Κώστας Ζουράρις 

λληνισμός, παράδοση, ἐκσυγχρονισμὸς διὰ χειρὸς Σεφέρη καὶ Ἐλύτη

«...ὁ φόβος ἰὸς ἐστὶν ἀνδρείας... καθήκοντα ἔφασαν εἶναι, ὅσα λόγος αἰρεῖ καὶ πρέπει ποιεῖν, οἶον ...ὑπὲρ πατρίδος κινδυνεύειν...»

(Ἡγεμὼν Βλαχίας, Νικόλαος. Μαυροκορδάτος: «Περὶ τῶν καθηκόντων βίβλος», ἐν Βουκουρεστίῳ ρψιθ')

«...ἡ συνείδηση τῆς πνευματικῆς ὑπόστασής μου μὲ βοήθησε νὰ ὑπηρετήσω τὸν τόπο μὲ μεγαλύτερη φροντίδα καὶ γνώση τῆς παράδοσής μας καὶ τοῦ λαοῦ μας – πράγματα πού, δυστυχῶς,  στὴ  γενιά  μου δὲν τὰ παίρναν στὰ σοβαρὰ οἱ περισσότεροι ἀπὸ τοὺς δημόσιους λειτουργούς.

»Στὴν πολιτική μου ζωὴ ἔνιωσα, τὶς περισσότερες φορές, μεγάλη ἀηδία. Ὅμως ποτὲ δὲν ἔπαψα νὰ δίνω, μ' ὅλη τη θέρμη τῆς καρδιᾶς μου, τὴν πίστη μου στὸν Ἑλληνισμό, ποὺ εἶναι ἡ ἄλλη ὄψη τοῦ ἀνθρωπισμοῦ μου... Τὸν ἐλληνισμὸ τὸν ἔβλεπα νὰ κατέχει ἕνα πολὺ μεγάλο χῶρο. Ὅσο γιὰ τοὺς σύγχρονους ἑλλαδικοὺς φορεῖς του, αἰσθανόμουνα πὼς τὸν ὑπηρετοῦσαν καλύτερα οἱ ἀδίδαχτοι ἀπὸ τοὺς σπουδασμένους. Τοὺς τελευταίους τοὺς πρόσεξα πολὺ καὶ τοὺς βρῆκα χαλασμένους τὶς περισσότερες φορές» [Γ. Σεφέρης: «Χειρόγραφο Σεπ. '41», τόμος Γ, σελ. 22, «Δοκιμές» κδ. Ἴκαρος.]

«Τὸ δίλημμα εἶναι ἀμείλικτο: εἴτε θ΄ ἀντικρίσουμε τὸ δυτικὸ πολιτισμό, ποὺ εἶναι κατὰ μέγα μέρος καὶ δικός μας, μελετώντας μὲ λογισμὸ καὶ μὲ νηφάλιο θάρρος τὶς ζωντανὲς πηγές του – κι αὐτὸ δὲ βλέπω πῶς μπορεῖ νὰ γίνει ἂν δὲν ἀντλήσουμε τὴ δύναμη ἀπὸ τὶς δικές μας ρίζες καὶ χωρὶς ἕνα συστηματικὸ μόχθο γιὰ τὴ δική μας παράδοση...

»...Πῶς εἶναι δυνατὸ ὁ νέος ποὺ θὰ ἔχει τελειώσει τουλάχιχτον τὸ γυμνάσιο (ἑξάχρονο) ... (...τὸ κατώτερο ὅριο ἡλικίας ποὺ πρέπει νὰ ἔχουν τὰ παιδιά μας ὅταν ἀντικρίζουν τὴν ξένη ἀνατροφή) ...πῶς εἶναι δυνατὸ ν' ἀναπτυχθεῖ ὁμαλὰ στὸ ξένο σχολεῖο καὶ νὰ μὴν περιπέσει κάποτε σὲ πολὺ δυσάρεστες ἀκρότητες, ἂν δὲν ἔχει λάβει στὸν τόπο του, τὰ ἀπαραίτητα θεμέλια;...

»...Ἔτσι δημιουργοῦνται τὰ διάφορα συμπλέγματα κατωτερότητας ἀπέναντι τῶν ξένων, ἀνωτερότητας ἀπέναντι τῶν ντόπιων, καὶ ὁ πνευματικὸς νεοπλουτισμός, ποὺ εἶναι ἀπὸ τὰ συνηθισμένα χαρακτηριστικὰ τῶν μορφωμένων μας.» [Γ. Σεφέρης: «Χειρόγραφο Σεπ. '41», τόμος Γ, σελ. 22, «Δοκιμές», ἐκδ. Ἴκαρος.]

 

«Ὡστόσο ἀπὸ τὸ μέτωπο ἐνθουσιασμὸς κι αἰσιοδοξία: - Θὰ πολεμήσουμε μ' ὅποιον μᾶς χτυπήσει... Κρίμα! νὰ μὴν ὑπάρχουν ἄλλοι ἄνθρωποι πιὸ γενναῖοι γιὰ τέτοιο λαό... Πρωὶ αἰσιόδοξο... Ὅμως τὸ βράδυ στὴ "Μπρετάνια" – πήγα νὰ συννενοηθῶ γιὰ τὸ ἀνακοινωθὲν τοῦ Eden – πρόσωπα πεθαμενατζήδων.» [Γ. Σεφέρης: «Μέρες» Δ, σελ. 34, 35, ἐκδ.Ἴκαρος.] 

»...Ὁ φόβος κερδίζει ὁλοένα ἔδαφος μέσα τους σὰν γάγγραινα»...[Γ. Σεφέρης: ὅπ. παρ. σελ. 28.]

«Θὰ προτιμοῦσα νὰ εἶχα καλύτερη ἐντύπωση ἀπὸ τοὺς Ἄγγλους… ὅταν τὴν αὐγὴ ἔκαναν γυμνάσια ναυαγοσωστικά, ἀφοῦ ἔδειξαν στοὺς δικούς τους τὶς βάρκες, εἶπαν, βλέποντας τὶς γυναῖκες μας νὰ πλησιάζουν: “Οἱ ἄλλοι θὰ τὰ καταφέρουν ὅπως μποροῦν.”» [Γ. Σεφέρης: ὅπ. παρ. σελ. 63, 64.]

«...ὁ λαὸς ἔκανε μόνος του αὐτὸ ποὺ ἔκανε ΜΟΝΟΣ του... Ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος ἕνα ἄνθισμα, μιὰ ΑΝΩΝΥΜΗ ἀνάσταση· καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος ὁ καρκίνος τῆς "Μπρετάνιας"...» [Γ. Σεφέρης: ὅπ. παρ. σελ. 75.]

«Γράμμα τοῦ Ἐλύτη ἀπὸ τὸ μέτωπο: "...ποιητικὴ διάθεση ἀφάνταση... κι ἂν σήμερα ποθῶ τόσο νὰ ζήσω εἶναι γιὰ νὰ μπορέσω νὰ δώσω, ἔστω καὶ μετά, διέξοδο σ' αὐτὴ τὴ γονιμότητα". Γράφει ἀπὸ τὴν πρώτη γραμμή. Τὸν χαίρομαι καὶ τὸν ζηλεύω». [Γ. Σεφέρης: ὅπ. παρ. σελ. 28.]

«Δύστυχη Ἑλλάδα, νά 'ταν οἱ ξένοι μονάχα – μὰ καὶ οἱ Ἕλληνες; Καὶ καλά, οἱ Ἕλληνες γενικά· μὰ καὶ οἱ πιὸ κοντινοί μας, οἱ "διανοούμενοι"; Νὰ βλέπουν τὸν τόπο τους μὲ συγκατάβαση...; Ἐπειδὴ τὰ Πανεπιστήμια δὲν εἶχαν συγχρονισμένα ἐργαστήρια, γιὰ νὰ μὴν πῶ: κι ἐπειδὴ τὰ οὐρητήρια δὲ διαθέτανε ἠλεκτρονικὸ μάτι; Ἔ, λοιπὸν κι ἐγὼ θὰ ἐξομολογηθῶ: ἔνιωθα ἕνας ἀριστοκράτης ποὺ εἶχε – ὁ μόνος ποὺ εἶχε – τὸ προνόμιο νὰ λέει τὸν οὐρανὸ "οὐρανὸ" καὶ τὴ θάλασσα "θάλασσα", ἀκριβῶς ὅπως ἡ Σαπφώ, ἀκριβῶς ὅπως ὁ Ρωμανός... καὶ μόνον ἔτσι νὰ βλέπω ἀλήθεια τὸ γαλάζιο τοῦ αἰθέρος ἢ ν' ἀκούω τὸ ρόχθο τοῦ πελάγους... Ἕνας ποὺ μὲ καταλάβαινε, καὶ μὲ ζήλευε μάλιστα γιὰ τὴν ἰδιότητά μου τοῦ Ἕλληνα, ἦταν ὁ Char...». [Ὀδ. Ἐλύτης: «Τὸ χρονικὸ μιᾶς δεκαετίας», Ἀνοιχτὰ χαρτιά, σελ. 447, κδ. Ἴκαρος.]

«Μιλῶ γιὰ μιὰν ἀριστοκρατικὴ ἀντίληψη, ποὺ συμβαίνει νὰ μὴν τὴν ἔχουν διόλου οἱ ἀριστοκράτες καὶ νὰ τὴν ἔχουν μὲ τὸ παραπάνω οἱ μικροὶ πληθυσμοὶ τοῦ Ἀρχιπελάγους· οἱ κυρ-Γιάννηδες κι οἱ κυρα-Μαρίες». [Ὀδ. Ἐλύτης: «Ἀναφορὰ στὸν Ἀνδρ. Ἐμπειρίκο», Ἐν Λευκῷ, σελ. 146, κδ. Ἴκαρος.]

«...Θὰ πρέπει νὰ βγαίνει ἀπὸ τὴν κυανὴ καὶ λευκὴ Μεγάλη του Γένους Σχολὴ καὶ ν΄ ἀντανακλᾶ ὅλο τὸ φῶς πάνω στὴν πίσσα τῆς Εὐρώπης ποὺ θάβουμε σήμερα…» [δ. Ἐλύτης: «Τὰ δημόσια καὶ τὰ ἰδιωτικά», ὅπ. παρ. σελ 351]

«Ποιά Δύση; Ἕνας ὑπερεαλιστὴς ἔχει μουντζώσει ἀναδρομικὰ κι ἐξακολουθεῖ νὰ μουντζώνει διὰ βίου τὴ Δύση κι ὁλόκληρο τὸν πολιτισμό της.» [δ. Ἐλύτης: «Τὰ μικρὰ Ἔψιλον», ὅπ. παρ. σελ. 226]

«Τὴν ἡμέρα ποὺ συνειδητοποίησα ὅτι στὴν ἑλληνικὴ γλώσσα δὲν ὑπάρχει κιάρο-σκοῦρο κατάλαβα πόσο εὔλογη εἶναι ἡ ἀδυναμία μας νὰ δεχθοῦμε τὴν Ἀναγέννηση, κι εἶδα νὰ φεύγει καὶ τὸ τελευταῖο στοιχεῖο ποὺ μ' ἐμπόδιζε νὰ κατανοήσω τὴ βαθύτερη ἑνότητα τῆς τέχνης στὴν Ἀρχαία Ἑλλάδα, στὸ Βυζάντιο καὶ στὰ νεοελληνικὰ χρόνια». [δ. Ἐλύτης: «Πρῶτα πρῶτα», Ἀνοιχτὰ Χαρτιά, σελ. 29]

«Ἀλήθεια, ἐδῶ ἡ ψυχή σου νιώθει θεοσκέπαστη. Ἀπὸ τὴν εἴσοδο τῆς μικρῆς ἐκκλησίας ἀριστερὰ κι ἀνάμεσα στὰ χρυσὰ φῶτα καὶ τὶς ψαλμωδίες... Ὅλος ὁ χρόνος, ὁ πρίν, ὁ μετά, ἐκμηδενισμένοι, καμωμένοι ἀθανασία. Μυρίζει βρεμένο σῶμα Ἑλλάδας καὶ Μητέρα πάνγλυκη». [δ. Ἐλύτης: «Χρόνος Δεσμώτης καὶ χρόνος λυόμενος», Ἐν Λευκῷ, σελ. 380]

Ἐπειδὴ στὴ νέα κυβερνητικὴ ἐποχή μας, ξέπεσαν πιὰ οἱ τριτοκοσμικοί, οἱ φτηνιάρηδες λαϊκιστὲς κι ἦρθαν οἱ παρα-μορφωμένοι ἐκσυγχρονιστές, τοὺς παρέχω ὡς πίστωση δωροχρόνου τὰ ὡς ἄνω, χαρίσματα ἀπὸ τοὺς δύο πιὸ Εὐρωπαίους ἐκσυγχρονιστὲς Ἕλληνες τοῦ 20ού αἰώνα. Εἰδικότερα, στὸ συνεχῶς «τετρομαγμένο ὑπουργεῖο Ἐξωτερικῶν». [Γ. Σεφέρης, «Μέρες» Δ, σελ. 34]

Καλὴ χώνεψη, ἐκσυγχρονιστική.

 

Aπό την εφημερίδα "Ελευθεροτυπία", Τετάρτη 24/1/1996.

Ο ζωγραφικός πίνακας που πλαισιώνει τη σελίδα είναι έργο του Σπύρου Βασιλείου.

πηγή ψηφιακού κειμένου: Aντίφωνο

People in this conversation

  • Άρης Νούλης

    Πολλά χρωστάμε στον "άλλοτε" (Καραμπελιάς) Ζουράρι.
    Πολλά μάς χρωστάει ο νυν.
    Δυστυχώς γι αυτόν, τα στερνά κυριαρχούν στα πρότερα, τα άλλοτε !

    0 Like
  • ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΠΙΓΓΟΣ

    Με πραγματική αγωνία, προσπαθώ να εντοπίσω σε έστω κι ένα πεδίο δημόσιας συνύπαρξης των Ελλήνων, το ζωοποιό πνεύμα που περιγράφει / αναζητά ο κ. Ζουράρις. Ενδέχεται ίσως αυτό να αναδύεται μόνο σε στιγμές πραγματικής απειλής της υπόστασης του ελληνισμού. Ενδέχεται να έχει απωλεσθεί οριστικά και να παραμένει η ανάμνησή του, ως φάντασμα αδικοχαμένης ψυχής, σε γραπτά όπως το παραπάνω.

    0 Like
  • Άρης Νούλης

    Κύριε Σπίγγο, ισχύει η δεύτερη πρότασή σου. Η ίδια αρρωστημένη ατμόσφαιρα επικρατούσε και στην γενιά του Μεσοπολέμου - θυμήσου τα σατιρικά "ποιήματα" του Σουρή. Αυτή, η ίδια, όμως γενιά δημιούργησε το έπος του '40. Ας μη χρειαστεί να ξανά-αποδείξουμε ότι τόσο ο Σεφέρης, όσο και ο Ελύτης, ήταν σωστοί στην πίστη τους στον Έλληνα Τρόπο.

    0 Like

Leave your comments

Post comment as a guest

0
Your comments are subjected to administrator's moderation.
terms and condition.

Nοιάζομαι δηλαδή Μοιράζομαι