Μάρω Βαμβουνάκη

Εισαγωγή: «Ένδον σκάπτε!» 

Θά  ‘θελα να σας ζητήσω να προσπαθήσουμε, όλοι μαζί,  να επιστρέψουμε σε κάποια στιγμή, πριν ν’  αρχίσει να γράφεται ένα βιβλίο.  Στην ώρα που ο συγγραφέας πιάνει αμήχανος το μολύβι του, σταματά πάνω απ’ τη λευκή απέραντη στέπα της άδειας σελίδας του, στυλώνει τα μάτια πέρα και  αναζητά. Πόσο πέρα κοιτά ένας συγγραφέας τούτη τη στιγμή και τι είναι εκείνο που αναζητά;  Μέσα του κοιτά κι αναζητά τον εαυτό του. Είτε το ξέρει είτε όχι, ακόμα κι όταν έχει να περιγράψει μια πολεμική σκηνή του περασμένου αιώνα,  μέσα του πάντα κοιτά κι αναζητά τον εαυτό του. Πάντα.  Όμως ας το ψάξουμε πιο συγκεκριμένα αυτό. Μ’  άλλα λόγια ας συλλογιστούμε τι είναι εκείνο που κάνει έναν άνθρωπο μυθιστοριογράφο. Που τον σπρώχνει να θέλει να θυμάται,  να μεταπλάθει και να φαντάζεται ιστορίες ζωής.  Να τις καταγράφει στο χαρτί,  να τις τυπώνει και να επιθυμεί να τις διαβάσει ο κόσμος όλος.  

Θέλω λοιπόν σήμερα να μιλήσουμε για τους πιο συνηθισμένους λόγους που κατάφερα να συγκεντρώσωκαι να νομίσω πως καθησύχασα τον εαυτό μου, λέγοντάς του επιπόλαια: Βρήκα την αιτία! 

1. «Ο συγγραφέας γράφει μυθιστορήματα από μοναξιά» – από ομιλία μοναξιάς.

Ο συγγραφέας γράφει κι από μοναξιά. Χαμένος μέσα στη μοναδικότητα που κάθε άνθρωπος έχει, ξεκομμένος κι αδικαίωτος,  όπως στα βαθύτερά μας όλοι μας νοιώθουμε, αισθάνεται την ανάγκη να στείλει τα μηνύματά του που ανακάλυψε στον αόριστο κόσμο μήπως και υπάρξει. Να στηρίξει τα μηνύματά του με ταδουλεμένα επιχειρήματα της τέχνης του  και να τα πετάξει σαν τον ναυαγό τα γράμματα σε μπουκάλια. Αλλά και ο αναγνώστης πάλι από μοναξιά διαβάζει. Κι εκείνος,  χαμένος μέσα στο χάος της δικιάς του  μοναδικότητας,  ξεκομμένος κι αδικαίωτος στα βαθύτερά του,  αναζητά να μπει στον κόσμο του βιβλίου, για να συναντηθεί με τον Άλλον.  Για ν’ ακούσει τον ειλικρινέστερο μονόλογο του Άλλου,  που από πίσω είναι ο συγγραφέας, και να’ ανακουφιστεί. Ώστε να νοιώθει κι αυτός μέσα στο βιβλίο έτσι. Δεν είμαι τόσο τρελός, τόσο αμαρτωλός, τόσο κακός, τόσο λάθος.  Γράφουμε για να ξεφύγουμε από το βάρος της ερημιάς μας και να συναντηθούμε με τον άλλον. Και για τον ίδιολόγο διαβάζουμε.

2. «Ο συγγραφέας γράφει μυθιστορήματα γιατί θέλει να είναι άλλος». 

Δεν ξέρω όμως πόσο στέκει εδώ η λέξη «άλλος». Αυτός ο άλλος που μας βγαίνει σε διάφορες περι-στάσεις της ζωής είναι πράγματι «άλλος» ή μια όψη του ίδιου του εαυτού μας;  Ο πολύ σπουδαίος Ιταλός συγγραφέας Λ. Πιραντέλλο γράφει κάπου πως στο Γιάννη υπάρχουν τρεις Γιάννηδες: ο Γιάννης που ο ίδιος νομίζει πως είναι, ο Γιάννης που οι άλλοι νομίζουν γι΄ αυτόν κι ο Γιάννης που πράγματι είναι.  Υπάρχουν φιλόσοφοι που πιστεύουν πως αυτός ο Γιάννης που «πράγματι είναι» δεν υπάρχει πραγματικά, αλλά πως όλα είναι: έτσι όπως τα νομίζει ο καθένας. Συνήθως βιώνουμε ένα πρόσωπο από τα πολλά πρόσωπα του εαυτού μας,  πρόσωπο στο οποίο κατασταλάξαμε ή πιεσθήκαμε ή συνηθίσαμε και που το λέμε  «εγώ».  Όλοι μας αισθανόμαστε πολύ συχνά στενόχωρα και ασφυκτικά, γιατί από τον πλατύ ωκεανό του εαυτού μας δεν ζούμε παρά λίγες σταγόνες του, που τις λέμε  «η ζωή μου».   Ο άνθρωπος λαχταρά την πληρότητα, δηλαδή το να δύναται να ζει ολάκαιρο αυτό που είναι.  Συνήθως, πάντα σχεδόν, στριμωχνόμαστε  σ’ ένα  μικρό απόσπασμά μας, σε μια γωνίτσα του «είναι» μας κι από κει με θλίψη ατενίζουμε αυτό που λαχταρούμε, που ποθούμε και λανθασμένα πιστεύουμε, από κουτή κακομοιριά συνήθως, πως είναι ακατόρθωτο για μας. Αυτό θα πει στενοχώρια. Ο στενός χώρος τηςφυλακής που μόνοι μας τελικά μπήκαμε και αυτοφυλακισθήκαμε.  Να λοιπόν ένας τρόπος σύντομης απόδρασης.  Να γράφει βιβλία ένας συγγραφέας και, γράφοντας,  να βιώνει καταστάσεις, που δεν γίνεται ναζήσει στην καθημερινή του ζωή. Αλλά κι ο αναγνώστης συχνά γι‘  αυτό διαβάζει ήβλέπει ταινίες: για να ταυτιστεί ή να ζήσει όσα η μίζερη και φτωχή ζωή του τού στερεί: Είμαι ένας μικρός υπάλληλος,  που κάθε μέρα υφίσταμαι ταπεινώσεις από ένα αλαζόνα διευθυντή. Μέσα μου κρύβω ένα γενναίο ήρωα,  που διψά να δικαιωθεί, αποδεικνύοντας πόσα μπορεί να καταφέρει.
Ποθώ να με θαυμάσουνε.  Αυτός είναι ένας λόγος, ασυνείδητος έστω, που ρουφώ βιογραφίες του μεγάλου Αλέξανδρου ή του Βοναπάρτη. Συζώ μαζί τους τις νίκες τους, τη δόξα τους κι ο ήρωας μέσα μου απολαμβάνει επιτέλους μια ιστορία που του ταιριάζει.  Είμαι μια νοικοκυρά, παντρεμένη όπως όπως από πανικό κοινωνικής αποκατάστασης και μαραίνομαι στον αστείρευτο νεροχύτη,  στο σίδερο,  στο άνοστο συζυγικό κρεβάτι…  όμως τις ώρες που οι άλλοι φεύγουν κι είμαι μόνη στο σπίτι, σκύβω πάνω από την «Άννα Καρένινα» του Τολστόι και τολμώ μαζί της το πάθος που λαχταρά η ψυχή μου για να σωθεί απ’ την ευτέλεια.  Καταλαβαίνετε σε πόσο οδυνηρές,  και γι’  αυτό επικίνδυνες,  ανάγκες του αναγνώστη πρέπει να ακροβατήσει ένας συγγραφέας και να τον καθοδηγήσει στα αληθινά, στα γνήσια, στην κάθαρση ίσως! Να μην του κολακέψει αδυναμίες κι ανάγκες. Καταλαβαίνετε πόσο εύκολο είναι αυτή την ώρα της συγκινησιακής συνάντησης να τον παραπλανήσει στην ευκολία μιας σαπουνόπερας! 

3. «Ο συγγραφέας γράφει από ενοχές» 

Ακούγεται βαρύ και άρρωστο,  όμως πόσο πολύζούμε βαριά και άρρωστα!…  Χιλιάδες πράγματα κιεπιλογές σαν αυτές που κάνουμε προέρχονται από μίαενοχή.  Ενοχή που θέλουμε να ξεχάσουμε ή να διασκεδάσουμε ή να μεταβιβάσουμε… Είναι βέβαια ένα μεγάλο κεφάλαιο της ηθικής και της ψυχολογίαςαυτό και δεν γίνεται να προχωρήσουμε εδώ ένα τέτοιοθέμα. Όμως νομίζω πως ειδικά οι ενοχές μέσα στην υπερευαίσθητη και,  γιατί όχι,  συχνά διασαλευμένη φύση ενός συγγραφέα παίζουν ρόλο σημαδιακό.   «Τι θα πει ο κόσμος!» Από την ώρα που γεννιόμαστε, οι γονείς μας πρώτοι, οι δάσκαλοι μετά, οι γείτονες, οι γνωστοί, με τις συνταγές τους για το  «καθώς πρέπει», αγωνίζονται να μας σμιλέψουν ένα βολικό πρόσωπο, κοινωνικά προσαρμοσμένο.  Σπάνια είμαστε αληθινάαυτό το υπάκουο, πειθαρχημένο πρόσωπο που, σαν σε πλύση εγκεφάλου,  προσπαθούνε να μας πείσουν πωςείμαστε.  Το μοντέλο που με πλήθος συναισθηματικούς εκβιασμούς αγωνίσθηκαν να μας «εμπνεύσουν» οι ταλαίπωροι και φοβισμένοι γονείς μας, το πρότυπο πουμε αυστηρότητα θέλησαν να μας επιβάλουν οι δάσκαλοι, το πρότυπο που τόσο σαγηνευτικά μας υποβάλλει ημόδα, οι διαφημίσεις, τα τραγούδια, τα περιοδικά.  Όλα αυτά τα πρότυπα και άλλα που σαν τρομερά ταμπού, σαν αρχέτυπα,  ορθώνονται μέσα μας και μας κατηγορούν. Συγκρινόμαστε μαζί τους και συνεχώς υστερούμε. Φταίμε εμείς,  γιατί υστερούμε. Φταίμε γιατί είμαστε λιγότεροι. Φταίμε, φταίμε, φταίμε…  Ζαρώνουμε από αδυναμία και ανημποριά, γεμίζουμε μειονεξία και κόμπλεξ. Συχνότατα το κόμπλεξ κατωτερότητας εμφανίζεται σαν κόμπλεξ ανωτερότητας. Γινόμαστε όλο και πιο αντιπαθητικοί στους γύρω μας. Απομονωνόμαστε.  
Ακόμα κι αν κάνουμε παρέες με πλήθος άλλους, ακόμα κι αν διασκεδάζουμε έξω κάθε βράδυ, απομο-νωνόμαστε. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη απομόνωση απότην  «κοσμικότητα»,  μεγαλύτερη μοναξιά από την προσποίηση, υψηλότερο τείχος απ’ την τυπική ευγένεια. Οι ενοχές χτίζουν ζωή μέσα σε τερατώδη χοντρά κάστρα. Ο συγγραφέας στις εσωτερικές του ανασκαφέςπέφτει πάνω τους,  το νοιώθει το βάρος τους καιτ ρομάζει.  Επιθυμεί να τους ξεφύγει μιλώντας γι’  αυτά. Πάνω στο χαρτί, γράφοντας,  αγωνίζεται να σκάψει λαγούμια προς την ελευθερία της ψυχής του. Στο χαρτί για τον συγγραφέα είναι πιο εύκολο απ’ όσο στη ζωή τηζώσα. Στο χαρτί λοιπόν, έστω… Τα λόγια,  που τόσο ωραία και ίσως εκμαυλιστικάξέρεις να χειρίζεσαι,  χτίζουν υψηλούς πύργους πουεπάνω τους ένας ρήτορας-συνήγορος θα σε υπερασπίσει απ’  την κόλαση των ενοχών σου.  Μαζί σου θ’ ανακουφιστεί ο αναγνώστης. Διαβάζοντάς σε θα υπερασπισθεί κι αυτός την ψυχή του για λίγο…  

4. «Ο συγγραφέας γράφει για να δημιουργήσει δικαιοσύνη»    

Όσο μεγαλώνεις σ’ ένα κόσμο τραυματικό, πέφτεις σε καταστάσεις που σε πληγώνουνε.  Ο ανθρώπινος παραλογισμός,  οι  «ανεξήγητες»   κινήσεις της μοίρας, τσακίζουνε τον άνθρωπο, που φοβισμένος προσπαθείνα πιαστεί από στηρίγματα, έστω ετοιμόρροπα. Όσο πιο φοβισμένος και ανασφαλής αισθάνεσαι, τόσο φανατικά αρπάζεσαι από πρόσωπα και ιδέες. Πίσω από το πρόσωπο του φανατικού σχεδόν πάντα κρύβεται ο πανικός.     Δεν είναι τυχαίο που στην εφηβεία μας,  βγαίνοντας έξω απ’  τη γλυκειά βεβαιότητα της παιδικής ηλικίας, ανακαλύπτοντας πόσο  «λιγότεροι» από τις προσδοκίες μας είναι τελικά οι πάνσοφοι και παντοδύναμοι γονείς μας,  αρπαζόμαστε από μεγάλες ιδέες,  από επανα-στατικές θεωρίες,  κατακαιόμενοι απ’  τη φλόγα του νεοφώτιστου.   «Ίσως αυτό να σημαίνει ενηλικίωση, λέει ένας Ιταλοαμερικανός καθηγητής, να κοιτάξεις απέναντί σου αυτόν τον άντρα και τη γυναίκα που σε γέννησαν και να τους βλέπεις σαν συνηθισμένους ανθρώπους, σαν εσένα, με τα προβλήματα, τις προκαταλήψεις τους, τηντρυφερότητα, με χαρά, με λύπη και με δάκρυα, καταλαβαίνοντας πως είναι απλώς άνθρωποι». Οι μαρξιστικές θεωρίες, την εποχή της εφηβείας μου υπήρξαν συχνά ένα μεγάλο καταφύγιο ζωής για πολλούς, που χαμένοι δρασκελούσαμε το κατώφλι απ’ την οικογένειά μας που μας απογοήτευσε  προς το φοβερό, άγριο έξω κόσμο.  Μεγαλώνουμε μέσα στην ψευδαίσθηση,  διδασκόμαστε την ψευδαίσθηση κι όταν οι παλιές ψευδαι-σθήσεις καταρρέουν αναζητούμε νέες για να τις βάλουμε πάνω απ’  το κεφάλι μας ομπρέλα στην καταιγίδα.   Γύρω μας απλώνεται ο κόσμος του ανθρώπινου παράλογου.  Χάνοντας την επαφή με τη φλέβα του αληθινού που,  πάντοτε διαρρέει όλα τα γεγονότα, χάνουμε και τις γνήσιες εξηγήσεις για τη ζωή και τον εαυτό μας.  Σκοτεινιάζει ο νους και βολοδέρνουμε σευγρούς λαβυρίνθους.  Ο τρόμος είναι ο χειρότερος σύμβουλος που μπορεί να έχει κανείς όταν κρίνει κιακόμα περισσότερο, όταν αποφασίζει.  Το αίσθημα του παράλογου είναι απελπιστικό κιασφυκτικό.  Μέσα σ’ ένα κύκλο άδικου ο συγγραφέας χρειάζεται να χτίσει ένα κόσμο προσωπικό, δίκαιο, όπου οι εξελίξεις και οι καταλήξεις θα συμβαίνουν όπωςνομίζει πως αξίζουν για τους ήρωές του,  ώστε ναπαρηγορηθεί κι ο ίδιος.  Θα αποδώσει έτσι τηνδικαιοσύνη όπως αυτός την εννοεί. Τη δικαιοσύνη που στερήθηκε. 

5. «Ο συγγραφέας γράφει για να γνωρίσει τον εαυτό του»     

Μόνο όσοι γράφουν συχνά έχουν ανακαλύψει τημεγάλη ψυχαναλυτική αξία της γραφής. Γράφοντας συγκεντρώνεσαι,  βαθαίνεις.  Κρατώντας ένα δυνατόφακό,  προχωράς μέσα σου κι όλο βαδίζεις, με μικρά έστω βήματα σε γωνίες και υπόγεια της ψυχής σου απόπάντα βυθισμένα στο σκοτάδι.  Συμβουλεύω τους άλλους,  όσους τουλάχιστον ενδιαφέρονται για την αυτογνωσία τους,  να κρατούν ημερολόγιο. Δεν είναι μόνο για τη σημαντική εκτόνωση που σου παρέχει αυτό, όσο για να διαπιστώσει πόσο τρομαχτικά δύσκολο είναι να μιλήσεις απλά για σένα. Για να παρακολουθήσεις το πόσα πολλά ψέματααραδιάζεις στον ίδιο τον εαυτό σου συνεχώς. Το πόσο μεγάλη μανία σε δυναστεύει να δικαιολογείσαι, Υπάρχουν σκληρές κρούστες πάνω μας που δεν σπάνεπαρά με μεγάλη γνώση κι επιμονή. Είναι ασύλληπτα δύσκολο να είσαι απλός. Προσπαθείστε να γράψετεαπλά και καθαρά,  ακόμα κι ένα γράμμα σε φίλο,  ναδείτε πόσο μπερδεύεστε.     Σε κάποιες ομιλίες αυτογνωσίας,  που είχα κάποτεπαρακολουθήσει,  ο δάσκαλος μας συμβούλευε, «Σας βάζω μια άσκηση: Προσπαθήστε επί τρεις μέρες να μηνπείτε κανένα ψέμα στον εαυτό σας.  Στους άλλους δενπειράζει να λέτε». Μείναμε κατάπληκτοι: – Μα πώς; Να λέμε στους άλλους ψέματα;  Όταν πάψετε να λέτε στον εαυτό σας ψέματα, θα δείτεπως αυτόματα θα πάψτε να λέτε και στους άλλους.  Αξίζει όμως για τον κόσμο ένα μυθιστόρημα που εγώγράφω προκειμένου να γνωρίσω τον εαυτό μου; Εμένα;   Ίσως να μην υπάρχει καλύτερος δρόμος για ένα μυθιστόρημα απ’ αυτόν κι ας φαίνεται εγωιστικός.    Όσο πιο ειλικρινά μιλώ για μένα,  τόσο υπάρχει ελπίδα να πλησιάσω την αλήθεια μου κι η δικιά μου αλήθεια ριζώνει στη δικιά σου αλήθεια και συγγενεύουμε. Νομίζω πως η αλήθεια είναι για όλους μία, μόνο που προσεγγίζεται από αλλιώτικα μονοπάτιακι απ’ τις μυριάδες γλώσσες των διαφορετικών  «εγώ» που βουίζουν και θροΐζουν τραγούδια,  ψιθύρους, θρήνους,  και ουρλιαχτά όπως οι άνεμοι της ζωής περνούν από μέσα τους.  
Σαν συγγραφέας,  για να γνωρίσω την ανθρώπινη ύπαρξη,  μου έχει παραχωρηθεί το σπουδαιότερο πειραματόζωο να σκαλίσω,  τη δικιά μου ύπαρξη,  τον εαυτό μου.  Οφείλω να γίνω εγωκεντρική από αλτρουισμό, από αλληλεγγύη.  

6. «Ο συγγραφέας γράφει για να σταματήσει το χρόνο»    

Απ’ τους πιο μεγάλους τρόμους δίνει η αίσθηση τουχρόνου που κυλά. Μοιάζει να κυλά και να φεύγει μαζίτου η ζωή μας,  τ’  αγαθά μας,  οι δικοί μας.  Ό,τι αγαπήσαμε.  Ό,τι αγαπάμε θέλουμε να το κατακρατήσουμε μέσα σε μία αιωνιότητα.  Δεν είναι τυχαίο πουοι ερωτευμένοι,  τις στιγμές που αγαπιούνται πολύ κι αλληλοπαραδίδονται,  ορκίζονται ειλικρινά ο ένας στον άλλον πως θα τον αγαπούν για πάντα, πως δεν θα τον εγκαταλείψουν ποτέ. ‘Όμως το πάντα και το ποτέ είναιοι πιο ψεύτρες λέξεις,  γιατί δεν συμβιβάζονται με τη ροή,  την ακατάσχετη ροή του καιρού,  που τρέχει και παρασέρνει το κάθε τι προς την ατέρμονη εξέλιξη.  Ο άνθρωπος αισθάνεται ανασφαλής έτσι. Μόλις κάτι κερδίσει, μόλις κάτι μάθει, πρέπει να ετοιμαστεί να τοχάσει απ’ τη μια στιγμή στην άλλη.    Ίσως κι όλα να προέρχονται απ’  το ότι κανείς,  μακανείς,  δεν μπορεί να είναι σίγουρος ότι θα ζει αύριο. Αν για το ότι θα ζεις αύριο δεν μπορείς να είσαισίγουρος, τότε για τίποτε δεν γίνεται να είσαι σίγουρος.    Μέσα σε τούτη την τυραννική ανασφάλεια που σουτραβάει το έδαφος σαν χαλί κάτω από τα πόδια,  ο συγγραφέας αισθάνεται επιτακτική την ανάγκη νασταματήσει τον καιρό, ν’ ακινητοποιήσει τη ροή.  Σκύβει λοιπόν μέσα στον ποταμό της μνήμης του, κατά τους βυθούς των αναμνήσεών του κι επιλέγειεκείνα που αξίζουν, που για την δική τους ψυχή αξίζουν να τους χαρίσει αιωνιότητα.    Τις ανασύρει όπως ανασύρει κανείς έναν κουβά νερόκαι το κάνει στάσιμο. Τις καταγράφει, τις ομορφαίνει, τις ψάχνει, τις δικαιώνει. Η στιγμή απ’ το παρελθόν είναι τώρα εδώ.  Επεκτείνεται, βαθαίνει.  Μέσα στο άσπρο χαρτί μπροστά σου ο ακινητοποιημένος χρόνος είναιεπιτέλους δικός σου, όσο θέλεις μεγάλος, όσο μπορείς βαθύς.  Οι περισσότεροι συγγραφείς εμφανίζουν μια ιδιαίτερη αδυναμία στο να αφηγούνται τα παιδικά τους χρόνια.  Ο απωλεσθείς παράδεισος εκείνης της τρυφερής και σοφής ηλικίας που υπήρξαμε αθώοι καιως εκ τούτου αισθαντικότατοι και διορατικοί,  κλαίει μέσα μας σαν παιδί που χάθηκε σ’ εχθρικούς και ξένους δρόμους. Τις παιδικές μνήμες επαναφέρουμε με τα κείμενά μας, για να τις ζήσουμε ξανά και ξανά να τις δοξάσουμε. Εκείνα τα χρόνια μας,  τα αισθήματά τους και οιαισθήσεις τους, στέκονται πάντα εκεί, μέτρο σύγκρισηςσκληρό    γι’  αυτό που μετά γίναμε,  γι’  αυτό που μετάζούμε.  Σπάνια μια τωρινή ευτυχία μας είναι ανώτερη από μία παιδική ευτυχία μας. 
Στη δικιά μου ζωή η απώλεια των παιδικών μουχρόνων ήταν μια καταστροφή.  Ήταν μια συνειδητή απώλεια που, γι’ αυτό ακριβώς, με πονούσε διπλά όταναργά αργά μου συνέβαινε κι εγώ το παρακολουθούσα. Γιατί σαν παιδί υπήρξα πολύ ευτυχισμένο και το ήξερα πως ήμουν ευτυχισμένο.  Το ήξερα κι ήθελα να το κατακρατήσω. Γι’ αυτό νομίζω πως παιδιάριζα για πολύ μετά.  Δεν αποκλείεται γι’  αυτό, για να αρπάξω και να περισώσω τα παιδικά μου χρόνια, ν’ άρχισα να γράφω αργότερα.  Τα πρώτο μου κείμενα μιλούσαν γιαμελαγχολικά παιδιά.   Μετά βέβαια,  θες δεν θες,  η ζωή κυλάει και σεσυνεπαίρνει γιατί είναι συναρπαστική. Κυλάς μαζί της και βυθίζεται σε τοπία άλλα,  σε κλίματα αλλιώτικα, καινούργια.  Κι έτσι εξαίσια που είναι η ζωή ή που μπορεί να είναι η ζωή, όλο και βρίσκεσαι μέσα σε νέες εξαίσιες ιστορίες που θες να τις καταγράφεις και να περισώσεις το χρόνο τους. Να τις γλιτώσεις απ‘ τη λήθη και την εξαφάνιση.    Γεμίζεις σελίδες έτσι. Οι σελίδες τυπώνονται, δένονται σφιχτά, τυπώνονται με εξώφυλλο που γράφει τ’  όνομά σου.  Ο ακινητοποιημένος χρόνος είναι πια ένα βιβλίο που κρατάς και τ’  ακουμπάς στο ράφι για ασφάλεια. Θέλω να τελειώσω όμως μ’ ένα έβδομο λόγο γραφής. Λόγο αόριστο,  ασαφή,  τρεμάμενο.  Λόγο που έτσι και τον δεχτείς,  υποβιβάζει ή και ανατρέπει τις υποθέσεις που αναφέραμε πριν. Δεν ξέρω… 

7. «Ο εαυτός μας, που γράφει, μας υπερβαίνει»    

Στους περισσότερους έχει συμβεί, όταν γνωρίζουν ένα συγγραφέα,  που έχουν αποκτήσει τα βιβλία του, από κοντά,  να αισθάνονται απογοητευμένοι απ’  αυτή τη γνωριμία.  Το έχω πάθει αρκετές φορές αυτό και, σίγουρα, το έχουν πάθει κι αναγνώστες μου με μένα.  Είναι επειδή ένας συγγραφέας μας εξαπατά; Υποκρίνεται; Δεν είναι απαραίτητο να υποκρίνεται γιανα φανεί λιγότερος απ’ αυτόν που αισθανθήκαμε όταν διαβάζαμε το έργο του. Γιατί ο άνθρωπος που γράφει, ο άνθρωπος την ώρα της δημιουργίας του, εξέρχεται απ’ το σκληρό κέλυφος του καθημερινού εαυτού του και τον ξεπερνά.  Μια πιο ανάλαφρη ψυχή,  μια πιο φωτεινή αντίληψη, ένα άνοιγμα, βγαίνει από μέσα του και τείνεινα επικοινωνήσει με την αλήθεια και το σύμπαν.  Τούτος εδώ, ο πιο ανάλαφρος εαυτός που μας υπερ-βαίνει,  δεν ελέγχεται εύκολα απ’  τον καθημερινό μας εαυτό. Είναι ο εαυτός της έμπνευσης, της σύλληψης και της διαίσθησης,  ο μόνος ικανός να σκύψει και ναγράψει ένα έργο.  Είναι μια κατάσταση μυστηριακήαυτή, καθαρτήρια και τυραννική μαζί, που ξεπερνά τονσυνηθισμένο νου του ίδιου του συγγραφέα,  τουζωγράφου, του μουσικού και δεν μπορεί ούτε ο ίδιος νατην κρίνει και ν’ απολογηθεί.  Σε κάποιο γράμμα του Μότσαρτ, που απαντά σε φίλοτου που τον ρώτησε πώς καταφέρνει και συνθέτει τέτοιες αριστουργηματικές μελωδίες,  ο Μότσαρτ λέει: «Δεν ξέρω τίποτα,  δεν μπορώ να καταλάβω.  Κάθομαι μόνο μπροστά στο πιάνο κι οι μελωδίες πλημμυρίζουντα δάχτυλά μου…»     Γίνεται λοιπόν ο καλλιτέχνης την ώρα της δουλειάςτου ένα μέντιουμ. Ένα ευαίσθητο ενδιάμεσο μεταξύ τουαισθητού κόσμου και του αόρατου.  Ανάμεσα στο λίγο και το πολύ,  στο προσωπικό και το παγκόσμιο.    Κι όλη τούτη η παράδοξη λειτουργία της έμπνευσηςκαι της δημιουργίας, ανεξήγητη και μυστηριακή, ξεφεύγει πολύ πέρα από τις άλλες αιτίες και δικαιολογίες που αναφέραμε και βυθίζεται σ’ ένα τόπο θολόαλλά ζωοποιό που συνηθίσαμε να ονομάζου μεμεταφυσική, πνεύμα ή Θεό. Κι εκεί μέσα δεν υπάρχουν αιτίες ή δικαιολογίες. Εκεί μέσα χάνεσαι και βρίσκεσαι μαζί.

 

Η ομιλία αυτή έγινε τον Δεκέμβριο του 1990 στην Κρήτη  στα πλαίσια της παρουσίασης του συγγραφικού έργου της Μ. Βαμβουνάκη. Αναδημοσιεύεται από το περιοδικό «Βιβλίο και Ζωή» της Ελληνικής Λέσχης Βιβλίου, τ. 8.

πηγή: http://www.lettre.gr/letter/extras.html

People in this conversation

  • Μερκέττα

    Το διάβασμα των κειμένων της Βαμβουνάκη διευκολύνοντάς με να εντοπίζω αίτια, με βοηθά.

    0 Like
  • Πασσιά

    Μεγάλες αλήθειες τα όσα γράφετε!!! Και ο αναγνώστης από μοναξιά διαβάζει... γράφουμε και διαβάζουμε για να ξεφύγουμε από το βάρος της ερημιάς μας... εξ άλλου οι ανεξήγητες κινήσεις της μοίρας μας ωθούν...

    0 Like

Leave your comments

Post comment as a guest

0
Your comments are subjected to administrator's moderation.
terms and condition.

Ἐτικέτες Συγγραφέων

Agamben   Alicin   Badiou   Barth   Bell   Berdyaef   Breck   Buntig   Chesterton   Clement Steiner   Dworkin   Elliot   Ellul   Evdokimov   Heidegger   Lacan   Lash   LeGoff   Lepeltier   Levinas   Losky   Malson   McGilchrist   Muse   Orwell   Pastoureau   Polony   Popper   Postman   Rawls   Rifkin   Sherrard   Skolimowski   Smith   Solzhenitsyn   Swartz   Szazs   Tarkofsky   Unger   Weil   Zirar   Zoja   Αγγελής Δ.   Αμάραντος Σ.   Ανδρουλιδάκης Α.   Ανδρουλιδάκης Κ.   Αρανίτσης Ε.   Βαμβουνάκη Μ.   Βαρδής Μ.   Βαρθαλίτης Γ.   Βιρβιδάκης Στ.   Βραχνός Κ.   Γεωργίου Θ.   Γρηγοράτος Μ.   Δανέζης Μ.   Διαμαντής Α.   Ζάχος Κ.   Ζιώγας Απ.   Ζουράρις Κ.   Ζώης Ι.   Ιωάννου Δ.   Ιωαννίδης Γ.   Καλογερόπουλος Α.   Καραμπελιάς Γ.   Καστρινάκης Γ.   Κατρούτσος Χρ.   Κιουρτσάκης Γ   Κομνηνός Στ.   Κονδύλης Π.   Κοροβίνης Β.   Κοσμόπουλος Δ.   Κουτρούλης Σ.   Κουτσουρέλης Κ.   Κούκος Σ.   Κυριαζόπουλος Σ.   Κωνσταντούδης Β.   Κόσσυβα Σ.   Λυγερός Ν.   Μαλεβίτσης Χ.   Μανουσέλης Σ.   Μαυρίδης Ν.   Μαυρόπουλος Δ.   Μητραλέξης Σ.   Μπάρλας Γ.   Μπαλτάς Δ.   Μπλάθρας Κ.   Ναξάκης Χ.   Νευροκοπλή B.   Ντόκος Γ.   Ξυδάκης Ν.   Παντούλας Θ.   Παπαγιάννης Α.   Παπαθανασίου Θ.   Παπαναγιώτου Ι.   Πρεβελάκης Γ.Σ.   Προγκίδης Λ.   Σακελλαρίου Μ.   Σαλεμής Γ.   Σκλήρης Δ.   Σουφλέρης Στ.   Σταματελόπουλος Λ.   Σταυρόπουλος Β.   Σχοινάς Φ.   Τάσης Θ.   Τσιρόπουλος Κ.   Τσιτσίγκος Σ.   Φαραντάκης Π.   Φεραίος Χ.   Χαραλαμπίδης Κ.   Χατζηαντωνίου Κ.   π. Γιάγκου Β.   π. Γκανάς Ε.   π. Γοντικάκης Β.   π. Ζηζιούλας Ι.   π. Θερμός Β.   π. Παπαδόπουλος Χ.   π. Φάρος Φ.   JoelLipman.Com

Εισάγετε έγκυρο email για την εβδομαδιαία ενημέρωση. (Ελέγχετε τα spam ή τα promotion emails σας)
Η εβδομαδιαία αντιφωνική επισκόπηση καταχωρείται συνήθως στα spam ή στα promotion emails σας.
π. Νικόλαος Λουδοβίκος
Μόλις πρόσεξα το σχόλιο του φίλου κ. Κλιματσάκη. Κατ'αρχήν ομολογώ ότι έχω μια πολύ πιο σύνθετη αντί...
Ντόκος Γιώργος
Κύριε Σπίγγο τα σχόλιά σας με χαροποίησαν ιδιαίτερα και σας ευχαριστώ πολύ! Πράγματι το ταξίδι στην ...
Δημήτρης Ιωάννου
Αγαπητέ κ. Νοταρίδη, η εν λόγω συγγραφέας, με μια πρόχειρη ματιά που έριξα στη βιογραφία της, ήταν σ...
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΠΙΓΓΟΣ
Ένα ωραίο ταξίδι στον κύκλο της καταπίεσης, της ενοχής, της εκμετάλλευσης και της βίας, όλα στον αντ...
Τερέζα Μητσοπούλου
Εξαιρετική γραφή, ουσιώδης περιγραφή με άρωμα νοσταλγίας, αλλά και δημιουργία υγιούς προβληματισμού....
Σωτήριος Νοταρίδης
Ὅπως τά λέει ὁ κος Καστρινάκης, πολύ βοηθητικό γραπτό, μέ σημαντικώτατη πρακτική σημασία : δηλ. ὅτι ...
Γιώργος Καστρινάκης
Αυτό ναι! Είναι ένα θαυμαστά καλοζυγισμένων διακρίσεων κείμενο. Απ’ αυτά που αξίζουν (κι απ’ αυτά πο...