Αρσένιος Μέσκος


Τό κέντρο του προβληματισμού των χριστανών, για αιώνες ήταν το ακατανόητο γεγονός της Τριαδικότητας του Θεού, το πως δηλαδή ο ένας Θεός είναι τρεις καθώς και η κατανόηση του σκανδάλου της ενανθρωπήσεως, το πως δηλαδή είναι και Θεός και άνθρωπος.

Στα πλαίσια αυτού του προβληματισμού διευκρινίσθησαν και τα σχετικά με την σχέση των δύο χώρων που εκφράζονται από την ύλη και το πνεύμα.

Πριν όμως προχωρήσουμε στην ανάπτυξη των σκέψεών μας, ίσως δεν θα ήταν άστοχο να προσδιορίσουμε τον τρόπο, με τον οποίο προσπαθούμε να ωφεληθούμε από τα συγγράμματα των Πατέρων και ειδικώτερα του αγίου Μαξίμου. Και αυτό, γιατί ελλοχεύουν κίνδυνοι, που δεν είναι άμοιροι των δυσανεξιών οι οποίες παρατηρούνται στην σύγχρονη εκκλησιαστική ζωή.

Συνήθως, όταν κανείς θέλει να ασχοληθεί και να προσεγγίσει με επιτυχία ένα Πατέρα, ή κάποιο θεολογικό θέμα, θεωρείται αναγκαίο και ικανό να συγκεντρώσει τις τυχόν προϋπάρχουσες απόψεις άλλων θεολόγων-συγγραφέων και να μαζέψει όλα τα χωρία που βρίσκονται στα έργα του αγίου, να τα ταξινομήσει και να τα παρουσιάσει έτσι ώστε να αναδεικνύεται η διδασκαλία του αγίου.

Αυτή η μεθόδευση όμως προϋποθέτει το γεγονός, ότι και ο άγιος εργάσθηκε με κάποιον ανάλογο τρόπο. Μάζεψε δηλαδή και αυτός χειρόγραφα προγενεστέρων συγγραφέων, τα μελέτησε και στην συνέχεια, έγραψε και αυτός τα δικά του. Αυτή η αντίληψη φαίνεται να δικαιώνεται πλήρως στην περίπτωση του αγίου Μαξίμου, μια και εν πολλοίς αυτός σχολιάζει κείμενα προγενεστέρων αγίων.

Ο ίδιος όμως ο άγιος Μάξιμος κάνει μια διάκριση που είναι πολύ σημαντική. Διακρίνει στην γραπτή πατερική παράδοση, τα λεγόμενα, δηλαδή τις λεκτικές εκφράσεις και τα λόγια, από τα σημαινόμενα, αυτό δηλαδή που σημαίνουν οι εκφράσεις και τα λόγια. Συζητώντας ο άγιος με τον Πύρρο σχετικά με το ερώτημα, αν ο Χριστός έχει δύο θελήματα ως Θεός και άνθρωπος ή μόνο ένα, το του Θεού, του λέει ότι αφού ο Χριστός έχει δύο φύσεις, την θεία και την ανθρωπίνη, τότε πρέπει να έχει και δύο αντίστοιχες θελήσεις, διατυπώνοντας την άποψη, ότι σε κάθε φύση αντιστοιχεί και ένα φυσικό θέλημα. Και ο Πύρρος προσπαθεί να αποκρούσει το λογικό συμπέρασμα, ότι ο Χριστός ως κάτοχος δύο φύσεων, είχε και δύο θελήματα, με την ακόλουθη στοιχομυθία.

“ Π(ύρρος). : Το θέλειν λοιπόν είναι της φύσεως ;

Μ(άξιμος). : Ναι, το να θέλης απλώς είναι της φύσεως.

Π. : Αν το θέλημα είναι της φύσεως, αφού οι επιφανέστεροι των Πατέρων είπαν ότι ο Θεός και οι άγιοι έχουν ένα θέλημα, τότε ο Θεός και οι άγιοι θα έχουν μία φύση.

Ο Πύρρος χρησιμοποιεί την κοινά αποδεκτή πατερική διατύπωση με εσφαλμένες προϋποθέσεις. Ο Χριστός είναι ένα πρόσωπο, ενώ οι άγιοι πολλά. Έτσι κατοχυρωμένος πίσω από την λεκτική πατερική αυθεντία, καταρρίπτει την άποψη του αγίου γιατί οδηγεί σε προφανώς παράλογα συμπεράσματα. Ο άγιος όμως δεν δυσκολεύεται καθόλου.

“ Μ.: Είπαμε και προηγουμένως ότι, αυτός που θέλει να ομιλή περί αληθείας, είναι ανάγκη να διαστέλλη την σημασία των λόγων από τα ίδια τα λεγόμενα, γιατί υπάρχει κίνδυνος πλάνης εκ της ομωνυμίας”. Ο μικρός αυτός διάλογος, είναι όντως αποκαλυπτικός. Ο Πύρρος χρησιμοποιεί την μέθοδο που θα ονομάσουμε “Γραμμική θεολογία”, ενώ είναι άμεση απόρριψή της από τον άγιο Μάξιμο.

Το ερώτημα λοιπόν είναι ποιά είναι κάθε φορά η σημασία των λόγων και πως μπορεί να την ανασύρει κανείς στην επιφάνεια, μέσα από τα λεγόμενα. Νομίζουμε ότι δεν θα διαφωνήσει κανείς με την σκέψη, ότι ο άγιος δεν έγραφε μέσα σε ένα σπουδαστήριο, αλλά μάλλον μέσα σε ένα μοναστικό κελί. Και δεν έγραφε χρησιμοποιώντας δελτία, αλλά έγραφε προσπαθώντας να εκφράσει με όλα τα λεκτικά μέσα που διέθετε, την εμπειρία της Μεταμορφώσεως και την γνώση, αναφορικά με διάφορα θέματα, που απορρέει από αυτήν. Δεν θα είναι λάθος λοιπόν να πιστεύουμε ότι η σημασία των λόγων μπορεί να φωτισθεί κυρίως και κατ’ εξοχήν από το φως της Μεταμορφώσεως. Αν τα πράγματα έχουν έτσι, τότε το έργο του θεολόγου είναι δύσκολο. Γιατί αν θέλη να ομιλεί περί αληθείας, θα πρέπει να εισέλθει και αυτός στον χώρο της Μεταμορφώσεως. Αυτό βέβαια δεν γίνεται ούτε στα σπουδαστήρια, ούτε στις βιβλιοθήκες, ούτε στα γραφεία, αλλά στην σιωπή της προσευχής.

Εύκολα κανείς θα προχωρήσει και θα πει ότι από τα προηγούμενα συνάγεται, πως η συνήθης εν τη πράξη θεολογική μέθοδος, είναι λανθασμένη και άχρηστη. Κάτι τέτοιο όμως θα ήταν επίσης εσφαλμένο. Οι προηγούμενες σκέψεις, θα πρέπει να μας οδηγήσουν μάλλον στην αντίληψη, ότι η συνήθης θεολογική μέθοδος, έχει περιορισμένο βεληνεκές. Το προϊόν της μεθόδου αυτής, θα μπορούσαμε να ονομάσουμε Γραμμική Θεολογία, ή Θεολογία των Γραμμικών εξισώσεων. Ο όρος είναι, όπως φαίνεται, παρμένος από την φυσική επιστήμη και νομίζουμε ότι αποδίδει πολύ εκφραστικά και με μοναδική ακρίβεια αυτό που συμβαίνει στην σύγχρονη θεολογία, ώστε να αξίζει τον κόπο ο αναγνώστης, που τυχόν δεν γνωρίζει τον όρο γραμμική εξίσωση, να προσπαθήσει να τον καταλάβει.

Όταν η φυσική έχει να μελετήσει ένα φυσικό φαινόμενο, αυτό που προσπαθεί να κάνει είναι να βρει κάποιες εξισώσεις, οι οποίες να το περιγράφουν. Με τις εξισώσεις αυτές, όταν γνωρίζουμε την αρχή του φαινομένου μπορούμε να υπολογίσουμε σε κάθε μελλοντική χρονική στιγμή την εξέλιξή του. Είναι λοιπόν πολύ σημαντικό, οι εξισώσεις με τις οποίες θα περιγράψουμε το φαινόμενό μας, να είναι τέτοιες, που να μπορούμε να τις υπολογίσουμε.

Αυτό είναι εύκολο μόνο σε λίγα φαινόμενα, που συναντάμε στην καθημερινή μας ζωή. Σε αρκετά άλλα όμως, πιο περίπλοκα ή πιο ασυνήθιστα, ή όταν τα της καθημερινής ζωής θέλουμε να τα προσεγγίσουμε με μεγάλη ακρίβεια, τότε προκύπτουν εξισώσεις που έχουν όρους, τους λεγόμενους μη γραμμικούς, που είναι πολύ δύσκολο να υπολογισθούν. Επειδή λοιπόν στην πράξη η απόλυτη ακρίβεια δεν μας ενδιαφέρει, τους απαλείφουμε αυτούς του όρους, δηλαδή ή τους διαγράφουμε ή τους αντικαθιστούμε με άλλους πιο απλούς. Έτσι ίσως δεν έχουμε την απόλυτη ακρίβεια, αλλά μπορούμε να κάνουμε κάποιους υπολογισμούς που μας εξυπηρετούν.

Κάτι ανάλογο λοιπόν συμβαίνει και με την θεολογία. Η πλήρης προσέγγιση των διαφόρων θεμάτων, είναι εξαιρετικά δύσκολη, γιατί περιέχει μη γραμμικούς όρους. Αυτοί οι όροι, εκφράζουν την προσωπική μετοχή του θεολόγου στην εμπειρία την Θαβώρειας Μεταμορφώσεως. Όταν αυτή δεν υπάρχει ή δεν είναι επαρκής, μοιραία απαλείφουμε αυτούς τους όρους και η θεολογία μας, γίνεται γραμμική. Αυτό σημαίνει, ότι αδυνατούντες να εννοήσουμε πλήρως τα σημαινόμενα, αρκούμαστε στα λεγόμενα. Μιλούμε για θέωση, μιλούμε για Ευχαριστία, μιλούμε για κοινωνία προσώπων, περισσότερο φανταζόμενοι την σημασία των λέξεων αυτών, παρά γνωρίζοντας τα γεγονότα. Αυτή η διολίσθηση είναι εξαιρετικά σημαντική, γιατί μπορεί να έχει αναπάντεχα αποτελέσματα, εξαιτίας του κινδύνου που επισημαίνει στο κείμενο πού είδαμε ο άγιος Μάξιμος, “της πλάνης της ομωνυμίας.”

Αλλ’ όπως και στην φυσική έτσι και στην θεολογία, αυτή η διολίσθηση δίνει διέξοδο στην ακαταμάχητη επιθυμία του ανθρώπου, να θέτει ερωτήματα και να αγωνίζεται να τα απαντήσει. Τα αποτελέσματα και στην φυσική και στην θεολογία, είναι θεμιτά και τελικά θετικά, αρκεί να υπάρχει επίγνωση του γεγονοτος αυτής της διολίσθησης. Αυτό από θεολογικής απόψεως σημαίνει επίγνωση του γεγονότος ότι όταν στοχαζόμαστε πάνω στα “λεγόμενα”, που βρίκουμε στα έργα των Πατέρων, η προσέγγισή μας είναι σχετική και θεμελιωδώς ελαττωματική. Η γραμμική θεολογία δεν μπορεί να προσεγγίσει την πληρότητα της αληθείας και επομένως όταν συγκροτούμε θεολογικά συστήματα, αυτά θα πρέπει να χαρακτηρίζονται από την σεμνότητα και μετριοφροσύνη, που συνεπάγεται η απουσία των μη γραμμικών όρων.

Ο προβληματισμός αυτός είναι πολύ εμφανέστερος, όταν η γραμμική θεολογία μετατρέπεται σε γραμμική ηθική ή γραμμική ποιμαντική ή γραμμική ασκητική. Τότε τα προβλήματα που ανακύπτουν είναι σημαντικότατα, γιατί εκφράζονται στην ζωή συγκεκριμμένων προσώπων. Έτσι η απουσία των μη γραμμικών όρων, συνεπάγεται μεν εύκολη και εύληπτη συνταγογραφία, αλλά πολλές φορές ο ασθενής αποθνήσκει, ή υφίσταται ανήκεστο βλάβη.

Στις περιπτώσεις αυτές ο εκδίδων την συνταγή κατοχυρώνεται πίσω από την αυθεντία των πατερικών λεγομένων και αισθάνεται άμοιρος ευθύνης για την βλάβη που υφίσταται το πρόσωπο, αποδίδοντάς την στο πρόσωπο. Έτσι όμως, μεταβαίνουμε μέσα στα όρια του βεληνεκούς της ρύσεως του Κυρίου, “το Σάββατο για τον άνθρωπο, και όχι ο άνθρωπος για το Σάββατο”.

Επανερχόμενοι στον άγιο Μάξιμο, πρέπει να παρατηρήσουμε ότι για το ίδιο σημαινόμενο, χρησιμοποιεί πληθώρα λεγομένων. Αν ταυτίσουμε τα σημαινόμενα με τα λεγόμενα, τότε μπορούμε να οδηγηθούμε σε πολλά λάθη και απολυτοποιήσεις, όπως άλλωστε μπορεί να συμβεί με το έργο, του κάθε Πατέρα της Εκκλησίας.

Για να αποφύγουμε λοιπόν τους κινδύνους αυτούς, κατ’ αρχάς τους περιγράψαμε. Στην συνέχεια θα πούμε ότι θα χρησιμοποιήσουμε το μέρος του έργου του αγίου, από το οποίο μπορούμε καπως να κατανοήσουμε τους μη γραμμικούς του όρους. Στο να μην κινδυνέψουμε πολύ, μας βοηθά και το θέμα μας. Ασχολούμαστε με το φυσικό κόσμο και τις σχετικές διδασκαλίες του αγίου. Πάντα με τον κίνδυνο του λάθους, αλλά ελπίζουμε ότι από τυχόν λαθη μας, δεν θα κινδυνέψει κανείς είτε να πεθάνει, είτε να πάθει ανήκεστο βλάβη. Σε αυτό άλλωστε μας ενθαρρύνει και ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος που στον πρώτο Θεολογικό του Λόγο μας λέει «Φιλοσόφει μοι περί κόσμου η κόσμων, περί ύλης, περί ψυχής, περί λογικών φύσεων βελτιόνων τε και χειρόνων, περί αναστάσεως, κρίσεως, ανταποδόσεως, Χριστού παθημάτων. εν τούτοις γαρ και το επιτυγχάνειν ουκ άχρηστον, και το διαμαρτάνειν ακίνδυνον». Βέβαια θα επαναλάβουμε πάλι ότι ασχολούμαστε με τα θέματα αυτά, όχι γιατί βρήκαμε ένα γήπεδο όπου μπορούμε να παίξουμε ελεύθερα, αλλά γιατί σήμερα, αυτά είναι που μας απασχολούν περισσότερο και υπάρχει ανάγκη για την μελέτη τους.

* Θα παρακαλέσω τον αγαπητό αναγνώστη να διαβάσει τα παρακάτω για να διακρίνει και όχι να κατακρίνει

  • No comments found

Leave your comments

Post comment as a guest

0
Your comments are subjected to administrator's moderation.
terms and condition.

Ἐτικέτες Συγγραφέων

Agamben   Alicin   Badiou   Barth   Bell   Berdyaef   Breck   Buntig   Chesterton   Clement Steiner   Dworkin   Elliot   Ellul   Evdokimov   Heidegger   Lacan   Lash   LeGoff   Lepeltier   Levinas   Losky   Malson   McGilchrist   Muse   Orwell   Pastoureau   Polony   Popper   Postman   Rawls   Rifkin   Sherrard   Skolimowski   Smith   Solzhenitsyn   Swartz   Szazs   Tarkofsky   Unger   Weil   Zirar   Zoja   Αγγελής Δ.   Αμάραντος Σ.   Ανδρουλιδάκης Α.   Ανδρουλιδάκης Κ.   Αρανίτσης Ε.   Βακαλόπουλος Χρ.   Βαμβουνάκη Μ.   Βαρδής Μ.   Βαρθαλίτης Γ.   Βιρβιδάκης Στ.   Βραχνός Κ.   Γεωργίου Θ.   Γρηγοράτος Μ.   Δανέζης Μ.   Διαμαντής Α.   Ζάχος Κ.   Ζιώγας Απ.   Ζουράρις Κ.   Ζώης Ι.   Ιωάννου Δ.   Ιωαννίδης Γ.   Καλογερόπουλος Α.   Καραμπελιάς Γ.   Καστρινάκης Γ.   Κατρούτσος Χρ.   Κιουρτσάκης Γ   Κομνηνός Στ.   Κονδύλης Π.   Κοροβίνης Β.   Κοσμόπουλος Δ.   Κουτρούλης Σ.   Κουτσουρέλης Κ.   Κούκος Σ.   Κυριαζόπουλος Σ.   Κωνσταντούδης Β.   Κόσσυβα Σ.   Λυγερός Ν.   Μαλεβίτσης Χ.   Μανουσέλης Σ.   Μαυρίδης Ν.   Μαυρόπουλος Δ.   Μητραλέξης Σ.   Μπάρλας Γ.   Μπαλτάς Δ.   Μπαραμπούτης Κ.   Μπλάθρας Κ.   Ναξάκης Χ.   Ναστούλης Γ.   Νευροκοπλή B.   Ντόκος Γ.   Ξυδάκης Ν.   Παντούλας Θ.   Παπαγιάννης Α.   Παπαθανασίου Θ.   Παπαναγιώτου Ι.   Πρεβελάκης Γ.Σ.   Προγκίδης Λ.   Ροδίτης Α.   Σακελλαρίου Μ.   Σαλεμής Γ.   Σκλήρης Δ.   Σουφλέρης Στ.   Σταματελόπουλος Λ.   Σταυρόπουλος Β.   Σχοινάς Φ.   Τάσης Θ.   Τσιρόπουλος Κ.   Τσιτσίγκος Σ.   Φαραντάκης Π.   Φεραίος Χ.   Χαραλαμπίδης Κ.   Χατζηαντωνίου Κ.   π. Γιάγκου Β.   π. Γκανάς Ε.   π. Γοντικάκης Β.   π. Ζηζιούλας Ι.   π. Θερμός Β.   π. Μινώπετρος Π.   π. Παπαδόπουλος Χαρ.   π. Φάρος Φ.   JoelLipman.Com

Εισάγετε έγκυρο email για την εβδομαδιαία ενημέρωση. (Ελέγχετε τα spam ή τα promotion emails σας)
Η εβδομαδιαία αντιφωνική επισκόπηση καταχωρείται συνήθως στα spam ή στα promotion emails σας.
Βασίλειος Ορφανόπουλος
Εξαιρετικό άρθρο! Λείουν, όμως, οι παραπομπές. Ξεχάστηκαν;
Νίκος Δεληνικόλας
Άρης Νούλης
Ξέρω, κ. Ιωάννου, ότι μόνον ο ανώτερος επιτρέπεται να συγχαρεί τον κατώτερο. Επέτρεψε (Καβαφικός και...
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΠΙΓΓΟΣ
Το θεμελιώδες και καλά κρυμμένο πρόβλημα στην προσέγγιση της ομοφυλοφιλίας δεν είναι η έλξη προς το ...
Παυλάκη Μαρια
Δείτε και το βιβλίο
ΟΙ ΓΙΟΙ ΤΟΥ ΦΡΟΙΝΤ ΚΟΥΡΑΣΤΗΚΑΝ της
CLEMENT CATHERINE.
Ψυχίατρος δεν είμαι (γι...
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΠΙΓΓΟΣ
Τα ηλεκτρονικά μέσα δικτύωσης επιτυγχάνουν ακριβώς στο βαθμό που διευκολύνουν την ποθητή κατά την πα...
Γιῶργος Ἰακώβου
Οἱ πολιτικοὶ ἡγέτες συνήνεσαν. Καὶ, τὸν Μάϊο τοῦ 2012, τὰ δύο κόμματα ποὺ συνήνεσαν ἔχασαν συνολικῶ...
Σταύρος ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ
Καλησπέρα... Πολύ ωραίο το άρθρο, καίτοι τσουβαλιάζει μερικά ζητήματα.

Η πρώτη μου ένσταση είναι...
Φώτης Σχοινᾶς
Κυρία Βασιλική Κ., θά προσπαθήσω νά ἀνταποκριθῶ στήν ἐπιθυμία σας, ὄχι ὅμως τώρα ἀλλά σε βάθος χρόνο...
Νίκος Δούσης

Nοιάζομαι δηλαδή Μοιράζομαι