Κατερίνα Δ. Χατζοπούλου

 

Σε κάθε δυσκολία και ανθρώπινη αντιξοότητα είναι χρήσιμο να έχει κανείς πάντα στο νου του ποιό θα ήταν το επιθυμητό. Τί είναι αυτό που θα ήταν καλό να υπήρχε ή να υπάρξει κάποια μελλοντική στιγμή. Και το επιθυμητό δεν είναι πάντα μόνο ένα πράγμα, συχνά είναι περισσότερα πράγματα, εφόσον οι δυσκολίες που εμφανίζονται στην ευρύτερη και στενότερη κοινωνικοπολιτική ζωή έχουν συνήθως πολλές παραμέτρους, πολλά αίτια. Στις περιπτώσεις αυτές προσπαθούμε να εντοπίσουμε τα αίτια, να δούμε πως θα θέλαμε να είναι τα πράγματα και να δούμε πως θα μπορούσαμε να οδηγηθούμε εκεί.

Αυτό που προτείνει το παρόν άρθρο δεν είναι καινούριο ή πρωτότυπο, αλλά το επισημαίνουμε, γιατί δεν το διαπιστώνουμε ακόμη. Το λέμε κι εμείς γιατί δεν το βλέπουμε. Και σίγουρα υπάρχουν λόγοι για όλη αυτή την μακραίωνη––μπορεί να πει κανείς––στασιμότητα, αλλά το να την αποδεχτούμε δεν θα μας βοηθήσει να παραδώσουμε στους επόμενους ένα καλύτερο αύριο.

Διαπιστώνουμε τον κατατεμαχισμένο κοινωνικό ιστό και την πολλαπλή, οριζόντια και κάθετη, κοινωνική πόλωση. Αυτό μπορεί να είναι κατανοητό και αποδεκτό ως ένα βαθμό, ίσως και επιθυμητό, όταν είναι έκφραση της διαφορετικότητας των ατόμων και των ομάδων, που στοχεύουν με τη δράση και την διαφοροποίησή τους να συμβάλλουν στο κοινό καλό. Από ένα σημείο και πέρα όμως, όταν οδηγεί σε αμοιβαία δυσπιστία και αμοιβαία απαξίωση (χωρίς να υπάρχει πρόταση και σχεδιασμός μακροπρόθεσμης βελτίωσης), το αποτέλεσμα είναι η δυσλειτουργία της ευρύτερης ομάδας, η οποία ως ανθρώπινο οικοσύστημα (κοινωνικό, πολιτικό και οικονομικό) βάλλεται από την έριδα και την μισανθρωπία.

Και φυσικά υπάρχουν λόγοι γι αυτήν την κατάσταση, κανείς δεν είναι απλά «κακός», ούτε υποκρύπτουμε εδώ καμιάς μορφής επικριτική διάθεση, σαν να μην είμαστε κι εμείς μέρος αυτής της πραγματικότητας. Αυτή όμως είναι η εικόνα που προκύπτει από την απλή περιγραφή της επικαιρότητας. Τον λόγο τον πρώτο και βασικό, που μπορεί να συμπεριλάβει και όλους τους υπόλοιπους, μας τον δίνει ήδη ο Πλάτωνας, στο πρώτο βιβλίο της Πολιτείας: είναι η έλλειψη δικαιοσύνης. Στο απόσπασμα αυτό (Πολιτεία 351.d.8-352a.4) ο Σωκράτης συνδιαλέγεται με τον σοφιστή Θρασύμαχο, οποίος υπερασπίζεται την δύναμη της αδικίας και υποστηρίζει ότι σε κάθε κοινωνία δίκαιο, θεωρείται το συμφέρον του ισχυροτέρου, τὸ τοῦ κρείττονος συμφέρον(Πλάτων, Πολιτεία 338.c.2). Ο Σωκράτης ανασκευάζει τη θέση του Θρασύμαχου για την δύναμη της αδικίας και τον υποχρεώνει να παραδεχτεί πως η αδικία φέρνει μίσος και διχοστασία σε μία ομάδα, σε βαθμό να μην μπορεί πλέον να λειτουργεί σαν σώμα. Άρα η αδικία δεν φέρνει δύναμη, αλλά αδυναμία.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ Ἀλλ’ εὖ γε σὺ ποιῶν, ὦ ἄριστε. Τόδε δέ μοι λέγε·  ἆρα εἰ τοῦτο ἔργον ἀδικίας, μῖσος ἐμποιεῖν ὅπου ἂν ἐνῇ, οὐ καὶ ἐλευθέροις τε καὶ δούλοις ἐγγιγνομένη μισεῖν ποιήσει ἀλλήλους καὶ στασιάζειν καὶ ἀδυνάτους εἶναι κοινῇ μετ’ ἀλλήλων πράττειν;

«Κάνε μου όμως εσύ αυτή τη χάρη, φίλε μου, και πες μου, δεν είναι αυτό έργο της αδικίας, να προκαλεί το μίσος όπου εμφανιστεί; Δεν κάνει και τους ελεύθερους και τους δούλους να μισούν ο ένας τον άλλο και να εξεγείρονται και δεν καθιστά αδύνατη τη μεταξύ τους συνεργασία;»

ΘΡΑΣΥΜΑΧΟΣ Πάνυ γε.«Και βέβαια.»

ΣΩΚΡΑΤΗΣ οὐκοῦν τοιάνδε τινὰ φαίνεται ἔχουσαν τὴν δύναμιν, οἵαν, ᾧ ἂν ἐγγένηται, εἴτε πόλει τινὶ εἴτε γένει εἴτε στρατοπέδῳ εἴτε ἄλλῳ ὁτῳοῦν, πρῶτον μὲν ἀδύνατον αὐτὸ ποιεῖν πράττειν μεθ’ αὑτοῦ διὰ τὸ στασιάζειν καὶ διαφέρεσθαι, ἔτι δ’ ἐχθρὸν εἶναι ἑαυτῷ τε καὶ τῷ ἐναντίῳ παντὶ καὶ τῷ δικαίῷ; οὐχ οὕτως;

«Δεν έχει λοιπόν τέτοια δύναμη [η αδικία] ώστε, όπου εμφανίζεται, είτε σε πόλη, είτε σε οικογένεια, είτε σε στρατόπεδο ή οπουδήποτε αλλού, το καθιστά αδύνατο να ενεργήσει σαν σώμα, λόγω των εξεγέρσεων και της διχογνωμίας, και το κάνει να είναι εχθρός προς τον εαυτό του και προς κάθε άλλον ακόμη και τον δίκαιο; Δεν είναι έτσι;»

ΘΡΑΣΥΜΑΧΟΣΠάνυ γε. «Και βέβαια.»

Επομένως, είναι η έλλειψη δικαιοσύνης, ένας τουλάχιστον από τους λόγους, που εμποδίζουν την ενδοκοινωνική συμφιλίωση, οριζόντια (μεταξύ των πολιτών) και κάθετη (μεταξύ πολιτών και πολιτικών). Γιατί το επιθυμητό, όπως υποσχεθήκαμε εξαρχής να δούμε, είναι η συμφιλίωση και η λειτουργικότητα, το να κάνει καθένας τη δουλειά του. Και είναι ο καθένας ελεύθερος να μελλοντολογεί ότι «αυτό δεν μπορεί να γίνει», όμως είναι πάντα η επίτευξη του επιθυμητού και ιδεατού αυτό που συνιστά πρόοδο στον ανθρώπινο πολιτισμό, η μετάβαση από μία χειρότερη σε μία καλύτερη κατάσταση πραγμάτων.

Το αίτημα για δικαιοσύνη είναι κοινό σε όλες τις ομάδες, όπως όμως η καθεμιά το αντιλαμβάνεται. Ο δυϊσμός, με την έννοια του «εμείς» και οι «άλλοι», είναι σε τελική ανάλυση μία κατασκευή, που κάποιες φορές αντανακλά την πραγματικότητα, ενώ άλλες φορές την παραβλέπει (πβ. κοινὴ γὰρ ἡ τύχη καὶ τὸ μέλλον ἀόρατον, «η μοίρα των ανθρώπων είναι κοινή και το μέλλον αόρατο» [Ισοκράτης], Προς Δημόνικον 29.2-3). Ο μεταδυϊσμός είναι η υπέρβαση αυτής της κατάστασης, η υπέρβαση της μισανθρωπίας και η συναίσθηση πως είναι κοινό το αίτημα για δικαιοσύνη και πως από την πρόοδο και ανάκαμψη της ομάδας ως σώμα, της Ελλάδας στην προκειμένη περίπτωση, θα έχουν όφελος όλοι. Με έναν τρόπο που αξιοποιεί και αποδέχεται την διαφορετικότητα, δεν την ισοπεδώνει και δεν την δαιμονοποιεί (π.χ. «αυτοί φταίνε για όλα»), δεδομένου πως απώτερος στόχος είναι η πρόοδος (ή αυτή τη στιγμή η επιβίωση) του συνόλου με συνεργασία και καταμερισμό αρμοδιοτήτων ανά χρονικά διαστήματα.

Η μεταδυϊστική πολιτική θεώρηση, οριζόντια και κάθετη, είναι μία από τις κατευθύνσεις που ενδέχεται να βγάλουν, όχι μόνο την ελληνική, αλλά και την παγκόσμια πολιτική σκηνή από την πρωτόγονη, ημιάγρια κατάσταση στην οποία ακόμη βρίσκεται, στην οποία πράγματι φαίνεται να ισχύει το δίκαιο του ισχυροτέρου. Αν θέλουμε να διομορφωθούν κάποια στιγμή συνθήκες πολιτικής ωριμότητας ή απλά να βγούμε από την νηπιακή ηλικία (το δίκαιο του ισχυροτέρου) πρέπει να δούμε και τα οφέλη και τις αρετές της συνύπαρξης και της συναίνεσης, της ευθύνης, της εμπιστοσύνης και της αγάπης. Συνδυάζοντας λίγο από τον Θαλή και λίγο από τον Παρμενίδη, θα ήθελα να κλείσω προς το παρόν με αυτό το μικρό παράγγελμα: ἀγάπα τὸν πλησίον, διότι ἓν τὸ πᾶν «Αγάπα τον πλησίον, διότι όλα τα πράγματα αποτελούν μία ενότητα».

 

πηγή: Aντίφωνο

 

 

People in this conversation

  • ioannhs

    πολύ καλό άρθρο

    0 Like

Leave your comments

Post comment as a guest

0
Your comments are subjected to administrator's moderation.
terms and condition.

Ἐτικέτες Συγγραφέων

Agamben   Alicin   Badiou   Barth   Bell   Berdyaef   Breck   Buntig   Chesterton   Clement   Dworkin   Elliot   Ellul   Evdokimov   Heidegger   Lacan   Lash   LeGoff   Lepeltier   Levinas   Losky   Malson   McGilchrist   Muse   Orwell   Pastoureau   Polony   Popper   Postman   Rawls   Rifkin   Sherrard   Skolimowski   Smith   Solzhenitsyn   Steiner   Swartz   Szazs   Tarkofsky   Unger   Weil   Zirar   Zoja   Αγγελής Δ.   Αμάραντος Σ.   Ανδρουλιδάκης Α.   Ανδρουλιδάκης Κ.   Αρανίτσης Ε.   Βακαλόπουλος Χρ.   Βαμβουνάκη Μ.   Βαρδής Μ.   Βαρθαλίτης Γ.   Βιρβιδάκης Στ.   Βραχνός Κ.   Γεωργίου Θ.   Γρηγοράτος Μ.   Δανέζης Μ.   Διαμαντής Α.   Ζάχος Κ.   Ζιώγας Απ.   Ζουράρις Κ.   Ζώης Ι.   Ιωάννου Δ.   Ιωαννίδης Γ.   Καλογερόπουλος Α.   Καραμπελιάς Γ.   Καστρινάκης Γ.   Κατρούτσος Χρ.   Κιουρτσάκης Γ   Κλεμάν Ο.   Κομνηνός Στ.   Κονδύλης Π.   Κοροβίνης Β.   Κοσμόπουλος Δ.   Κουτρούλης Σ.   Κουτσουρέλης Κ.   Κούκος Σ.   Κυριαζόπουλος Σ.   Κωνσταντούδης Β.   Κόσσυβα Σ.   Λυγερός Ν.   Μαλεβίτσης Χ.   Μανουσέλης Σ.   Μαυρίδης Ν.   Μαυρόπουλος Δ.   Μητραλέξης Σ.   Μπάρλας Γ.   Μπαλτάς Δ.   Μπαραμπούτης Κ.   Μπλάθρας Κ.   Ναξάκης Χ.   Ναστούλης Γ.   Νευροκοπλή B.   Ντόκος Γ.   Ξυδάκης Ν.   Παντούλας Θ.   Παπαγιάννης Α.   Παπαθανασίου Θ.   Παπαναγιώτου Ι.   Πρεβελάκης Γ.Σ.   Προγκίδης Λ.   Ροδίτης Α.   Σακελλαρίου Μ.   Σαλεμής Γ.   Σκλήρης Δ.   Σουφλέρης Στ.   Σταματελόπουλος Λ.   Σταυρόπουλος Β.   Σχοινάς Φ.   Τάσης Θ.   Τσιρόπουλος Κ.   Τσιτσίγκος Σ.   Φαραντάκης Π.   Φεραίος Χ.   Χαραλαμπίδης Κ.   Χατζηαντωνίου Κ.   π. Γιάγκου Β.   π. Γκανάς Ε.   π. Γοντικάκης Β.   π. Ζηζιούλας Ι.   π. Θερμός Β.   π. Μινώπετρος Π.   π. Παπαδόπουλος Χαρ.   π. Φάρος Φ.   JoelLipman.Com

Εισάγετε έγκυρο email για την εβδομαδιαία ενημέρωση. (Ελέγχετε τα spam ή τα promotion emails σας)
Η εβδομαδιαία αντιφωνική επισκόπηση καταχωρείται συνήθως στα spam ή στα promotion emails σας.
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΠΙΓΓΟΣ
Κ. Σταμπουλή σωστά "με διαβάσατε", συμφωνώ σε όλα όσα γράφετε. Και οι δικές μου θερμές ευχές για τα ...
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΠΙΓΓΟΣ
Προσφιλή μου κ.Γαλανομάτη, δεν μπορώ να ξέρω πώς σας προκάλεσα τέτοια εντύπωση, αλλά το (ελαφρώς) απ...
Βασιλης Γαλανομάτης
Αναφερομαι στο σχολιο του κ. Κωνσταντινου Σπιγγου.

Ειναι πολυ στεναχωρο να υποβοσκει μια απαξιωση...
Μιχάλης Ν. Σταμπούλης
Αγαπητέ Κύριε Σπίγγο,

Συνοπτικότατο τό σχόλιό σας, αλλά "ευγλωττότατο" μέσα στήν απαξιωτική του "...
Kostas
Ο Harari στο Sapiens θεωρεί Νεωτερικά Χρόνια αυτά μετά το 1500 (Επιστημονική Επανάσταση, ανακάλυψη τ...
Δ. Σαργέντης
Απίστευτο ντοκυμανταίρ! Συμβολή αληθινή στην παγκόσμια ενότητα των ανθρώπων! Ευχαριστούμε!
IΩΑΝΝΗΣ ΦΡΟΥΔΑΡΑΚΗΣ
Εὐχαριστοῦμε πολύ. Παῦλο, ἄξιος...
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΠΙΓΓΟΣ
Η ζωή εν κενώ, η απο-θέωση του πουθενά και όποτε!
Τσούβαλης Βασίλειος
Θ´απαντήσεις,μόνο άν τή "δείς"........
Ξενοφών Βουρλιώτης
Δεν ξέρω τι να πω. Αναμφίβολα χρησιμότατο, δυτικό, να λέγεται, (η βιωτή του ανθρώπου είναι αυτή), αλ...

Nοιάζομαι δηλαδή Μοιράζομαι