...
Γιάννης Κουστένης
κύριε Σχοινά, πώς ο Κύριος από τη μια διώχνει τους κατηραμένους από μπρος Του "πορεύεσθε ἀπ’ ἐμοῦ οἱ...
Φώτης Σχοινᾶς
Τό ἀνωτέρω κείμενο τοῦ Φ. Σέρραρντ πέρα ἀπό τις ὅποιες αδιαμφισβήτητες ἀρετές του, ἔχει και μερικές ...
Άρης Νούλης
Η Κόλαση, βέβαια, υπάρχει. Όχι, όμως ως τόπος.
Κρίση δεν υπάρχει διότι όλοι μας κρίναμε τον εαυτό μ...

Nοιάζομαι δηλαδή Μοιράζομαι